confessions

independence

- Admin -

  1. toplam entry 122156
  2. takipçi 75
  3. puan 2124693

isiga duyarlilik

independence
işığa duyarlılık, kalıtsal bir bozukluk olabildiği gibi sonradan da ortaya çıkabilir. derinin ışığa karşı aşırı duyarlı olması ve pek az güneş ışınının bile kaşıntılı bir döküntüye yol açması demektir. işığa duyarlılık (fotosensitivite) güneş ışınlarına anormal bir tepkidir ve derinin güneş gören bölgelerinde kaşıntılı bir döküntüye neden olur. uygun tedavi ve önlemle etkiler denetim altına alınabilir.

nedenleri
güneş yanığına ve "ışık duyarlılığı" denen duruma neden olan, aslında güneşteki morötesi ışınlardır. temelde çok yararlı olan güneş ışınlarının fazlası zararlıdır. doğa zararlı etkileri önlemek için derideki bazı hücrelerin "melanin" adı verilen bir pigment üretmesini sağlar. güneş ışınlarındaki enerji, hiçbir zarara neden olmaksızın melanin tarafından alınır. koyu tenli insanlarda bu madde oldukça fazladır, ama açık tenlilerde koruyucu miktarda bulunmaz. enerji fazlası başka moleküllerce alınır ve bunlar etkinleşerek, değişikliğe uğrarlar. kaşıntılı deri döküntüsünü başlatan işte bu moleküllerdir.

belirtiler
doktorların en sık rastladığı tür, polimorfik ışık tepkisidir. bu durum genellikle ergenlik döneminde başlar ve daha çok açık tenli kızlarda görülür. ilkbahar ve yazın ilk günlerinde, güneşe açık beden bölgelerinde (yüz ve kollarda) güneşin yapacağı kızarıklık yerine, kaşıntılı noktalar oluşur. döküntü, giysi kolunun ve yakanın kenarında keskin bir sınır oluşturabilir. bu tip duyarlılığa sık rastlanılır, ancak güneşe çıktıktan iki saat ile iki gün sonraki bir dönemde oluşabileceğinden, bazen tanınması güç olur. iki gün ile bir hafta sürer ve her yıl yineleyebilir.

sık görülen öteki edinsel duyarlılıklar, güneş ışığına duyarlılığı artıran kimyasal maddelerle temas sonrası oluşanlarla, bazı ilaçların, sözgelimi yatıştırıcı bir ilaç olan klorpromazinin ya da tetrasiklin adlı antibiyotiğin kullanılması sonucu oluşanlardır. bu ilaçların neden bazı insanlara zarar verip ötekileri etkilemediği bilinmemektedir, ancak durumun söz konusu maddenin dozu ve süresi ile ilgili olduğu sanılmaktadır.

deri ile temas sonucu ışığa duyarlılığa neden olan birçok madde vardır. döküntü, maddenin uygulandığı güneşe açık bölgelerde oluşur; sözgelimi, dudak boyasındaki "eosin" adlı boya maddesi, dudaklarda duyarlılığa ve döküntüye neden olabilir. katranda ışığa duyarlılık yapabilen 25 değişik madde vardır; işleri gereği bu maddelerle karşılaşan kişilerde ışığa duyarlılık sık görülür. bitkiler de umulmadık tepkilere neden olabilirler; açık bölgelerde genellikle de boyunda döküntüye neden olurlar. bazı antibiyotikler ve antihistaminli losyonlar, ender olarak da antiseptikler ışığa duyarlılık yapabilir. bazı parfümlerde bulunan bergamot yağı da, kullanıldığı bölge güneş ışığıyla karşılaştığında kızarıklığa ve kahverengi leke oluşmasına neden olur.

bazen sonradan edinilmiş ışığa duyarlılık, lupus eritematosus gibi genel bir hastalığın belirtisi olabilir. bu hastalıkta, güneşe çıktıktan sonra burun ve yanaklarda kelebek biçiminde kızarıklık olur. kalıtsal olarak ışığa duyarlılık çok ender görülür. en bilinen hastalık porfiridir. bu hastalıkta alyuvarlarda bulunan "porfirin" adlı maddede bir bozukluk söz konusudur. bu tür hastaların ışığa duyarlılık sonucu derilerinde geniş izler bırakan yaralar olduğundan gün ışığından kaçıp gece sokağa çıkarlar (kurt - adam öyküsünün bu tip bir vakadan kaynaklandığı sanılmaktadır). ayrıca bu hastalık, diş renginin kırmızıya dönüşmesine, saçlarla kılların aşırı uzamasına da neden olmaktadır.

tedavi
tedavi duyarlılığın türüne bağlıdır. polimorfik ışık tepkisine, kişinin duyarlılığını, gittikçe artan sürelerle güneşe çıkararak azaltmak olanaklıdır. "karoten" adı verilen havuç suyu ile aynı pigment maddesini içeren tabletler de yararlı olabilir. temas duyarlılığı söz konusu ise, temasın önlenmesi gerekir. güneş ışığından koruyucu öteki önlemlerin alınması da önemlidir.

impetigo

independence
impetigo, çocuklarda sık, erişkinlerde ise ender görülen bir deri enfeksiyonudur. gecikilmezse, tedavisi kolaydır. impetigo çok bulaşıcı bir deri enfeksiyonudur ve egzama, böcek ısırığı, uyuz ve yatakta yatmaya bağlı yaraların zedelediği deri bölgelerinin yanı sıra sağlam görünen derilerde de görülür.

nedenleri
impetigo burunda bulunan, "stofilokok" adlı bakterilerin yol açtığı bir enfeksiyondur. zedelenmiş deriye doğru hapşırmakla ya da solukla bulaşır ve hızla yayılarak iltihap ve ağrılı kabarcıklara neden olur. zamanında önlem alınmaz ve tedavisi yapılmazsa doğrudan temas ya da havlular yoluyla ailenin öteki üyelerine ve başka kişilere bulaşır.

belirtiler
impetigo yüz, kafa derisi, el ya da dizlerde, kırmızı noktacıklar halinde başlar. bunlar hızlı kabarcıklara dönüşür ve patlayarak açık sarı, yapışkan bir sıvı salgılarlar. daha sonra kuruyarak, büyük, biçimsiz, kahverengi - sarı kabuklar oluştururlar. enfeksiyon derinin ufak bir bölgesiyle sınırlı kalmışsa, başka belirti olmayabilir ancak büyük alanlar söz konusuysa ya da çevre bölgede başka bakterilerin yol açtığı enfeksiyon olmuşsa, hasta kendini kötü hissedebilir, ateş ve yakındaki lenf bezlerinde büyüme olabilir. erişkinler hastalığı çoculardan daha hafif geçirirler ancak sıcak iklimlerde, enfeksiyonun rahatça üreyebildiği ortamlarda durum değişir.

impetigo, bağışıklık sistemleri tam olarak gelişmemiş olacağından, yenidoğanlarda yaşamı tehlikeye sokabilir. dolayısıyla impetigolu birinin bebeklere ya da annelerine yaklaşmaması çok önemlidir. tedavi edilmeyen impetigo, bedenin başka yerlerinde apselere neden olabilir ya da nefrit (böbreklerde iltihap) yapabilir. ancak iki durum da çok ender görülür.

tedavi
tedaviye hemen başlamak gerekir. eğer enfeksiyonlu alan küçükse kabuklar iyileşene kadar günde 3 - 4 kez antibiyotikli krem sürülür. daha büyük alanlar söz konusu ise ek olarak ağızdan ya da enjeksiyon yoluyla antibiyotik verilmelidir. en önemlisi bulaşmayı önlemektir; başka insanlar başka hastanın kendisinin de korunması gerekir. hastanın havlusu, elini yüzünü sildiği bezi ayrılıp, kullandıktan sonra kaynatmalıdır; aynı şey yatak çarşafları ve çamaşırlar için de söz konusudur

haslanmak

independence
kucakta tutulan bir fincan çay zararsız görünür, ama küçük bir kıpırtıyla ciddi haşlanmaya yol açabilir. çok sık görülen bir kaza olan haşlama, son derece tehlikeli olabilmektedir. haşlanma, çok sık görülen bir ev kazasıdır ve her yıl çok sayıda insan bu nedenle ölmekte ya da sakat kalmaktadır. bu tür kazalara en çok uğrayanlar çocuklar ve çok yaşlılardır. bu da, evdeki önlemlerin daha da artırılması gerektiğini göstermektedir. haşlanmanın ağırlığı yani derecesi deri dokusundaki zararın derinliğine göre değerlendirilir; üç türü vardır ve bunlara birinci, ikinci ve üçüncü derecede yanık denir. bedenin zarar gören toplam yüzeyi ise ikinci bir ölçüttür.

son yıllarda, bu değerlendirmeyi basitleştirme yolunda bazı çabalar gösterilmektedir. birinci ve ikinci derecede haşlanmaların birbirinden ayrılması güç olduğundan, bunların ikisine birden kısmi (parsiyel) kalınlıkta haşlanma, üçüncü derecedekilere ise tam kalınlıkta haşlanma denilmektedir. bu yeni değerlendirmenin üstünlüğü, tam kalınlıktaki haşlanma tanısının daha kolay konmasıdır. bu tür haşlanmada bütün deri hasar görür ve derideki sinirleri de kapsar. bir iğneyle deriye dokunulursa, kısmi kalınlıktaki haşlanmada ağrı hissedilir, ama tam kalınlıkta sinir zedelendiğinden duyu yitimi vardır.

nedenleri
haşlanma, sıcak sıvı (kaynayan su ya da sıcak çay gibi) ya da buharla dokuların zarar görmesidir. yanık ile haşlanma arasında önemli bir fark yoktur; yanık kuru ısıyla, haşlanma ise nemli ısıyla oluşur. görülen zarar ile tedavi ilkeleri aynıdır.

belirtiler
birinci derecedeki haşlanmalar, en az zararlı olanlardır. yalnız dış tabaka, yani üstderi (epidermis) zarar görmüştür. derideki ter bezleri ve kıl kökleri gibi yapılar zarar görmez ve deri yeniden oluşabilir. birinci derecede haşlanma belirtileri kızarıklık, ağır ya da hafif ağrı ve bazen kabarcıklardır. kabarcıklar yarayı enfeksiyondan korur, bu nedenle patlatılmamalıdır. kuramsal olarak, ikinci derecede haşlanma, daha derin olduğundan daha ciddidir, ama pratikte bunları birbirinden ayırt etmek güçtür. genellikle birlikte olduklarından, "kısmi kalınlıkta yanık" olarak sınıflandırmak daha kolaydır. altderide ciddi zararlar oluşabilir. üstderinin ise tümü zarar görür, yalnızca derinin en derindeki hücreleri ile birkaç ter bezi ve kılkökü sağlam kalır. ancak yine de yeni deri gelişimine yetecek kadar sağlam deri dokusu bulunur. yeni oluşan deri, büyük bir olasılıkla pürtüklü, daha soluk renkte, kılsız ve bazen hissizdir.

üçüncü derecede ya da tam kalınlıkta haşlanma, en ciddi türdür. derinin tümü ile bütün kılkökleri ve ter bezleri zarar görmüştür. yeni deriyi oluşturabilecek hücre kalmamıştır. ancak, sinir uçları da hasar gördüğünden, daha yüzeysel olan haşlanmaların tersine, daha az ağrılıdır. enfeksiyon çok önemli bir sorundur, az olan iyileşme olasılığını yok edebilir; bu nedenle, tedavi sırasında yarayı mikroplardan korumak çok önemlidir. bu tür haşlanmada zarar, genellikle deri aktarımı gerektirecek kadar çoktur. başlangıçta yara, ölü dokuların oluşturduğu bir kabukla kaplanır ve bu bir ölçüde yarayı enfeksiyondan korur. kabuk düştüğünde ya da doktor tarafından kaldırıldığında, alttaki doku açığa çıkar. hastanın bedeninin başka yerlerinden (genellikle kalça ya da bacağın içinden) alınan deri parçaları yanmış bölgeye "ekilir" ve sağlıklı deri adacıkları zamanla yayılıp birleşerek, yeni bir deri oluştururlar. ancak bu birkaç aylık dikkatli bir bakım gerektirir ve ilk deriler tutmazsa bazen ikinci bir aktarım yapılır.

haşlanmanın bedende oluşturduğu zarar, yalnızca deride bir bölgenin hasar görmesi ile kalmaz. haşlanmadan daha ciddi olan bir tehlike, plazmanın (kanın renksiz bölümü) yitirilmesidir. beden örtüsünün bir bölümünün yok olduğu durumlarda ortaya çıkan bu durum, ciddi bir komplikasyondur. plazma yitimi oldukça fazla olabilir; hatta genellikle yanık bölgeden beklenileni aşar. beden sıvısındaki bu yitim şoka ve yaşam merkezlerinin iflasına yol açabilir. bu tip kazalarda ölüm nedeni genellikle budur. o yüzden, haşlanan alanın genişliği, derinliğinden önemlidir. sorunun ciddiliği, yanan yüzeyin, beden yüzeyine göre yüzde hesabı ile belirtilir; sözgelimi, el ya da ayakların her biri yüzde bir, gövdenin ön ya da arka kısmının tümü yüzde 20 gibi. haşlanmayla erişkinde beden yüzeyinin yüzde 15’inden fazlası, çocukta ise yüzde 10’undan fazlası zarar görmüşse, plazma yitiminin aktarımla yerine konması gerekecektir.

tedavi
birinci derece haşlanmalarda derinin iç tabakası (dermis) zarar görmemiştir. ağrı genellikle birkaç günde geçer ve yara, iz bırakmadan iyileşir. ama çok rahatsız ediyorsa, biraz kalaminli losyon ya da merhem sürülebilir. bu, ağrıyı azaltacaktır. eğer kabarcık uygunsuz bir yerdeyse ya da kazayla patlayacak gibiyse, üstüne bir gazlı bez ve pamuk kapatılarak korunmalıdır. kabarcık çok büyükse doktor tarafından patlatılıp pansuman yapılır. kazayla patlarsa üstüne temiz bir bezle kapatılmalıdır. çok ağrı yapıyorsa antiseptik bir merhemle ağrı dindirilebilir. ikinci derece haşlanmalarda iyileşme yavaştır ve üstü açık kalan dokuda enfeksiyon olasılığı yüksektir. üstelik altderideki sinir uçlarının açıkta kalması nedeniyle bu tür yaralar çok ağrılıdır.

eğer haşlanan bölge çok ağrılıysa nemli bir bezle örtülebilir ama elle dokunulmamalı ve tedavi için doktora başvurulmalıdır. çoğu olguda, kuru, steril pansuman yapılır. yalnızca üçüncü derecede haşlanmalar hastane tedavisi gerektirir. ilk olarak şokla mücadele edilmelidir ve bu ancak plazma ve kan verilerek yapılabilir. şoktan etkilenen organlar (böbrekler, karaciğer ve mide gibi) zarar görüp görmediklerinin saptanması ile izlenirler. yitirilen sıvı nedeniyle bedenin enfeksiyonlarla savaşma gücü azalacağından, hastanın durumu sık sık denetlenir. enfeksiyonlara karşı antibiyotikler kullanılabilir. yara iyileştiğinde, yeni derinin esnemesi için ve söz konusu eklemlerin hareket gücünü artırma amacıyla fizik tedavi uygulanır.

evde haşlanmayla sonuçlanabilecek kazaları önlemek için, birkaç noktaya dikkat etmek yeterlidir. bilindiği gibi bu tür kazalar hemen her zaman ihmal ya da dikkatsizlik sonucu olur. özellikle de yaşlılar ve çocuklar tehlike altındadırlar. eğer evde çocuk varsa, mutfağı olabildiğince düzenli tutmak ve çaydanlık, ocak gibi tehlike yaratacak nesnelere yaklaşmalarını önlemek gerekir. tava ve saplı tencereleri ocağın arka gözlerine koymaya dikkat etmek ve saplarının ocaktan dışarı taşmamasına özen göstermek de gerekir. yaşlı ya da çocuk yıkanırken musluktan akan suyun, haşlayacak kadar sıcak olmamasına özen gösterilmelidir. küveti önce soğuk suyla doldurup, sonra sıcak su eklemek en iyisidir; küçük çocuklar küvete düşebilirler. ayrıca mutfağın ya da mutfak gereçlerinin tehlike yaratmayacak nitelikte olmasına özen gösterilmeli, gerekli düzenlemeler yapılmalı, onarım gerekirse geciktirilmemelidir.

haşlanmaların çoğu ev kazaları sonucu olur ve ağır ya da hafif yanıklara yol açabilir. ancak, durum ne olursa olsun, ağrıyı dindirecek ve enfeksiyon riskini azaltacak önlemler alınabilir. islanan giysilerinizi çıkarın; her saniye yanığın daha da ilerlemesine neden olur. haşlanan bölgeyi en az 10 dakika soğuk suya tutun. haşlanan bölge şişmeden, üstünde sıkı olan ne varsa (saat, bilezik, yüzük, jartiyer, ayakkabı gibi) çıkarın. haşlanma ciddi ise, hastayı yatırın ve sıcak tutun, şok geçirebilir. haşlanan bölgeyi temiz, ıslak bir bezle kapatın. bölgeye ellerinizle dokunmayın, krem sürmeyin. su keseciklerini patlatmayın; enfeksiyona neden olabilirsiniz.

hastaya su, çay ya da limonata verin; yitirdiği sıvının karşılanması gerekir. yanık türündeki yaralar, "ağızdan hiçbir şey verilmez" kuralının söz konusu olmadığı tek yaralanma türleridir. haşlanma ciddi ise, hastayı uygun pansuman ve tedavi için hemen doktora ya da hastaneye götürün. ancak çok ufak haşlanmalara doktora gerek yoktur. kendiniz tedavi edecekseniz, en iyisi bölgeyi kapamanızdır. yanığa herhangi bir şey sürmemek en doğrusudur, ancak ağrı çoksa, antiseptik bir merhem sürebilirsiniz. ağrı geçmiyorsa ya da enfeksiyon söz konusuysa doktora danışın.

fistul

independence
fistül, bedendeki iki boşluklu bölüm ya da boşlukla deri arasındaki doğal olmayan bir geçittir. bazen apse boşaltma amacıyla cerrahi yolla özel olarak da açılabilir. fistül sözcüğü latince’de "boru" anlamına gelir. fistül, bağırsak gibi içi boş bir organla deri arasında ya da bağırsakla idrarkesesi arasında olduğu gibi, iki değişik organ arasında da oluşabilir.

nedenleri
fistüller eskisi kadar sık görülmemelerine karşın, hâlâ enfeksiyon sonucu oluşmaktadırlar. bazen, bir ameliyattan sonra nedbeden dışarı açılır. osteomiyelit (kemik iliği iltihabı) enfeksiyonları sonucu da fistül oluşabilir ama bunlara ender rastlanılır. osteomiyelitte apseleşme olursa, dışarıya açılan bir fistül de ortaya çıkabilir. enfeksiyonlar, makat çevresinde de fistül oluşturabilirler. fistüller doğuştan olabilirler. bunların belki de en önemlisi, yemek borusu ile soluk borusu arasındaki bağlantıdır. bebek beslendiğinde süt akciğerlerine kaçar ve hem yeterli beslenmesini engeller, hem de ciddi akciğer komplikasyonları yapar. dolaşım sistemindeki fistüller de doğuştan olabilirler, ama daha az tehlikelidirler. fistüller yapay olarak da oluşturulabilir. cerrahlar buna değişik nedenlerle gerek duyarlar. en yaygını, bir apsenin boşaltılmasıdır. cerrah, ameliyat yerinde küçük bir parça lastik sonda (drenaj tüpü) bırakır ve deriyi onun çevresine diker. böylece, ameliyattan sonra oluşan irin oradan boşalabilir.

belirtiler
fistül bedenin içi ve dışı ya da iki iç yapısı arasında oluşan anormal bir geçittir. mikroskopla incelenirse, fistülün iç yüzünün, deri gibi düz bir yüzey oluşturan, epitel hücrelerinden bir tabakayla döşenmiş olduğu görülür. işte bu nedenle fistül çok zor iyileşir.

tedavi
enfeksiyonların makat çevresinde oluşturduğu fistüller ancak ameliyatla tedavi edilebilir. doğuştan gelen fistüller doğumdan sonraki birkaç gün içinde tanılanması ve ameliyatla tedavi edilmesi gerekir. kemik iliği iltihabı sonucu oluşan fistüller iyileşir kemik bol kanla beslenmediğinden zor iyileşir.kana karışan antibiyotikler kolayca kemiğe geçemediklerinden, istenen etki sağlanamaz.

egzama

independence
egzama rahatsız edici ve çirkin görünüşlü bir deri hastalığıdır ama tehlikeli değildir, basit bir tedaviyle kontrol altına alınabilir. her on iki kişiden birinin, yaşamının herhangi bir döneminde egzama geçirdiği saptanmıştır. egzama kaşıntı yapmasının ve rahatsızlık vermesinin yanı sıra, el kol ve yüz gibi açıkta kalan yerlerde oluştuğundan çirkin bir görünüme de neden olur.

nedenleri
egzama genellikle alerji nedeniyle oluşur ama duygusal sıkıntı da egzamaya yol açabilmektedir. bazen de egzama görünür hiçbir neden yokken çıkmaktadır. en sık görülen egzama tipi, alerjik kökenlidir. tıp dilindeki adı "atopik dermatit" olan bu hastalık çoğunlukla astımlılarda ve saman nezlelilerde görülür. saman nezlesi, çiçek tozlarının neden olduğu alerjik bir hastalıktır.

astım ve egzama da solunum yoluyla olduğu kadar süt ya da yumurta gibi alerjan maddelerin yenilmesiyle de oluşur. ne var ki durum hep böyle değildir, nöbetler çoğunlukla stress zamanlarında ortaya çıkar. egzama en çok küçük çocuklarda ve bebeklerde görülür; ama çocuk büyüdükçe egzama genellikle kendiliğinden geçer. egzama, astım ya da saman nezlesi gibi alerjik hastalıkların sık görüldüğü ailelerde, çocukların egzamalı olma olasılığı yüksektir. inek sütü verilen bebeklerde egzama olasılığının arttığı görülmüştür. bu yüzden, alerjili ailelerin çocuklarını bu hastalıktan korumak için, anne sütüyle beslemeye özen göstermeleri gerekir.

belirtiler
egzamada iltihaplı deri bölgesi kızarır ve kaşınır. aynı zamanda kurur ve üstünde sivilceye benzer oluşumlar bulunur; yer yer su toplar. egzamalı bölge kaşınırsa, enfeksiyon yayılır, deri kanar ve iltihaplanıp ağrı yapabilir. çatlaklardan giren mikroplar bedene yayılabilir. kaşınarak tahriş edilmiş bir egzama bölgesi çok rahatsızlık verebilir. egzama önce yüzde ve baş derisinde çıkar, sonra kollarda ve bacaklarda, özellikle derinin katlandığı ya da giysilerin sürtündüğü yerlerde oluşur. hastalığın veridiği rahatsızlık daha çok kaşımaya ve oluşan çatlaklardan giren mikropların yaptıkları enfeksiyona bağlıdır.

tedavi
egzama tehlikeli sayılabilecek ağır bir hastalık değildir; ama rahatsızlık verebilir. egzamalıların rahat etmek için almaları gereken önlemlerin başında yarayı kaşımamak gelir. egzamalı bebeklerin ellerine pamuklu kumaşlardan dikilmiş parmaksız eldivenler geçirilerek egzamalı yerlerini kaşımaları önlenebilir. egzamalı kişilerin uçuk hastalığı olanlardan özellikle uzak durmaları gerekir. egzamalı deri, uçuk virüsü olan herpes simplekse karşı dirençsizdir; virüs alınırsa enfeksiyon yayılabilir. egzamalıların çiçek aşısı da olmamaları gerekir. normal insanlara hiçbir zarar vermeyen bu aşı, egzamalı bir çocukta, ölümcül olabilen ateşli bir hastalık yapabilir.

egzamalı ya da egzama geçirmiş insanların derileri çok hassastır. bu nedenle tahriş edici maddelerden sakınmalıdırlar. bu tür maddelerle çalışmak zorunda kalanlar lastik eldiven ve yüz maskesi gibi basit önlemlerle korunmalı; genç insanlar meslek seçerken yağlar, boya maddeleri ve şampuan gibi malzemelerle çalışmak zorunda kalacakları meslekleri seçmemelidirler. egzamanın nedeni olan alerji yapıcı madde bulunabilirse, hastanın o madden korunması yeterlidir. egzamalı bir bebeğe, inek sütü veriliyorsa, inek sütünü kesip ya anne sütü verilmeli ya da keçi sütü (inek sütüne göre daha az alerjiye yol açtığı saptanmıştır) ve özel süttozu gibi bir besinle beslenmelidir.

nedeni bulunamayan çocuk egzamalarında ise çocuğun giysilerinde yünlü kumaş kullanmamak, derisi kurumaya yatkınsa çok sık yıkamaktan kaçınmak, enfeksiyonları önlemek için hem kendini hem de çevresinin temizliğine özen göstermek ve özel sabun kullanmak yararlı olur.

egzama tedavisinde yararlanılabilecek birçok ilaç vardır. çinko bileşimleri ve kortizonlu deri merhemleri egzamalı yerlere doktor önerisine göre sürülür; ancak bu merhemler deriyi tahriş edeceği için uzun süre kullanılmamalıdırlar. ayrıca antihistaminik merhemlerle kaşıntıyı azaltmak, üreli merhemlerle derinin su içeriğini artırarak egzamanın deriyi kurutup çatlatmasını önlemek deriyi kurutup çatlatmasını önlemek, astım tedavisinde kullanılan "sodyumkromoglikat" adlı maddeyi içeren ilacın alınmasıyla alerjiyi önlemek olanaklıdır. egzamalı insanların kaşınmamaları neredeyse olanaksız olduğundan, tırnaklarını kısa, temiz ve bakımlı tutmaları, zararı biraz da olsa azaltır. egzama hastane tedavisi gerektirecek kadar ağır bir hastalık değildir ama evinde yeterli bakım göremeyecek hastaların hastaneye yatmaları yararlı olabilir.

egzamalı çocukların yüzde 50’si altı yaşına gelmeden, yüzde 90’i ise ergenliğe ulaştıklarında egzamadan kurtulurlar. ne var ki, öteki alerjik hastalıklar gibi egzama da, iyileşmesinden yıllar sonra hiç beklenmedik bir zamanda yineleyebilir. duygusal sorunlar, stress ve sıkıntı egzamanın yinelenmesine neden olabilir. egzamalıların hastalıklarının fazla önemsenmesi, egzamalı çocuğun üstüne çok düşülmesi, stres yaratarak hastalığı büsbütün ağırlaştırabilmektedir. günümüzde egzama tam olarak tedavi edilmemekle birlikte, rahatlatılabilmekte ve denetim altına alınabilmektedir. en iyisi, fazla önemsemeyerek, hastalığın getirebileceği duygusal sıkıntılardan korunmaktır

dolama

independence
tırnak dibi iltihapları, dolama olarak bilinir. tırnakla derinin birleştiği yer, kütikül (tırnağı çevreleyen ölü deri) ile sıkıca örtülür. kütikül zarar görürse, koruyucu çerçeve bozulur ve çatlaktan iltihap yapıcı etkenler girerler. böyle oluşan iltihaplara tıpta "panaris", halk arasında ise "dolama" adı verilir.

nedenleri
kütikül su, sabun ve yaralanma sonucu zarar görebilir. ellerin suyun içinde fazla kalması, kütikülü zayıflatır ve yumuşatır. sabun ve deterjanlarla uzun süreli temas, yağını alarak sertleştirir ve çatlamasına yol açar. bu nedenle, dolama en çok ev kadınlarında ve elleri sürekli su içinde olanlarda görülür.

küçük yaralanmalar da kütiküle zarar verir. parmaklar, çok fazla kullanıldıkları için kolayca yararlanabilirler. bebeklerdeki dolamaların nedeni ise yaralanma ve parmak emme yüzünden tırnak çevresinin sürekli ıslak olmasıdır. dikkatsizce yapılmış manikürler kütiküle zarar verebilir ama hiç bakılmamış kütiküller de tırnak ayçasına kadar büyüyerek, yarılıp, iltihaplanabilirler.

belirtiler
kronik dolama, çoğunlukla elleri fazla su içinde kalan kişilerde olur. apse yavaş gelişir ama sürekli ve yineleyicidir. şişmiş tırnak çevresinden zaman zaman irin sızar. tırnak yüzeyi, oluşması sırasında enfeksiyonla zarar görmesi yüzünden, düzgün değildir. tırnak kenarlarında renk değişimi görülebilir. akut dolama ise genellikle yaralanma nedeniyle olan ve aniden başlayan şiddetli iltihaptır.

tedavi
akut dolamada irin tırnak yatağına ilerlerse, küçük bir cerrahi girişimle apsenin yarılması gerekir. ağızdan alınan antibiyotiklerle tedavi de etkili ve çabuktur. kükürtlü merhemlerin dolama üstüne sürülmesi, şişliği ve ağrıyı giderir. hafif iltihaplar, jansiyen moru ile alkol karışımı gibi mikrop öldürücülere yanıt verirler. kronik dolamada tedaviden önce, kültür yapılarak bakteri ya da mantarın cinsi saptanmalıdır

dokuntu

independence
deride geçici olarak ortaya çıkan oluşumlar ve renk değişiklikleri "döküntü" olarak bilinir. döküntüler çeşitli biçimler alabilirler. bir hastalığın başlangıcında ortaya çıkan döküntüye, "birincil döküntü" denir. hastalığın doğal seyri sırasında (ya da tedaviye yanıt olarak) görünüş ve özelliği değişir. yeni döküntülere ya da ilk döküntünün görünümündeki bu değişmelerle aldığı yeni biçime "ikincil döküntü" adı verilir.

nedenleri
döküntüler, çeşitli hastalıkların belirtisi olabilir. döküntü, bedenin tümünü etkileyen bir durumun dış belirtisi olabilir. ateşli hastalıklar, duygusal rahatsızlıklar ya da alerji, döküntü yapabilir. ancak döküntüler, "dermatit" denilen bir çeşit iltihap olan bir deri rahatsızlığının da belirtisi olabilir. mantar hastalığı, egzama ve isilik bu tür iltihaplardır.

belirtiler
birincil döküntülerin en yaygını, doktorların "makül" dedikleri kırmızı lekeler ya da alanlardır. sınırlı bir alanda derinin rengindeki herhangi bir anormal değişme, "maküler döküntü" olarak nitelendirilir; kırmızılığın kendisine ise "eritem" adı verilir. bazen, kızamığın başlangıç evresinde olduğu gibi, döküntüler, birbirinden ayrı yüzlerce küçük lekeden oluşur.

bazen de lekeler büyüyüp birbirleriyle birleşir ve böylece büyük lekeler oluşur. döküntünün üstüne parmakla bastırıldığında solmaz, ama bazen geçici bir beyaz alan kalır. bu, tifo gibi birkaç hastalığın ayırt edici özelliği olduğundan, tanı için önemlidir.

döküntülerin bir başka yaygın biçimi, çoğunlukla kırmızı olmamakla birlikte, kabarık lekelerden oluşur. parmak, deri üstünde dolaştırıldığında kolayca hissedilirler. bu küçük sivilceler "papül" olarak bilinirler ve döküntülerine "papüler döküntü" denir. makülo-papüler döküntü ise, hem maküle hem de papüle benzer. içinde sıvı bulunan sivilcelerden oluşmuş döküntülere, doktorlar "vesikül" derler. başlıca örneği, suçiçeği ve çiçek hastalığı döküntüleridir. bir döküntü de papülden çok daha büyük, kabarmış alanlar da olabilir. genellikle ortası beyaz, çevresi kırmızı ya da pembedir. kurdeşende görülen bu döküntüler çok kaşıntılıdır ve deride iltihaba neden olan histaminin salgılanmasına yol açan bir alerjik tepkinin belirtisidir.

bazı vakalarda birincil döküntü, ikinci bir aşamaya geçmeden ve hiç bir iz bırakmadan yavaş yavaş yok olur. ama çoğu döküntü ikinci bir evre geçirir. ikincil döküntüler de çeşitli biçimlerde olabilirler. döküntüyle kaplanan deri genellikle soyulur. ilk döküntü kuru makül ya da papül ya da ikisinin karışımıysa bu normaldir. suçiçeğinin son evrelerinde görülen döküntüler, püstül adı verilen, içi bulanık bir sıvıyla dolu sivilce biçimindedir. lekeler, irin içeren iltihaplı püstüllere dönüşürler; bu tür "ıslak" döküntüler, kabuki oluşturarak kururlar, altlarında yeni deri oluştuktan sonra da kabuklar düşer. derinin derin tabakaları etkilenirse (suçiçeği yaraları kaşındığnıda olduğu gibi) çiçek bozuğu ya da küçük çukur biçiminde iz kalır. ikincil döküntünün öteki biçimlerinde deriye kayış gibi bir görünüm veren kalınlaşma olur (uzun süren, yani kronik iltihabın özelliği). aynı biçimde, deride kalıcı renk değişiklikleri yapabilir. deri, derialtı dokularını açıkta bırakacak biçimde çatlayabilir ve bu yaralara havadaki bakteriler bulaşır. bu durum, zona hastalığında ve uçukta olur.

tedavi
döküntülerde asıl nedene yönelik tedavi uygulanmalıdır. ancak kaşıntı çok rahatsızlık veriyorsa, ucuz ve etkili kalamin merhemi kullanılabilir. kalamin de yeterli olmazsa, doktor, antihistaminli tablet ya da şurup verebilir. ancak her kaşıntıda antihistaminli kremler kullanılmamalıdır. antihistaminin de alerjiye yol açabildiği ortaya çıkmıştır.

sivilce ya da püstüller patlarsa ya da ülserler varsa, enfeksiyonu önlemek için mikrop öldürücü kremler ya da losyonlar gerekli olabilir. tedaviye karşın geçmeyen, yineleyen ya da belirgin bir neden yokken ortaya çıkan döküntüler ayrıntılı bir incelemeyi gerektirir. testlerde nedenin ya da altta yatan bir hastalığın tanılanması mümkündür. bu konuda önemli bir nokta da başkasına verilmiş olan ilacın, döküntüler birbirine benzese de kullanılmamasıdır.
http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/deri/dokuntu.asp

deri tahrisi

independence
deri tahrişi, genellikle dış etkenler yüzünden deride oluşan çatlak ya da yaralardır. uzun sürmedikçe tedavi basit, hatta gereksizdir. bedenin başlıca koruyucu örtüsü olan deri, aslında son derece dayanıklıdır. buna karşılık, sürtünme, sıcak ile soğuk, kimyasal maddeler ve güneş ışığı gibi dış etkenler ile alerji, enfeksiyonlar ve bazı hastalıklar gibi iç etkenlerin etkisiyle deride ağrılı çatlaklar oluşabilir.

nedenleri
deri tahrişinin pek çok sebebi vardır. yatak yaraları ve kimyasal tahriş en çok görülenlerindendir. yatak yaraları, sürekli yatan ya da oturan hastalarda derinin hep aynı bölgesinin sürekli basınç altında olmasından kaynaklanır. daha çok bilinçsiz hastalarda, özellikle aşırı barbitürat alanlarda, inme geçirenlerde ya da halsizlikten ötürü hareket edemeyenlerde görülür. yatak yarası en çok kuyruksokumunda ortaya çıkar. yatak yarasına karşı önlem olarak, hastanın yatakta sık sık döndürülmesi ve basınç altındaki bölgelerin, çinko içeren pomatlarla ya da alkolle ovulması gerekir.

kimyasal tahriş nedenleri arasında en önemlileri, işyerlerindeki toz, sıvı ya da buhar halindeki maddelerdir. endüstride çalışanlarda görülen dermatitlerin (deri iltihabı) yüzde 70’i kömür, taş çimento ya da çelik tozu gibi maddelerin yarattığı aşınmadan kaynaklanır. asit, parafin, petrol ve terpentin deriye zarar veren etkili maddelerdir. bu durum en çok yaşlı maden ve inşaat işçilerinde göze çarpar. maddeyle temas uzun sürerse, derideki küçük, önemsiz yaraların bile geçmesi zorlaşır. kromla çalışan, kromikasit ve kromatlar ile uğraşan kişilerde, derideki kesik ve sıyrıkların çevresinde kroma bağlı tahrişten ötürü yaralar oluşur. bunlar en çok parmaklarda ve burnun orta çizgisi boyunca görülür.

gittikçe artan bir başka tehlike de radyoaktif maddeler ile röntgen ışınlarının etkisidir. bunların etkisinde kalan kişilerde çok yavaş iyileşen yaralar oluşur ve bazen bu yaralar kansere dönüşür.

belirtiler
kimyasal maddelerin yarattığı deri tahrişinde belirti bu maddelerin etkisiyle yıllarca aşınıp yıpranan derinin zamanla kalınlaşması ve üstü pullu bir görünüm kazanmasıdır. yatak yaralarında derinin su toplayıp patladığı görülür.

tedavi
birkaç hafta süren deri rahatsızlıklarının doktora gösterilmesi gerekir. tahriş sonucu oluşmuş yaranın iyileşmesini engelleyen herhangi bir etken bulunabilir ya da tedavi yöntemini değiştirmek gerekebilir. bütün ciddi deri rahatsızlıklarında erken tedavi yararlı olur. genel bir kural olarak yaranın üstüne bir şey sürmemek gerekir. sürülen maddeler yaranın nemli kalmasına yol açacaklarından iyileşmeyi yavaşlatır. yatak yaralarında, gençlerde yaraların üstü kapatılıp antibiyotiğe başvurulur; yaşlılarda ise daha özenli bakım gerekir.
http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/deri/deritahrisi.asp

herpes

independence
herpes, deride ağrılı kabarcıklar oluşturan bir virüs hastalığıdır. gerçek bir tedavisinin olmayışına ve belirtilerin zamanla kendiliğinden yok olabilmesine karşılık, hastayı rahatlatacak girişimlerde bulunulabilir.

herpes virüsünün iki ayrı türü vardır. ilki ve daha ciddi olanı halk arasında "zona" diye bilinen hastalığın etkeni olan herpes zoster’dir. herpes simpleks denen ikinci tür ise ikiye ayrılır: bedenin üst kesiminde özellikle de ağız ve burunda etkili olan, "uçuk" diye bilinen hastalığı yapanı ve üreme organları çevresinde oluşan genital herpesin etkeni.

nedenleri
zona, bedenin etkilendiği yerinde kuşak halinde kabarcıklar oluşturan, duysal sinirlerin ağrılı bir enfeksiyonudur. nedeni, suçiçeği virüsüne benzeyen, ancak son derece karmaşık özellikler gösteren bir virüstür. sözgelimi zona, bulaşıcı bir hastalık değildir ve hekimler herpes zoster virüsünün nasıl harekete geçtiğini tam olarak bilmemektedirler. virüsün, çocuklukta geçirilen bir suçiçeği hastalığından sonra bedende gizli kaldığına inanılmaktadır.

belirtiler
enfeksiyon, etkilenen sinirlerde ağrı ve ateşle ortaya çıkar ve deride kabarcıklar belirir. kabarcıklar sonradan kabuk bağlayarak salkım biçiminde kurur. üreme organlarındaki genital herpes, değişik bir virüsle oluşur ve genellikle hasta bir kişiyle cinsel ilişki sırasında bulaşır. enfeksiyon fiziksel ve duygusal stres zamanlarında ve kadınlarda âdet sırasında yineleyebilir. üreme organlarında, makatta, kalçada ve baldırlardaki herpesler, yani kabarcıklar, genellikle patlayarak yara oluştururlar.

tedavi
iki herpes virüsünün de kesin tedavisi yoktur. ancak belirtilerin verdiği rahatsızlık yok edilebilir ve belirtiler sonunda kendiliğinden ortadan kalkar. kabarcıklar için genellikle ağrı kesici ilaçlar, genital herpes içinse anestezik jeller uygulanır. kabarcıklar, enfeksiyondan korunmak için antiseptik tozlarla ve merhemle örtülür. antibiyotik ve kortikosteroit içeren merhemler de yararlı olabilir, ancak bu tür tedaviler doktor gözetimi altında kullanılmalıdır.

iyileşme
bir hafta ile bir ay süren genital herpes zaman zaman yineleyebilir. buna karşılık en şiddetli dönem enfeksiyonun başlangıç zamanıdır ve hasta çoğunlukla enfeksiyonun yineleme aralığının uzadığını görür. bütün yaralar iyileştiğinde virüs artık "dinlenme" halindedir.

http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/deri/herpes.asp

cuzzam

independence
bir zamanlar toplum dışına itilen kurbanlarıyla korkunç bir hastalık sayılan cüzam, artık tedavi edilebilmektedir. hastalığa eskiden bütün ülkelerde rastlanılırdı. günümüzde ise yalnız nemli, tropikal ve yarı tropikal bölgelerde görülmektedir. yeterli besin almayanlar ya da açlık çekenler ise özellikle tehlikede sayılır. dünyada, 2 - 10 milyon arasında cüzamlı bulunduğu sanılmaktadır. her yıl, yaklaşık 200.000 yeni vakaya rastlanılmaktadır.

belirtiler
cüzam iki biçimde ortaya çıkar ve her ikisinde de belirtiler, iki ya da üç yıl süren uzun bir kuluçka döneminden sonra görülür. tüberküloit cüzam denen türünde dirseğin arkasındaki ulna siniri kalınlaşır ve iltihaplanır; bedende çay lekesine benzer lekeler oluşur. duyum yokluğu nedeniyle farkına varılmayan küçük zedelenmeler ve enfeksiyon daha büyük hasarlara yol açar.

"lepromatöz cüzam" adı verilen öteki türünde ise ilk belirtiler, altındaki iltihap nedeniyle kalınlaşan, kabaran, buruşan, uyuşmuş bölgelerdir. en ağır biçimlerinde bütün deri etkilenir; daha az şiddetli vakalar ise, daha çok yüz ve kulakları etkiler. yüz, "aslan yüzü" görünümü alır. kulaklarda, burunda ve yanaklarda yumuşak derialtı oluşumları gelişir ve genellikle başka bakterilerin bulaşmasıyla, kangrene dönüşen yaralar açılır. ayrıca çevresel sinirler hasar görür; geniş yama biçimli duyarsız bölgeler ve felçler ortaya çıkar. bazen bu durum, bütün kolu ya da bacağı etkiler.

nedenler
cüzamın nedeni, "mycobacterium leprae" adlı bakteridir. bakteri, deri ve sinirleri etkileyerek duyum yitimine, ağır vakalarda ise biçim bozukluğuna yol açar. hastalığa neden olan bakteri, bir kişiden ötekine deri temasıyla ve - büyük bir olasılıkla - burundan çıkan damlacıklarla geçer. böceklerle, sterilize edilmemiş dövme iğneleriyle, derialtına yapılan şırıngalarla da bulaştığı bilinmektedir. bulaşıcı bir hastalık olmasına karşılık, uzun süre yakın temas söz konusu değilse cüzama yakalanma olasılığı azdır. bu yüzden cüzam, çoğunlukla aile içinde etkili olur.

tüberküloit cüzam hastalığın daha hafif bir biçimidir. genellikle etkilenenler, kulak arkasındaki yüz sinirleri ve elin bir bölümüne ait ulna siniridir. yavaşça beliren bir uyuşukluk ve çevresel sinirlerde (omurilikten başlayıp beden yüzeyine yayılan sinirler) duyum yitimiyle ortaya çıkar. dirseğin arkasındaki ulna siniri kalınlaşır ve iltihaplanır; bedende çay lekesine benzer lekeler oluşur. duyum yokluğu nedeniyle farkına varılmayan küçük zedelenmeler ve enfeksiyon daha büyük hasarlara yol açar.

"lepromatöz cüzam" adı verilen öteki türünde ise bakterinin neden olduğu zarar, çok daha ağır ve yaygındır. cüzam, tedavi edilmezse ilerler. duyarsız bölgeler kolayca zarar görür; zedelenmeler fark edilmez, iltihaplanır, bazen kangren olur ve böylece el ve ayak parmakları yitirilir.

sinirlerin iltihaplanması, çevresel kas gruplarının felcine yol açarak, bilek ya da ayakta felç yapar. tedavi edilmeyen hastaların en az yüzde 25’inde yüz biçiminin bozulması ya da ciddi sakatlığa varan biçim bozuklukları görülür.

toplumdan yalıtılma korkusu, hastaların tedavi için zamanında başvurmasına ve cüzamın çevreye yayılmasına yol açar. ancak tedavi görmekte olanların genellikle hastalığı bulaştırmadıklarından, yalıtılmaları gereksizdir.

tedavi
tanıda "lepromin testi" olarak bilinen deri testinden yararlanılır. böylece hastanın direnci ölçülür. direnç yüksekse, tüberküloit cüzamın hafif vakalarında olduğu gibi, bazen kendi kendine ya da birkaç aylık ilaç tedavisiyle geçer. direnç düşükse, ilaç tedavisi yayılmayı sınırlar, ama yineleme eğilimi olduğu için ömür boyu ilaç almak gerekebilir.

tedavi edilmeyen cüzam genellikle yaşamı kısaltmaz; yavaş ilerlediği için zamanla artan sakatlıklara ve biçim bozukluklarına neden olur. bununla birlikte, modern tedaviyle ve erken tanıyla bu üzücü sonuçların önlenebildiğini unutmamak gerekir.

tedavi, bir sülfür bileşiği olan dapson (dds) ile yapılır. dapson haftada iki kez ağızdan alınır. bu tedavi yıllarca, bazen de ömür boyu sürer. hasta, dapsonun yan etkilerine dayanamazsa, sülfakson ve rifampisin gibi başka bileşikler alabilir. genellikle hastalarda ilaca tepki olarak karaciğer iltihabı ya da kansızlık oluştuğundan, bu ilaçlarla birlikte vitamin ve demir hapları verilir.

zarar görmüş sinirlere yeniden duyarlılık kazandırmak olanaklı olmasa da, etkilenmiş kaslar fizik tedavi ile sağlığa kavuşturulabilir. kangrenli bölgeler ameliyatla alınır; yüzün ciddi olarak etkilenmiş bölümlerine plastik cerrahi uygulanabilir.

http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/deri/index.asp

kızıl

independence
döküntülü bir enfeksiyon hastalığıdır. daha çok 2 - 10 yaşlar arasındaki çocuklarda görülür. tedavi edilmezse eklem iltihabına, sarılığa, böbrek ve kalp hastalıklarına neden olabilir.

nedenleri
kızıl, streptokokların toksini ile meydana gelen döküntülü bir enfeksiyon hastalığıdır. hasta kişiyle yakın temas veya bakteri içeren hava damlacıklarının solunmasıyla bulaşır. bakterinin kuluçka dönemi 3 - 7 gündür.

belirtiler
kızamıkçığın belirtileri genellikle ense veya göğüste başlayan açık kırmızı renkte yaygın döküntü, yüzde, gövdede, avuç içlerinde ve ayak tabanlarında deri soyulması, baş ağrısı, boğaz ağrısı, yüksek ateş, bademciklerde kızarıklık ve büyüme, boyundaki lenf bezlerinde büyüme, dil üzerinde küçük, kırmızı noktalardır.

tedavi
çocuklarda görülen diğer döküntülü hastalıklar (örneğin kızamık, kızamıkçık) gibi doğal seyrine bırakılmamalıdır. tedavi sürecinde hastanın soyulma dönemi sonuna kadar izole edilmesi ve yatak istirahati yapması gerekir. bu dönemde hastaya bol sıvı verilmelidir. tedavide penisilin veya eritromisin 10 gün süreyle kullanılır. ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar kullanılabilir. fakat kesinlikle aspirin kullanılmamalıdır! bu dönemde aspirin kullanımıyla bağlantılı olan ve oluşum mekanizması henüz tam olarak anlaşılamamış "reye sendromu" adlı ölümcül bir beyin hastalığı görülebilir.

http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/cocuk/kizil.asp

kizamikcik

independence
kızamıkçık virüsü ile meydana gelen akut, döküntülü bir enfeksiyon hastalığıdır. kızamıkçık özellikle hamilelerde tehlikelidir, anne karnındaki bebekte anormaliklere neden olabilir. gebelikleri sırasında kızamıkçık geçiren annelerin çocuklarında %20 - 50 ihtimalle doğumsal bozukluklar görülebilir. körlük, sağırlık ve kalp rahatsızlıkları en sık rastlananlardır. özellikle kızamıkçık hamileliğin erken dönemlerinde geçirildiğinde bebekte doğumsal bozukluk riski daha yüksektir. hamileliğin 20. haftasından sonra geçirilen kızamıkçıklarda risk sıfıra yakındır. hastalık bir kez geçirildiğinde hayat boyu bağışıklık bırakır. hastalıktan korunma amacıyla zayıflatılmış canlı virüs aşısı 15 aylık çocuklara tek doz uygulanır. çocukluğunda kızamıkçık geçirmemiş kız çocukları ergenlik çağına kadar mutlaka aşılanmalıdır. aşı canlı olduğu için hamilelikte kullanılamaz. çocuk doğurma çağındaki erişkinler aşılandıktan sonra 2 ay süreyle hamile kalmamalıdır.

nedenleri
hasta kişiyle yakın temas veya hava damlacıkları yoluyla bulaşır. virüsün kuluçka dönemi 14 - 21 gündür. döküntü başlamadan önceki 10 gün ile döküntü başladıktan sonraki 15 gün bulaşıcı dönemdir.

belirtiler
kızamıkçık hastalığının belirtileri kulak arkasındaki ve boyundaki lenf bezlerinde büyüme, ateş ve nezle ile birlikte yüzde başlayarak gövdeye ve kollara yayılan, 1 - 3 günde solan döküntülü kızarıklıktır. fakat hastaların yaklaşık yarısında döküntü hiç olmayabilir. hastalık sırasında iştahsızlık, huzursuzluk, ağız mukozasında kızarıklık, eklemlerde ağrı görülür.

tedavi
çocuk, kızamıkçık süresince veya döküntü gelişmişse, döküntü kaybolduktan sonra bir hafta süreyle evde tutulmalıdır. şikayetlere yönelik tedavi uygulanır. ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar kullanılabilir.

http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/cocuk/kizamikcik.asp

kızamık

independence
kızamık virüsü ile meydana gelen akut, döküntülü, bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. kızamık enfeksiyonu tüberküloz enfeksiyonunun tekrar aktif hale geçmesine, zatürreye , boyundaki lenf bezlerinin iltihaplanmasına, orta kulak iltihabına ve beyin iltihabına neden olabilir.

hastalıktan korunma açısından zayıflatılmış canlı virüs aşısı 15 aylık çocuklara tek doz halinde uygulanır. beslenme veya bağışıklık sistemi bozukluğu olan çocuklarda 6 ay sonra bir destek dozu daha yapılır. salgın dönemlerinde 9 aylıktan büyük tüm çocuklara aşı uygulanabilir. bu takdirde 15 ay tamamlanınca bir destek dozu daha yapılır.

nedenleri
kızamık virüsünün hava damlacıkları yoluyla kişiden kişiye geçmesi sonucu oluşan, oldukça bulaşıcı bir enfeksiyondur. kızamık virüsünün kuluçka dönemi 10 - 14 gündür. şikayetler başlamadan önceki iki gün ile döküntü başladıktan sonraki dört gün en bulaşıcı dönemdir. bir kez geçirildiğinde hayat boyu bağışıklık bırakır.

belirtiler
1 - 3. günler arası gerçekleşen hafif veya yüksek ateş, kuru öksürük, burun akıntısı, gözlerde kızarıklık, üst azı dişlerinin yanındaki dişetlerinde ve yanak içinde beliren, küçük beyaz noktalar (koplik lekeleri) kızamık için tanı koydurucudur. 4 - 8. günler arası yüksek ateş (39 - 40 derece), karakteristik döküntü görülür. döküntü, kulak arkasından başlayarak yüze, oradan gövdeye ve daha sonra da kol ve bacaklara yayılır. bir süre sonra aynı sırayı izleyerek solar ve yerinde geçici bir renk değişikliği bırakabilir. hastalık sırasında göz konjunktivası iltihabı (konjunktivit) görülebilir. gözler ışığa karşı hassaslaşır.

tedavi
kızamık hastalığı geçiren kişinin 10 gün süreyle izole edilmesi uygundur. ateş düşünceye kadar yatak istirahati gerekir. şikayetlere yönelik tedavi uygulanır. ağrı kesici, ateş düşürücü ilaçlar ve öksürük şurupları kullanılabilir. bakterilere bağlı komplikasyon gelişmediği sürece antibiyotik tedavisi verilmemelidir. kızamıklı bir çocukla temas eden kişilere (örn; aile üyelerine) gamma globülin yapılarak hastalık önlenebilir veya hastalığın seyri
http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/cocuk/kizamik.asp

kabakulak

independence
tükürük bezlerinin iltihaplanması ile kendini gösteren akut bir enfeksiyon hastalığıdır. alt çene kemiğinin hemen üzerinde tek veya çift taraflı şişkinlikle kendini belli eder. en sık 3 - 10 yaşlar arasında görülür ve bir kez yakalanıldığında hayat boyu bağışıklık kazanılır. kabakulak aşısı 15. ayda kızamık ve kızamıkçık aşılarıyla birlikte yapılır. aşı tek doz olarak deri altına veya kas içine uygulanır. çok bulaşıcı bir enfeksiyon değildir. her ne kadar çocukluk çağında geçirilen bir hastalık olsa da daha önceden bağışıklık kazanmamış ergenler ve yetişkinler bu enfeksiyona yakalanabilir. yetişkinlerde genellikle tehlike yaratmaz. testislerde şişme meydana gelirse mutlaka doktora gidilmelidir çünkü az da olsa kısırlık riski vardır.

nedenleri
hastalığa kabakulak virüsü (paramyxovirus) neden olur. virüs hasta olan kişinin öksürüğüyle dışarıya atılan hava damlacıklarının bir başkası tarafından solunması veya hastayla öpüşme gibi doğrudan doğruya temas yollarıyla bulaşır. hastalık, belirtilerin başlamasından önceki iki gün ile belirtiler başladıktan sonraki dokuz gün arasında bulaşıcıdır.

belirtiler
kabakulak hastalığının belirtileri şunlardır: alt çene kemiğinin hemen üzerindeki tükürük bezlerinde tek veya çift taraflı şişme, ateş ve halsizlik, baş ağrısı, boğaz ağrısı, bulantı, bazen dil altı tükürük bezlerinde ağrılı şişme, özellikle ergenler ve yetişkinlerde testislerin, yumurtalıkların veya pankreasın iltihaplanması. bu bölgelerdeki iltihaplanma kendini karın ağrısı şeklinde belli eder.

tedavi
hastalık istirahat gerektirir, şikayetlere yönelik tedavi uygulanır, ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar verilebilir. ağrıyı azaltmak amacıyla şişkinliğin üzerine sıcak veya soğuk uygulamalar yapılabilir. hasta yumuşak gıdalarla beslenmeli ve bol sıvı almalıdır. bütün belirti ve bulgular geçene kadar çocuk okula gönderilmemelidir.

http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/cocuk/kabakulak.asp

bogmaca

independence
boğmaca çoğunlukla 2 yaşından küçük çocuklarda görülen ve öksürük nöbetleri ile seyreden bir solunum yolları enfeksiyonudur. bulaşıcı bir hastalıktır. tedavi edilmezse akciğer hasarına ve sık tekrar eden bronşit ataklarına yol açar. yeni doğan bebeklerde ise beyin hasarına, hatta ölüme neden olabilir. genellikle küçük yaştaki çocuklarda görülür. hastalıktan korunmanın temelini aşılama oluşturur.

nedenleri
boğmacaya sebep olan bakteri bordetella pertussis adlı bir bakteridir. kuluçka dönemi 7 - 14 gündür. bakteri, hasta kişinin öksürük nöbetleri sırasında havaya yaydığı damlacıklar yoluyla bulaşır.

belirtiler
hastalık üç döneme ayrılır. nezle dönemi 1 - 2 hafta kadar sürer. bu dönemde göz yaşarması, burun akıntısı, iştahsızlık, halsizlik, gece gelen öksürük ve bazen hafif ateş görülür. öksürük dönemi 6 haftaya kadar sürebilir. art arda gelen ve çocuk sanki boğuluyormuş gibi derin bir iç çekme ile aralanan öksürük nöbetleri, öksürük sırasında nefessiz kalma, dudaklarda morarma, bazen öksürük nöbetlerinin ardından gelen kusma bu dönemin belirtileridir. iyileşme dönemi bir ay kadar sürer. bu dönemde öksürük giderek azalmaya başlar.

tedavi
boğmaca hastalığının tedavisinde şunlar gerçekleştirilir: antibiyotikler (eritromisin veya spiramisin) 10 gün süreyle kullanılır. ağır öksürük nöbetlerini hafifletmek için kortikosteroidler 4 - 5 gün süreyle verilebilir. sakinleştirici ve balgam söktürücü ilaçlar da kullanılabilir. özellikle 1 yaşından küçük çocuklarda solunum desteği vermek amacıyla çocuğun hastaneye yatırılması gerekebilir.

http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/cocuk/index.asp

menenjit

independence
menenjit, beyin zarlarının iltihabıdır. ender görülen bir durumdur ama çok önemli sorunlara yol açtığından, en küçük bir kuşkuda bile harekete geçilmelidir. beyin, meninks adı verilen, üç ince zarla örtülüdür. içteki iki zar arasında beyni koruyup besleyen önemli bir sıvı vardır. buna, serebrospinal sıvı yani beyin - omurilik sıvısı denir. meninksler, omuriliği sararak, omurga boyunca aşağıya inerler ve aradaki sıvı beyinle birlikte omuriliği de besler.

nedenleri
menenjit, beyin - omurilik sıvısına mikrop girmesiyle oluşur. mikroplar, beyin zarlarını tahriş eder ve kızarıp, şişmelerine neden olurlar. mikroplar beyin - omurilik sıvısına kan yoluyla ulaşırlar; kana ise dış dünya ile teması olan yüzeylerden (burun, boğaz gibi) ya da içerideki enfeksiyonlardan (apse gibi) geçerler. zarlar hava ile temas ederlerse, havadan da mikrop kaparlar.

bazı durumlarda menenjit daha kolay oluşur. sözgelimi meninkslerin doğrudan mikrop kapmaları söz konusu olabilir. bu, kaza sonucu kafatası ve burun kötü kırıklarında ve omurilikleri açıkta kalan, doğuştan spina bifidalı bebeklerde görülebilir. durum düzeltilmezse, enfeksiyon omurilikten beyne doğru ilerler ve bebek menenjitten ölür. menenjite yatkınlık yaratan öteki durumlar arasında ise, kan kanseri ya da bazı ilaçlara (kanser tedavisi için kullanılan ilaçlar gibi) bağlı olarak savunma mekanizmasının yani direncin zayıflaması sayılabilir.

çocuklar bu hastalığa daha çok yakalanırlar; sözgelimi bir yaşın altındaki her 100.000 çocuktan 16’sında menenjit görülmektedir, ama 25 yaşın üstündeki erişkinlerde, 100.000’de 0.3 vakaya rastlanılmaktadır. hastalığın sıklığı, yaşlılıkta yine artmaktadır.

belirti
menenjit, genellikle birkaç saat içinde ortaya çıkar. en önemli belirtisi, şiddetli baş ağrısıdır, ayrıca ışığa bakmakla ortaya çıkan göz ağrısı da olabilir. hasta kendini kötü hisseder, ateşi vardır ve karanlık bir yerde hareketsiz yatmak ister. ense sertliği, bulantı ve kusma görülür. hastada sersemlik olabileceği gibi, aşırı hareketlilik de gözlenebilir. bebekte belirtiler ateş, kusma, iştahsızlık, huzursuzluk hali ya da havaledir. doktor, muayene sırasında, genel bulguların yanı sıra, iltihabın meninkslerden kaynaklandığını gösteren özel bulgular da arar. bu tip bulguların en sık görüleni, beyin ve omurilikteki iltihap nedeniyle oluşan "ense sertliği"dir. omurilik, bacağın uzatılması ya da bükülmesiyle gerildiğinde de, şiddetli ağrı oluşur. doktor, göz dibini muayene ederek, göz sinirinin etkilenip etkilenmediğini araştırabilir. bebekte tanı koymak çok daha zordur ve doktor, tanı koymada yalnızca annenin, bebeğin normal olmadığına ilişkin izlenimine dayanmak zorunda kalabilir. bebekte ayrıca bıngıldakta kabarıklık ve ense sertliği gibi belirtiler de olabilir.

menenjitten kuşkulanılan hastalar, hemen hastaneye gitmelidir. doktorlar basit bir kan tahlili ile göğüs ve kafatası röntgenlerine başvururlar. en önemli inceleme belden su alma, yani lomber ponksiyondur (omuriliği çevreleyen sıvıdan bir miktar örnek alınır). sıvı genellikle son derece saydamdır, eğer bulanıksa menenjit olasılığını gösterir. sıvı ayrıca, mikrop olup olmadığının anlaşılması için tahlil edilir.

tedavi
çoğu menenjitli hastaya tanı konduktan sonra, zaman yitirmeden yüksek dozda antibiyotik verilmeye başlanır. ilaç genellikle aralıksız, damardan uygulanır. beyin - omurilik sıvısı bulanıksa, test sonuçları gelmeden tedaviye başlanır. söz konusu bakteriye göre, kloramfenikol ve penisilin en sık kullanılan antibiyotiklerdir.

hastaya ayrı bir yerde, özenli bir bakım göstermek gerekir. rahatlatmak için başka ilaçlar da verilebilir; baş ağrısı için ağrı kesiciler; havale nöbetleri için anti - konvülsanlar ve sakinleştiriciler; kusmaya karşı ilaçlar gibi. ateş düşene kadar, birkaç gün damardan antibiyotik verilmesi sürdürülür. bedenin mikroptan arındırıldığından emin olmak için bir süre ağızdan da verilebilirler. hasta, kısa bir dinlenmeden sonra normal yaşamına dönebilecek duruma gelir.

menenjitten iyileşme oranı oldukça yüksektir, birkaç hafta içinde hasta sağlığına kavuşur. ancak yine de menenjit tehlikeli bir hastalıktır; vakaların yüzde 6’sı ölümle, bir bölümü de sakatlıkla ya da kalıcı bozukluklarla sonuçlanır. sakatlık çok küçük çocuklarda daha sıktır. sağırlık, zekâ geriliği, spastisite ya da epilepsi (sara) olabilir. bazen, beyin çevresindeki sıvının dolaşımı engellenir ve çocuğun kafası büyür yani hidrosefali ortaya çıkar. menenjit geçiren çocuklar, bu sorunlar açısından kontrol edilirler. hastalığın yinelendiği durumlarda kişiler, kolaylaştırıcı etkenler açısından incelenerek, bir daha menenjit geçirmeleri önlenir. bütün menenjitlerde, erken tanı, yaşam kurtarıcıdır. belirtiler görüldüğünde mutlaka doktora gitmek gerekir. menenjit olasılığında doktor hastayı ileri tetkik ve tedavi için hastaneye yollayacaktır.

hastalığın, virüslerle ve bakterilerle oluşan iki türü vardır ve bunları ayırt etmek önemlidir. viral menenjit daha sıktır ve tehlikesi daha azdır. belirtileri, şiddetli baş ağrısıyla seyreden hafif bir nezle ile daha ağır şikayetler arasında değişir. antibiyotiğe gerek yoktur, iyi bakım yeterlidir.

en sık görülen tipi, meningokok türü bakterilerin neden olduğu menenjittir. hastalık bazen yerel salgınlar yapar. iki tipi vardır. birincisi çok tehlikelidir. aniden başlar, baş ağrısı, şok ve bütün bedende çürüğe benzer morluklar olur. kısa zamanda ölümle sonuçlanabilir (bazen 12 saat içinde) bu nedenle acil tedavi çok önemlidir.

ikinci ve daha sık görülen tipi 1 - 2 gün nezleye benzer belirtiler verdikten sonra ortaya çıkan şiddetli baş ağrısı, kusma ve döküntü biçimindedir. tanı belden, beyin - omurilik sıvısının alınması ve mikropların görülmesiyle konur. genellikle penisilin uygulanır ve iyileşme şansı yüksektir. meningokok menenjiti bulaşıcıdır ve hastayla teması olanların antibiyotikle korunmasını gerektirir.

pnömokok menenjiti 45 yaşın üstündekilerde daha sıktır. tehlikelidir ve yüzde 25 hastada kalıcı hasar oluşturur. fazla bulaşıcı değildir, salgın görülmez, koruyucu tedaviye gerek yoktur.

hemofilus influenza menenjiti, 4 yaşın altındaki çocuklarda olur. öteki bakteriyel menenjitlere benzer ancak ayırıcı tanı konmalıdır çünkü penisiline yanıt vermez, başka antibiyotiklerin kullanılması gerekir.

tüberküloz (verem) menenjiti, ender görülen önemli bir menenjit türüdür. özellikle, beslenme yetersizliği olan bebekleri ve erişkinleri etkiler. belirtiler çok belirsiz olabilir ve hasta kendini kötü hissedinceye kadar birkaç hafta geçer. tanı yine beyin omurilik sıvısının incelenmesiyle konur ve tedavisi uzun süreli (1 yıl) antibiyotik uygulamaktır.

http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/beyin/menenjit.asp

hidrosefalı

independence
hidrosefali, beynin içinde ve çevresinde aşırı sıvı toplanmasıdır. modern cerrahi teknikleriyle etkili biçimde tedavi edilebilmektedir. beyin - omurilik sıvısı, beyinzarı ile omurilik çevresinde ve beynin "karıncık" adı verilen boşlukları içinde bulunan, suya benzeyen saydam bir sıvıdır. bu sıvı beyni dış sarsıntılardan korumaya yarar. beynin karıncıklarında bulunan zengin damar ağındaki özel hücreler tarafından sürekli olarak sıvı yapılır. beyin karıncıkları numara ile anılırlar. numara sırası üstten alta doğrudur. birinci ve ikinci karıncıklar (yan karıncıklar olarak da bilinirler) en büyükleridir.

beyin - omurilik sıvısı yan karıncıklardan dar bir delikle üçüncü karıncığa, oradan da dar bir kanalla daha büyükçe olan dördüncü karıncığa gider. oradan, karıncığın tepesindeki delikler yoluyla, beynin tabanında beyin sapını çevreleyen sıvıyla dolu boşluklara yayılır. sonra beyin yarık ürelerinden akarak beyni çevreleyen üç zardan birisi olan örümceksi zarın (araknoit) üstündeki araknoit villuslar adı verilen özel oluşumlar tarafından geri emilir. ender bir durum olan hidrosefali, beyin - omurilik sıvısının doşamındaki bozukluktan kaynaklanır. bunun baş boyutuna etkisi, çocuklarda kafatası kemiklerinin birbirleriyle birleşmesi zamanına göre değişir. kafatası kemikleri henüz birleşmemiş olan küçük çocuklarda, artan sıvının oluşturduğu basınç kemikleri iterek kafayı büyütür. daha büyük yaştaki çocuklarda ve erişkinlerde ise, kafa büyüyemeyeceğinden sıvı basınç yaparak beyne zarar verir.

nedenleri
beyin - omurilik sıvısının dolaşımını çeşitli nedenler etkileyebilir. kalıtsal olmayışına karşın, bazen doğuştan olabilir. öteki nedenler ise sonradan ortaya çıkar. hidrosefali ikiye ayrılır. tıkanmaya bağlı hidrosefali, beyin - omurilik sıvısının dolaştığı bölümün bir nedenle tıkanmasına, ikinci türdeki hidrosefali ise sıvının örümceksi zar tarafından geri emilimindeki bir bozukluğa bağlıdır.

tıkanmaya bağlı hidrosefali en sık görülen hidrosefali türüdür. çeşitli nedenlerle hem çocuklarda hem de erişkinlerde olabilir. beyin - omurilik sıvısı dolaşımının herhangi bir yerindeki tıkanıklık, sıvının o bölgede birikerek yavaş yavaş artmasına ve beyne basınç yapıp, bu nazik dokunun sıkışıp zarar görmesine yol açar. "spina bifida" denen doğuştan bir omurga bozukluğu ile doğan bebeklerde, boyun ve sırtta omurilik anormalliği (meningomiyelosel), beyin sapı ve beyincik (beynin denge ve koordinasyonla ilgili bölümü) anormalliği görülebilir. bu durum arnold - chiari bozuk oluşumu (malformasyonu) diye bilinir ve dördüncü karıncıktaki çıkış deliğinin tıkalı olması nedeniyle hidrosefali yapabilir.

az görülen bir başka anormallik de dandy-walker’dır. dördüncü karıncıktaki çıkış delikleri oluşmaz ve bu yüzden tıkanma hidrosefalisi olur. dördüncü karıncık büyük bir kist yapar ve beyincik tam olarak oluşamaz. öteki doğuştan hidrosefalilerde neden, tıkanma ya da beyindeki sıvı kanalının oluşmamasıdır; bu da üçüncü ve yan karıncıkların genişlemesine neden olur. eğer dar olan beyin sıvı kanalının yanında bir de anormal büyüklükte bir damar demeti ya da balonlaşma varsa, bunlar kanalı, basınç yaparak tıkayabilirler. bazen tıkanma hidrosefalisi sonradan edinilmiş bir durumun sonucu da olabilir. sözgelimi bir beyin tümörü büyüyüp beyin kanalına ya da üçüncü karıncığa basınç yaparak beyin - omurilik sıvısının akışını engelleyebilir. çok küçük tümörler ve iyi huylu kistler belirli yerlerde oluşarak sıvı kanallarını ya da çıkış deliklerini tıkarlarsa hidrosefali yapabilirler.

emilim bozukluğuna bağlı hidrosefalilerde başlıca neden örümceksi zarın doğuştan az gelişmiş olması ve kendisine ulaşan sıvıyı geri ememeyişidir. öteki nedenler, menenjit (beyinzarlarının iltihabı) ve sub - araknoit kanamadır (beyin ile örümceksi zar arasında kanama). iki durumda da, bölgede oluşan bağ dokusu sıvının geri emilimini önler. bu tür hidrosefali, önemsiz kanamaların olduğu kafa yaralanmalarının bir komplikasyonu olarak da ortaya çıkabilir.

belirtiler
çocuklarda en göze çarpan değişiklik başın boyutlarındaki artıştır. kafatası kemikleri normal olarak 6 - 10 yaş arasında birleştiğinden, hidrosefali nedeniyle başın büyümesi ancak küçük yaşlarda görülür. ancak çocuk başlarının büyüklüğü çok farklı olabilir; bir çocuğun başının büyük oluşu her zaman hidrosefalisi olduğu anlamına gelmez. başın büyüklüğünün nedeni hidrosefali ise, başın büyümesi çok hızlıdır ve kafatasının biçimi farklıdır: alın çıkık ve düz, başın öteki bölümlerine göre küçüktür. gözler aşağı itilmiştir, göz akı renkli tabakanın üstünden de belirgin biçimde görülür (bu belirli tıpta ’batan güneş’ adını alır). bu durum tedavi edilmezse çift görme ya da körlük yapabilir. hidrosefali çok hızlı oluşursa zekâ geriliği, felç ya da kas sertliği olabilir

eğer çocukta kafa kemikleri birleştikten sonra hidrosefali oluşursa, doğal olarak belirgin bir baş büyümesi gözlenmez. ancak bu kez baş ağrıları, denge ve eşgüdüm bozuklukları ile huzursuzluk ve kusma gibi belirtiler olur. yetişkinlerde baş kemikleri birleştikten sonra hidrosefali kafayı büyütemez. karıncıklar genişledikçe beyne basınç yapar. başlıca belirti zihinsel yetilerde günden güne artan bozukluk ve bunamadır. zihin işlevleri ve bellek etkilenebilir.

beyindeki basınç arttıkça beyin dokusunun gördüğü zarar açıkçe belli olur; hasta yürüme güçlüğü çeker. gözün ardındaki ağtabaka şişebilir ve bu da doktorun oftalmoskopla muayenesiyle anlaşılır. hidrosefalinin yaşlı kişilerde oluşan ve "normal basınçlı hidrosefali" adı verilen özel bir türü de vardır. bu rahatsızlıkta, karıncıklar genişledikçe beyin küçüldüğünden basınç sürekli artamaz. bu da oldukça hızlı bir bunamaya ve durumun şiddetine bağlı olarak yürüme güçlüğü ile idrar kaçırmaya yol açabilir. hidrosefali belirtilerinin çoğu tedaviyle durdurulabilir ya da geçirilebilir. tedaviye ne kadar erken başlanırsa, beyindeki kalıcı hasar o kadar az olur. artan basıncın uzun süre beyni ve sinirleri ezmesine göz yumulursa, kalıcı hasarlar oluşur.

tedavi
tanı, bilgisayarlı tomografi ile konur. bu yöntemle sıvı dolu beyin boşlukları bilgisayarla izlenir. tomografinin tehlikesi yoktur ve ağrılı değildir. tümörler ve kistler gibi hidrosefaliye yol açabilen nedenler bu yöntemle açıkça görülür. düzeltilmesi gereken arnold chiari bozuk oluşumu (malformasyonu) varsa, boynun da özel röntgen yöntemleriyle incelenmesi gerekir. bazen de beyin - omurilik sıvısının akış yönünü belirlemek için, bilgisayarlı tomografi ve özel enjeksiyonlarla röntgen görüntüsü elde etme gibi özel yöntemler uygulanır. bu incelemeler, hidrosefalinin örümceksi zarın sıvı emilimindeki bozukluğa bağlı olarak oluştuğu vakaları gösterir. birçok hidrosefali türü cerrahi tedavi gerektirir. dördüncü karıncıkta tıkanma ya da sıvı kanallarında daralma varsa, karıncıklar ve beyin tabanındaki boşluklar arasına bir tüp yerleştirilerek sıvının akması sağlanır.

öteki hidrosefali türlerinde (normal basınçlı hidrosefali ve doğuştan olma hidrosefalilerin çoğunda) karıncıklardaki beyin - omurilik sıvısı kan dolaşımına ya da karındaki periton boşluğuna bağlanarak akıtılır. bu tür şant ameliyatlarında akışın ters yönde olmaması için bir tür kapakçık gerekir. kafatasına küçük bir delik açılır ve karıncıklardan boyun toplardamarına (juguler toplardamar) ya da karna giden bir tüp bağlanır. şant denen bu tüpler hastada ömür boyu kalır. hidrosefalinin tedaviye verdiği yanıt hastadan hastaya büyük değişiklik gösterir. sonuç hidrosefalinin başlıca etkeninin hidrosefali tanısından önce beynin hasar görüp görmediğine bağlıdır. doğru yerleştirilmiş bir "şant"la yaşayan bir çocuğun zihinsel yetenekleri, eğer beyni zedelenmemişse, normal olarak gelişme şansına sahiptir. tedavi edilen hidrosefali hastaları arasında üniversite öğrenimi görenler ve yüksek düzeyde işlerde çalışanlar vardır. hidrosefalide erken tanı önemlidir. beyinde kalıcı bir hasarın olmaması tıbbi müdahelenin olabildiğince erken yapılmasına bağlıdır.

http://www.netbul.com/superstar/ozeldosyalar/saglik/hastaliklar/beyin/index.asp

silikosis

independence
silikosis, pnömokonyozlar başlığı altında toplanan akciğerin toz hastalıklarından en hızlı seyredip ve fatal olanlarından biridir. solunabilir büyüklükteki (0,5-5 µm çaplı) silis partiküllerinin inhalasyonuyla oluşan, çoğunlukla radyografiyle saptanabilen bir akciğer hastalığıdır. en tipik görünümü basit silikosis ve progresif masif fibrosisdir (klasik silikosis). diğer radyografik görünümleri silikoproteinosis ya da akut silikosisdir. klinik olarak da kronik, akselere ve akut olmak üzere üç ayrı formu vardır. kronik formda akciğer belirtileri, toza sunuk(maruz) kalmanın başlangıcından en erken 15 yıl sonra ortaya çıkar. akselere silikosisde bu süre 5-15 yıldır. akut formda ise silikosis birkaç ay içerisinde gelişir ve kristal silikaya aşırı yoğun sunukluk söz konusudur.

silikosis ilk olarak antik yunanda bildirilmiştir. silikosisin yaygınlığı makineyle çalışmanın geliştiği ve hastalıkla toz arasındaki ilişkinin daha az bilindiği 19. yüzyılın ikinci yarısında ve 20. yüzyılın başlarında çok yükselmiştir. bugün bile bazı ülkelerde güvenlik için gerekli düzeyleri aşan solunabilir büyüklükteki silis tozlarıyla yoğun etkilenen kişilerde silikosis salgınları bildirilmektedir. amerikan ulusal işçi sağlığı ve güvenliği enstitüsünün (niosh) verilerine göre en sık görülen meslek hastalıkları listesinin birinci sırasını mesleki akciğer hastalıkları almaktadır. yine aynı kuruluşun verilerine göre abd’de 1.2 milyon kişi silikaya maruz kalmakta, maruz kalan kişilerin yaklaşık %5’inde değişik derecelerde silikosis saptanmaktadır. ülkemizde yapılan değişik çalışmalarda ise silika maruziyetinin olduğu değişik iş kollarında silikosis görülme sıklığı %6 ile %36,3 arasında saptandığı bildirilmiştir. ancak bu çalışmalar daha çok büyük iş yerlerindeki bulguları kapsamaktadır. büyük iş yerlerinde hem teknik hem de tıbbi olanakların daha iyi olması ve bu iş yerlerinin sürekli denetim altında olmaları nedeniyle temel sorun 50 kişiden az işçi çalıştıran ve denetimsiz olan iş kollarıdır. buralarda çalışan kişilerde organize ve örgütlü bir denetim olmadığı için rastlantısal çekilen grafiler çoğunlukla birinci basamak hizmeti veren hekimlerce değerlendirilmekte ya da bu kişiler belirtiler oluşunca ilk başvuru yerleri ilk basamak sağlık birimindeki hekim olmaktadır. silikosise neden olan silisyum dioksit ya da silika (sio2) dünyada en bol bulunan mineraldir. doğada kristalin (kuvars, kristabolit, tridimit), kriptokristalin (kasedony), amorf (opal) biçimlerde bulunur. kuvars serbest silis örneğidir, çevrede yaygın olarak bulunur ve bazı kayaların büyük kısmını oluşturur. kristabolit ve tridimit doğal olarak püskürtü kayalarında bulunur; kuvarsın ısıtılmasıyla da oluşturulabilir. kristabolit ve tridimit kuvarsdan daha fibrojeniktir. amorf silis olarak tanımlanan silis türüyse kristalsi yapıda olmadığından silikosise yol açmaz.

önlenebilir meslek hastalıklarının başında olan silikosisde önemli olan riskli iş kollarında gerekli önlemlerin alınması; toz oluşumunun ve oluşan bu tozun yayılmasının, kişinin solunum düzeyine ulaşmasının önlenmesidir. ülkemizde riskli iş kollarında çalışan kişilerde yasal anlamda izin verilen kuvars düzeyi 0,25 mg/m3 dür. oysa yapılan çalışmalarda 0,1 mg/m3 ve üzerindeki kuvars maruziyetinin de silikosise yol açtığı gösterildiğinden gelişmiş ülkelerde yasal izin verilen sınır 0,1 mg/m3 olmasına karşın bunun 0,05 mg/m3’e çekilmesi iş yerlerine önerilmektedir.

silikosis riskinin olduğu bazı iş kolları:

taş ocakları,
kuvars değirmenleri,
kum püskürtme işleri,
madenciler,
tünel kazıcıları,
dökümcüler,
cam sanayi,
seramik,
vitray yapımı,
çimento üretimi,
çanak-çömlek yapımı,
kiremit, tuğla, balçık üretimi...

silikosisde belirti ve klinik bulgular

burada temel olan kişinin yaptığı işin ve geçmişte çalıştığı işlerin çok iyi olarak sorgulanmasıdır. halen masa başında ya da hizmet sektörü gibi toz ve silika maruziyeti olmayan bir işte çalışmakta olan bir kişi geçmişte silika maruziyetinin olduğu bir iş kolunda çalışmış olabilir. bu nedenle birçok hastalıkta olduğu gibi özellikle iş ve çevresel öykünün rolü büyüktür. ancak burada hemen şunu belirtmek gerekir ki silikosis klinik bulgularla tanı konulmayan, konulmaması gereken bir hastalıktır. bunun iki nedeni var: birincisi silikosise özgü patognomonik bir klinik belirti ve bulgunun olmaması, ikincisi de genel interstisiyel akciğer hastalıklarında olan belirti ve klinik bulguların ortaya çıkması durumunda çok geç kalınmış olmasıdır. erken evrede kişide ya hiç belirti yoktur ya da bunlar daha çok solunum sisteminin özgün olmayan belirtileridir. ilerlemiş olgularda efor dispnesi, kişinin efor kapasitesinin giderek kısıtlanması, daha önce yapmakta olduğu eforların çok azı ile bile belirgin nefes darlığının ortaya çıkması tüm interstisiyel akciğer hastalıklarına özgü bir belirtidir. fizik incelemede ral-ronküs- ekspiryum uzaması gibi bulguların özgünlüğü de yoktur. progressif masif fibrosis olması durumunda toraksta bilateral bazallerde ön-yan alanlarda inspiratuvar ince raller duyulması değerlidir. ancak tablonun geri dönüşümsüz aşamaya geldiğinin göstergesidir. temel olan erken evrede tanı konulmasıdır.

erken tanı için üç koşulun bir arada bulunması gerekir:

1. yukarıda verilen işlerden birinde kişinin çalışıyor ya da çalışmış olması öyküsü,
2. birazdan genişçe söz edilecek radyolojik bulguların olması,
3. bu radyolojiye neden olacak başka patolojinin klinik ve laboratuvar incelemeleri ile gösterilememesidir.

radyolojinin önemi nedir ?

işçi sağlığı güvenlik önlemlerine karşın silikosis yapıcı işlerde çalışan kişilerin bir ulusal politika oluşturularak silikosis riski yönünden izlenmeleri çağdaş sosyal devlet ilkesinin bir gereğidir. bunun yerine getirilmesi de biz hekimleri ilgilendiren bir konudur. bu gibi riskli işlerde çalışanlarda klinik bulgular ortaya çıkmadan kişinin etkilenmesinin erken evrelerde görülmesi durumunda progressif masif fibrosis gelişiminin önlendiği ya da durduğu gösterildiğinden beri gelişmiş ülkeler bu konularda ulusal ve uluslararası uzlaşılarla izlem programları geliştirmektedirler. konuyla ilgili bu kuruluşların başında geleni uluslararası çalışma örgütü (ilo)’dür. bu kuruluş bu işlerde çalışan kişilerin standart bir radyolojik izlemden geçmesini, epidemiyolojik anlamda da uluslararasında ortak bir dil ve düşünce birliği oluşturulmasını amaçlamıştır. bu nedenle bu kuruluşun önerdiği radyolojik izlem formatı bugün birçok ülkede uygulanmaktadır. bu proğramda silikosis başta olmak üzere tüm pnömokonyozlarda basit standart posterio-anterior(pa) akciğer grafisi ile erken tanı konulmasının temelleri ortaya konulmuştur. çekilecek pa akciğer grafisi standart boyutlarda (35x35 ya da 30x40 cm) ve uygun teknikte olmalıdır. kliniklerde çekilen pa akciğer grafileri ile genelde santimetrik patolojiler arandığından basit kalite defektleri belki çok önemli olmayabilir ancak silikosis ve diğer pnömokonyozlarda ilk oluşan patolojik değişiklikler milimetrik boyutta olduğundan basit kalite defektleri de çok ciddi yanılgılara neden olmaktadır. çekilen pa akciğer grafilerinde özellikle kaçınılması gereken başlıca kalite defektleri şöyle sıralanabilir:

* doz defektleri: düşük doz verilerek çok yumuşak teknikle çekilen bir akciğer grafisi bembeyaz görünecektir. böyle bir grafide akciğer parankimindeki normal bronko-vasküler yapılar çok abartılı izlenecek ve yanlış yorumlara yol açacaktır. aşırı doz verilerek sert teknikle çekilen simsiyah bir grafide de akciğer parankiminde hiçbir oluşum izlenemeyecektir.

* hareket: film çekimi sırasında kişinin ani hareket etmesi filmi bütünüyle bulanıklaştıracak, parankimin ve parankimdeki yapıların görülmesini engelleyecektir.

* normal pa akciğer grafisi derin inspiryumda ve kişi nefesini tutarken çekilir. bunun yerine ekspiryumda filmin çekilmesi ya da tam filmin çekilmesi sırasında kişinin nefesini vermesi filmi bulanık gösterecektir. derin inspiryumda çekilen bir grafide diyafragmalar 6. ön kot düzeyindedir ve parankim net izlenir, ancak ekspiryumda çekilen grafide akciğer bazallerinde tam açılma olmaması nedeniyle özellikle bazal kesimlerde yanlış yorumlamaya neden olacaktır.

* banyo defektleri: banyo lekeleri, eskimiş, kalitesiz solüsyonlar genel bir kirlilik oluşturur.

* pozisyonel defektler: normal pa akciğer grafisinde her iki skapula göğüs kafesi dışında kalır ve böylece parankim görüntüsünü engellemez. ayrıca her iki klavikulanın orta hattan (mid-spinal çizgiden) eşit uzaklıkta olması ve aynı yatay eksende bulunması gerekir. olabilecek pozisyonel defektlerde normal anatomik oluşumlarda yer değişikliği yaparak yanlış değerlendirmelere neden olur.

* artefaktlar: film üzerinde çekim anındaki elektrostatik ya da banyo anındaki defektler değerlendirme hatalarına neden olur.

* kontrast: varolan yapısal oluşumların normal görünümlerini yitirmesi sözü edilen defektler nedeniyle kontrastın bozulmasına yol açar. normal kontrasttaki bir grafide göğüs kafesi dışındaki alanlar, örneğin trakea orta hatta siyah bir sütun olarak izlenirken boyun yanlarda beyaz renkte izlenir. aynı biçimde vasküler gölgeler ve bu gölgelere eşlik eden bronşial dallanmalar 1/3 santral alandan 1/3 periferik alana dek net izlenebilir.

uygun teknikle çekilen bir pa akciğer grafisinde pnömokonyozlara bağlı parankimal radyolojik değişiklikler ilo klasifikasyonuna göre iki büyük kategoride incelenmektedir. büyüklükleri 1 cm’ye kadar olan radyolojik bulgulara küçük opasiteler, 1 cm’den büyük olan bulgulara büyük opasiteler denmektedir.

burada pratik yaklaşım açısından öncelikle tüm pnömokonyozlardaki radyolojik değişikliklerin normal akciğer parankimindeki bronkovasküler yapılarından ayırımında iki önemli noktayı göz önüne almak gerekir.

birincisi pnömokonyozlara bağlı radyolojik bulgular öncelikle akciğerin 1/3 periferinde yerleşirler (respiratuvar bronşiol düzeyinden sonra), bu nedenle değerlendirdiğimiz grafide akciğerin 1/3 periferi çok önemlidir. buradaki opasitelerin yoğunluğu pnömokonyoz lehine kuşku uyandırmalıdır. ikinci nokta normal vasküler gölgeler santral alanda bazen pnömokonyotik lezyon imajı verebilir ancak, bunların damar mı yoksa lezyon mu ayırımındaki en önemli kriter eşlik eden bronşunun aranmasıdır. eğer yuvarlak olan bir gölgenin hemen yanında içi havalı bronş gölgesi görülüyorsa sorun yok demektir.

dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta da silikosis başta olmak üzere pnömokonyozlarda ortaya çıkan radyolojik değişiklikler kişinin doğrudan maruz kaldığı tozun cinsine de bağlı bazı özellikler göstermektedir. örneğin asbest başta olmak üzere lifsel yapıdaki minerallere maruziyeti olan kişilerde ilk radyolojik değişiklikler daha çok akciğerlerin bazallerinde düzensiz opasitelerin görülmesidir. ayrıca izlenen parankimal değişikliklerle birlikte plevral kalınlaşmalar-kalsifikasyonlar, plaklar varsa ve de özellikle bunlar bilateral ise asbeste bağlı değişiklikler olma olasılığı çok yüksektir. kaldı ki mesleksel asbest maruziyeti öyküsü olmadan da bu gibi bulgularla karşılaşılabilir. çünkü özellikle ülkemizde bir çok yörede çevresel olarak asbest benzeri minerallere maruziyet (erionit-zeolit grubu) vardır. anadolu’da bir çok yerleşim biriminde bu minerallerin bulunduğu toprak (ak toprak) evlerde badana ve izolasyon amaçlı olarak da kullanılmaktadır. silika-kuvars içeren tozlara maruziyet sonucu ortaya çıkan ilk radyolojik değişiklikler çoğunlukla yuvarlak 3-10 mm çapındaki opasiteleridir. bu opasiteler öncelikle üst ve orta zonlarda periferdedir. hiluslarda kalsifikasyonların belirmesi yerleşmiş silikosisdeki yumurta kabuğu (eggshell) tipi patognomonik sayılabilecek kalsifikasyon örneğinin ilk aşamasıdır. silikosisli olgular başlığı altında verilen olguların (tanınız nedir? sayfa 114’de) grafilerinde de görüleceği gibi bu tip opasitelerin ilk aşamada gözden kaçması durumunda çok hızlı bir progresyon olacak ve hem yoğunluk olarak hem de bu opasitelerin birleşerek kitleleşmesi hızlanacaktır.

kömür tozuna maruz kalan kişilerdeki ilk radyolojik değişiklikler ise çoğunlukla <1,5 mm ve 1,5-3,0 mm çapındaki yuvarlak ve düzensiz opasitelerdir. bunlar da öncelikle üst ve orta zonların periferinde lokalize olurlar ayrıca amfizemi düşündüren bulgular da sıktır (diyafragmaların düzleşmesi, 7. kot düzeyini geçmesi, merdiven basamağı görünümü alması, kot aralarının genişlemesi, bronkovasküler dallanmanın havalılık artışı nedeniyle tam izlenememesi, kalp konturlarının küçülmesi, vb).

genellikle yaygın kanı silika ve benzeri pnömokonyoz yapıcı işlere maruz kalan kişilerde öncelikle küçük opasitelerin oluştuğu, bunların zamanla bir araya gelerek kitleleştiği, bunun da progressif masif fibrosisin (pmf) başladığının habercisi olduğu düşünülmektedir. bu opasitelerin radyolojik olarak yoğunlukları ile pmf oluşumu arasında doğrudan ilişki olduğu için erken evrede tanı konulması pmf gelişimini durduracak ya da geciktirecektir. bu nedenle söz edilen bu küçük opasitelerin tiplerinden de önemli olan radyolojik yoğunluklarıdır. bu klasifikasyon epidemiyolojik çalışmalarda ülkeler arası ortak bir dili amaçlar.

hekim olarak amacımız riskli işlerde çalışan bir kişideki akciğer grafisindeki lezyonlar henüz 1. kategoride iken yakalamaktır. çünkü daha ileri evrelerde kişi zaten yavaş yavaş belirtili hale gelecek ve akciğer grafisi bulguları geri dönüşü olmayan progressif masif fibrosise dönüşecektir.

opasitelerin büyüklüğü:bir ya da birden fazla opasitenin toplam alanı 1-5 cm arasında ise a; 5 cm ile sağ apeksin büyüklüğü arasında ise b, daha büyük olanlar ise c ile belirtilir.

hekim olarak amacımız, büyük opasiteler oluşmadan hatta küçük opasitelerin yoğunluğu da kişinin yaşamını tehdit edici düzeye ulaşmadan erkenden tanı koyabilmektir. bunun için de iki kuralı unutmamak derekir:

* ayrıntılı bir çevresel ve mesleki öykü
* iyi bir teknikle çekilmiş standart pa akciğer grafisini özenle değerlendirmek

silikosis de yasal tanı, gerekçeleri nelerdir?

ülkemizde diğer meslek hastalıklarında da olduğu gibi silikosis de tüm çalışanların değil, 506 sayılı ssk yasasına tabi "işçilerin bir meslek hastalığı" olarak kabul edilmektedir. bunun anlamı silikosis yapıcı iş öyküsü olan ve buna uyan radyolojik bulguları olan kişilerde silikosis ve diğer meslek hastalıkları tanıları yasal anlamda ssk’nın bu konuda yetkili kuruluşlarınca konulabilmektedir. birinci basamakta çalışan bir hekim (örneğin işyeri hekimi) yukarıda söz edildiği gibi silikosis başta olmak üzere bir kişide meslek hastalığı kuşkusu bulunduğunda tanının yasallaşması için kişiyi ssk’nın bu konudaki görevli ve karar verici kurumları olan meslek hastalıkları hastaneleri’ne göndermek durumundadır. konu yalnızca tıbbi değil yasal ve de sosyal boyutu olan bir konudur. öncelikle tanı bu kurumlarda konulduğunda aynı iş yerinde çalışan başka kişilerde de etkilenme olup olmadığı ortaya çıkacaktır. indeks olgudan diğer olguların da tanınması sağlanmış olacak; bu iş yerinde ilgili birimlerce gerekli önlemlerin alınması sağlanacak ve böylece yeni olguların olmaması dolayısı ile diğer kişiler ve çevre için korunma önlemlerin alınması sağlanacaktır. ayrıca yasal tanı konulduğunda kişilerin bazı hakları da elde etmelerine yol açılmış olunacaktır.

meslek hastalıkları hastanelerine kişi nasıl gönderilecek?

bu hastanelerin görev ve yetkileri ile ilgili yönetmelik nedeniyle kişi diğer sigorta hastanelerinde olduğu gibi bir vizite kağıdı ile bu hastanelere doğrudan başvuramamaktadır. kuşkulanılan kişi ya en yakın ssk sağlık kuruluşuna ya da sigorta müdürlüğü’ne silikosis (ya da diğer meslek hastalıkları) ön tanısı ile gönderilecek ve bu kuruluşlar da kişiyi meslek hastalıkları hastanelerine sevk edeceklerdir. şunu belirtmek gerekir ki bürokratik engeller nedeniyle en iyi yol kişinin kendisinde meslek hastalığı olduğunun düşünüldüğünü yazan bir dilekçe ile bölgesindeki sigorta müdürlüğüne başvurmasıdır. çünkü kişi ssk sağlık kuruluşlarından sevk edildiğinde kendisinde silikosis klinik ve radyolojik olarak saptansa bile meslek hastalıkları hastaneleri kişinin iş koşullarının ve sürelerinin saptanması için ilgili sigorta müdürlüğünden iş yeri müfettiş inceleme raporu isteyecek ve bu da tanıyı geciktirecektir. açıklanması gereken bir kavram da "maluliyet". işyeri koşullarından ortaya çıkan hastalıklar ssk’nın altı ayrı sigortacılık kolundan biri olan "iş kazaları ve meslek hastalıkları sigortası" kolu tarafından tazmin edilir. burada tanı konulduğunda kişide "meslekte kazanma gücü azalma oranı" (kısmi, tam maluliyet) %10 ve üzerinde ise kişi o oranda "sürekli iş göremezlik geliri" almaya hak kazanır, inceleme ve tedavisi bu sigorta kolu kanalıyla yapılır (hastalık sigortası primi sigortalının kendisinin ödediği bir primdir, genel hastalıklarda bundan karşılanır; ama iş kazası ve meslek hastalığı sigorta primi dünyada olduğu gibi ülkemizde de işin risk durumuna göre işverence karşılanır). ssk yaptığı incelemelerde işvereni kusurlu bulursa yaptığı tüm harcamaları işverenden eski deyimle rüc’u eder yani mahkemeler yoluyla geri alır. ayrıca kendisinde silikosis ya da başka bir meslek hastalığı saptanan kişi iş mahkemelerine baş vurarak tazminat isteminde bulunur. bunlardan söz edilmesinin nedeni hekim olarak olabilecek suistimallere alet edilmememiz açısından fikir bildirme aşamasında kaldığımızda bilgimizin olmasının gerektiğidir.

kaynaklar

1- akkurt i, şimşek c, erdem n, ve ark. döküm işçilerinde akciğer bulguları. t. klinikleri tıp bilimleri dergisi 1997; 17(1): 28-31
2- banks d.a. textbook of clinical occupational and environmental medicine / edited by rosenstock l., curren mr 1993; 264-74
3- akkurt i, erdem n, keleşoğlu a, ve ark. quartz değirmeninde çalışanlarda görülen komplike silikosis. tüberküloz ve toraks 1996; 44(2):60-5
4- çımrın ah, sevinç c, manisalı m, et al. sandblasting, small workplaces, high risk of silicosis-evaluation of 11 workers. eur respir j 1998; 12(suppl. 28):77s
5- çımrın ah, sevinç c, kiyak v, et al. respiratory findings and frequency of silicosis in a ceramic factory workers. eur respir j 1998; 12(suppl. 28): 138s
6- guidelines for the use of ilo international classification of radiographs of pneumoconioses. revised edition, ilo, geneva, 1980

http://www.ttb.org.tr/sted/sted0300/03003.html

neden bekliyorsun?


bu sözlük, duygu ve düşüncelerini özgürce paylaştığın bir platform, hislerini tercüme eden özgür bilgi kaynağıdır.
katkıda bulunmak istemez misin?

üye ol