hıçkırık tutmasına karşı çok sayıda çare vardır, ama hıçkırığın ne olduğu genellikle bilinmez. normal olarak soluk alıp verildiğinde, havanın akciğerlere dolup boşalması, diyaframın bir yukarı bir aşağı hareket etmesine ve kaburgaların arasındaki kasların kasılıp gevşemesine ayak uydurur. "diyafram", göğüs boşluğunun altında bulunan ve göğüs ile karın bölgelerini birbirinden ayıran, sert bir kas tabakasına verilen addır.
hıçkırık nasıl oluşur?
hıçkırık, soluk alıp verme sürecindeki hareketlerin normal sırası karışınca başlar. soluk alındığında, akciğerler genişleyip havayla dolarken, diyafram kasılıp düzleşir. aynı anda, yutkunma sırasında besinlerin soluk borusuna kaçmasını önleyen kıkırdak parçası, yani epiglot aralanır ve ses telleri arasındaki boşluk (gırtlak) açılmış olur. ancak hıçkırık tuttuğu zaman diyafram (ve çoğunlukla kaburgalararası kaslar) bir tür kas spazmı biçiminde kasılır. bu, havanın istemsiz olarak yutulmasına yol açarken, aynı anda hem epiglot hem de gırtlak ansızın kapanır. hava, ses telleri arasına hızla dolup sonra birden kesildiğinde bilinen hıçkırık sesi oluşur. sonunda, epiglot açılır, diyafram gevşeyip yukarı doğru kalkar, kaburgalararası kaslar gevşer ve akciğerlerdeki hava dışarıya verilir. sıcak ya da soğuk yemek ile içki, baharatlı yiyecekler, çok hızlı ve çok fazla yemek, soğuk hava yutmak, yemekten hemen sonra zor hareketler yapmak hıçkırığı başlatabilir. ancak, bazen görünürde hiçbir neden yokken de insanı hıçkırık tutabilir. sözgelimi bebekler gazları olmasa bile beslenmeden sonra hıçkırabilirler. bu yüzden hıçkırığı neyin başlattığı tam olarak bilinmemektedir. hıçkırık sırasında, iki sinirsel mekanizmadan birinde bir bozukluk olduğu kesindir. ya beyinde ritmik solunum hareketlerini denetleyen bölgenin gönderdiği sinyaller karışmakta ya da omuriliğin boyun bölgesinden başlayan ve özel olarak diyaframın hareketlerini düzenleyen iki diyafram sinirinden (frenik sinirler) birisi ötekiyle tutarsız sinyaller göndermektedir. ancak mideyle ilgili sorunların neden bu sinyalleri başlattığı bilinmemektedir. diyafram sinirinin, yani frenik sinirin, yemek borusunda birçok kolu bulunur; bu da, belirli yiyecekleri yutmanın ya da tuhaf bir biçimde soluk almanın niçin hıçkırığa yol açabileceğini açıklar. ancak midenin kendisinde diyafram sinirinin kolu çok azdır.
çaresi
hıçkırığı durdurmak için uygulanan yöntemlerin sayısı pek çoktur. bebekleri hıçkırık tuttuğunda bir çay kaşığı ıhlamur ya da yalnız ılık su vermek denenebilir. yaygın olarak başvurulan yöntemler arasında soluk tutmak, bir kesme şeker emmek, korkutulmak, yudum yudum soğuk su içmek ve bardağın ters tarafından su içmek sayılabilir. sözü edilen yöntemlerin tümü hıçkırığı kesebilir. bunun nedeni, sinir sistemini şaşırtıp ilgisini başka yöne çekerek hıçkırığın durmasını sağlamalarıdır. sık denenen bir başka çare de bir kesekâğıdı içine soluk alıp vermektir. bu yöntemin iyi sonuç vermesinin nedeni, solunan havada biriken karbondioksitin, beyinde hıçkırığa yol açan sinirlerin çalışmasını sekteye uğratmasıdır. diyafram siniri uzun olduğu ve birçok iç organa yayıldığı için, ciddi hastalıklar nedeniyle de çalışması kesintiye uğratılabilir. nitekim hıçkırık, peritonitin (karın boşluğunu çevreleyen zarın iltihaplanması), böbrek rahatsızlıklarının, kalp hastalığının ya da yaptığı basınçla diyafram sinirini sıkıştıran boyun tümörünün belirtilerinden biri olabilir.
tıbbi tedavi
hıçkırık tutması, ancak ciddi bir rahatsızlığı akla getiren başka belirtilerle birlikte görülüyorsa (bu durumda asıl rahatsızlık tedavi gerektirir) ya da insanın sinirini bozacak kadar uzun sürüyorsa tıbbi tedavi gerektirir. hıçkırık tuttuğunda hiçbir tedaviye yanıt vermeyen kişiler vardır; ancak ciddi hıçkırık vakalarında, doktorlar yatıştırıcı ilaçlar vermeyi deneyebilirler.
havale geçiren biri olduğunda şaşırıp kalmamak için basit ilkyardım yöntemlerini öğrenmek gerekir. havale, insanda çaresizlik duygusu uyandıran, en ürkütücü belirtilerden biridir.
nedenleri
bebeklerde ve küçük çocuklarda havalelerin başlıca nedeni yüksek ateş ve sıcaklıktaki ani artıştır. yüksek ateşte havale geçirme eğilimi aileden gelir. ancak havale geçirenlerde zamanla buna direnç gelişir ve genellikle beş yaşından sonra ateş havaleleri pek görülmez. yenidoğanlarda havaleler, beyin hasarlarından ya da merkezi sinir sistemi bozukluklarından kaynaklanabilir. sara da bir havale nedenidir. kaza sonucu zehirlenmeler, alkolizm ya da kurşun, cıva gibi maddelerle zehirlenmeler de havalelere yol açabilir.
belirtiler
ateşe bağlı havale çoğunlukla çocuğun bilincini yitirmesi ve yere düşmesiyle başlar. genellikle denetimini yitirir ve kasılır, çırpınır, titrer. solunumu güçleşir, ağzından salya akabilir. dişleri çok sıkı kenetlenebilir ve arada kalmışsa dilini ısırabilir. idrar ve dışkı kaçırabilir. havaleden sonra hasta çoğunlukla bir an kendine gelir ama sonra hemen uykuya dalar. yüzünde duruma özgü bir ifadeyle horlayabilir. bu tip havaleler yalnızca bir - iki dakika sürer. sara havaleleri ise, ya bedenin belirli bölgelerini ya da hem bilinci hem de beden kaslarını etkiler. dili ısırma olasılığı dışında, sert bir cismin üstüne düşerek ya da yerde çırpınırken bir eşyaya çarparak yaralanmalar olabilir. kişi kusup tıkanırsa ya da kusmuğu akciğerlerine giderse, ciddi komplikasyonlar, hatta ölüm söz konusu olabilir. araç kullanırken ya da bir makineyle iş yaparken havale geçirilirse, korkunç kazalar ortaya çıkabilir.
tedavi
havale geçirmekte olan birini (yardım çağırmak için bile olsa) kesinlikle yalnız bırakmayın. nöbeti yalnızca birkaç dakika sürecektir, yanında kalmanız en doğru hareket olur. havale geçiren kişinin yanına eğilin ve olanaklıysa bir kumaş parçasını, sözgelimi katlanmış bir mendili dişlerinin arasına yerleştirin. dişleri birbirine kenetlenmişse, sakın ağzını açmaya çalışmayın. üstündekileri, özellikle boynunu ve göğsünü sıkan giysileri gevşetin. kolları ile bacaklarını ve kafasını, çevredeki cisimlere çapmasını engelleyin. olanaklıysa bu tür eşyaları uzağa çekin. havale geçiren kişiyi zorla tutmaya ya da tokatlayarak ayıltmaya çalışmayın. kusuyorsa, kafasını bir yana çevirerek kusmuğunun dışarı akmasını sağlayın. hastayı çırpınması kesildiğinde, kendini toparlayabileceği bir pozisyona getirin ve kendine geldiğinde ya da uykuya daldığında hemen bir doktor bulun. çocuğun ateşi varsa, doktor beklerken alnına ıslak bir bez koyun.
nedenleri
bebeklerde ve küçük çocuklarda havalelerin başlıca nedeni yüksek ateş ve sıcaklıktaki ani artıştır. yüksek ateşte havale geçirme eğilimi aileden gelir. ancak havale geçirenlerde zamanla buna direnç gelişir ve genellikle beş yaşından sonra ateş havaleleri pek görülmez. yenidoğanlarda havaleler, beyin hasarlarından ya da merkezi sinir sistemi bozukluklarından kaynaklanabilir. sara da bir havale nedenidir. kaza sonucu zehirlenmeler, alkolizm ya da kurşun, cıva gibi maddelerle zehirlenmeler de havalelere yol açabilir.
belirtiler
ateşe bağlı havale çoğunlukla çocuğun bilincini yitirmesi ve yere düşmesiyle başlar. genellikle denetimini yitirir ve kasılır, çırpınır, titrer. solunumu güçleşir, ağzından salya akabilir. dişleri çok sıkı kenetlenebilir ve arada kalmışsa dilini ısırabilir. idrar ve dışkı kaçırabilir. havaleden sonra hasta çoğunlukla bir an kendine gelir ama sonra hemen uykuya dalar. yüzünde duruma özgü bir ifadeyle horlayabilir. bu tip havaleler yalnızca bir - iki dakika sürer. sara havaleleri ise, ya bedenin belirli bölgelerini ya da hem bilinci hem de beden kaslarını etkiler. dili ısırma olasılığı dışında, sert bir cismin üstüne düşerek ya da yerde çırpınırken bir eşyaya çarparak yaralanmalar olabilir. kişi kusup tıkanırsa ya da kusmuğu akciğerlerine giderse, ciddi komplikasyonlar, hatta ölüm söz konusu olabilir. araç kullanırken ya da bir makineyle iş yaparken havale geçirilirse, korkunç kazalar ortaya çıkabilir.
tedavi
havale geçirmekte olan birini (yardım çağırmak için bile olsa) kesinlikle yalnız bırakmayın. nöbeti yalnızca birkaç dakika sürecektir, yanında kalmanız en doğru hareket olur. havale geçiren kişinin yanına eğilin ve olanaklıysa bir kumaş parçasını, sözgelimi katlanmış bir mendili dişlerinin arasına yerleştirin. dişleri birbirine kenetlenmişse, sakın ağzını açmaya çalışmayın. üstündekileri, özellikle boynunu ve göğsünü sıkan giysileri gevşetin. kolları ile bacaklarını ve kafasını, çevredeki cisimlere çapmasını engelleyin. olanaklıysa bu tür eşyaları uzağa çekin. havale geçiren kişiyi zorla tutmaya ya da tokatlayarak ayıltmaya çalışmayın. kusuyorsa, kafasını bir yana çevirerek kusmuğunun dışarı akmasını sağlayın. hastayı çırpınması kesildiğinde, kendini toparlayabileceği bir pozisyona getirin ve kendine geldiğinde ya da uykuya daldığında hemen bir doktor bulun. çocuğun ateşi varsa, doktor beklerken alnına ıslak bir bez koyun.
eskiden habaset kesin ölüm anlamına gelirdi. ancak modern tedavi yöntemlerinin geliştirilmesiyle, çoğu zaman denetim altına alınabilmekte, hatta tümüyle iyileştirilebilmektedir. tıpta "habis", son derecede ciddi ve neredeyse kesinlikle ölümcül anlamına gelir. pratikteyse terim, bedenin başka yerlerine de yayılan ve tedavi edilmezse hastayı öldürebilen kanser tümörleri için kullanılır. bunun tam tersi olarak selim sözcüğü ise, durumun zararsız olduğunu ve ciddi sonuçlar doğurmayacağını anlatır. selim tümörler de büyüyebilir, ancak hiçbir zaman öteki organlara ya da bedenin başka yerlerine yayılmazlar.
tümörler, bütün organlardan çıkabilir ve bedenin herhangi bir hücresini taklit edebilirler; ancak bağırsak ile kan gibi çok etkin olan ve bölünmeyle yenilenen hücrelerde habaset olasılığı daha fazladır. kanser gençlerde pek yaygın değildir. 50 yaşını geçmiş kişilerdeyse, dokularda bozuklukların, bu arada habisleşmenin görülme olasılığı daha fazladır. habisleşmenin nedenleri bütünüyle anlaşılabilmiş olmasa da sözgelimi sanayi kollarında çalışanların, kimyasal maddelerle iş yapanların ve radyasyonla karşı karşıya kalanların koruyucu giysiler giymelerinin ve maske takmalarının gerekliliği kanıtlanmıştır. ender olmakla birlikte, ciddi sonuçlar doğurabilecek özel bir tür yüksek tansiyona da, tedavi edilmediğinde sonuç kesin ölüm olacağından, "habis hipertansiyon" denir. benzer biçimde, beden sıcaklığını denetleme mekanizması aksadığında ve sıcaklık yükseldiğinde "habis hiperpireksi" söz konusudur.
nedenleri
hiçbir ırk habis tümörlere yabancı değildir. buna karşılık, beslenmenin tümör türü üzerinde büyük bir rol oynadığı kanıtlanmış bir gerçektir. sözgelimi, fazla et yiyen avrupalılara göre, daha çok tahılla beslenen afrikalılar, kalınbağırsak kanserine daha az yatkındırlar. habaset odağı kadınlar ile erkekler arasında değişiklik gösterir. batıda erkekler çok tütün kullanmaları yüzünden bronş, dudak ve dil kanserlerine yatkındırlar, kadınlar da daha çok göğüs kanserine yakalanmaktadırlar. derideki sürekli tahriş, deri hücrelerinin genetik yapısını değiştirerek kanserin oluşmasına neden olabilir. dolayısıyla, özellikle açık tenli insanlarda aşırı güneşte kalmak deri kanserinin oluşmasına zemin hazırlar. bir bölgede yineleyen hasar da (dudağın üstüne sürtünen pipo ağızlığında olduğu gibi) kanser geliştirebilir.
katran, yağ, boyalar ve arsenik bileşimleri, temas yerlerinde kansere yol açabilirler. sözgelimi arsenik buharıyla karşı karşıya kalan fırıncılarda, akciğer kanserine daha çok rastlanıldığı saptanmıştır. sigara da, akciğer kanserlerinin yaklaşık yüzde 70ine yol açtığı sanılan bir başka etkendir. ayrıca, mide ve idrarkesesi kanserlerinde de rolü vardır. nükleer radyasyonun da kan ve deri kanserleri sayısını artırdığı saptanmıştır. bununla ilgili olarak ortaya atılan kuramlardan biri, küçük nükleer parçacıkların, bölünmekte olan hücrelerde hasar yaparak habis değişimlere yol açtığıdır. virüsler hayvanlarda tümör oluştururlar ancak aynı şeyi insanlara da yapabilecekleri henüz kanıtlanmamıştır. habis tümörler çeşitli yollarla yayılırlar. habis hücreler yakındaki dokuları ele geçirip onların yerlerini alarak doğrudan yayılırlar. hücreler damarlara, sinirlere ve kemiklere ulaşırlar. bazı hücreler, tümörden kopup kan akımıyla başka bölgelere yayılarak, ileride yeni metastazlar yapacak küçük tümörler oluştururlar. normal olarak beden, anormal dokuları "yabancı" olarak tanıyıp, bağışıklık sistemiyle yok eder. habis hücrelerde sorun, bunların normal hücrelerden, bedenin savunma mekanizmalarınca tanınabilecek kadar faklı olmamaları ve bu yüzden rahatça çoğalıp gelişebilmeleridir.
belirtiler
doktorlar ne zaman yeni bir tümörle karşılaşsalar, hemen bunun habis mi selim mi olduğunu anlamaya çalışırlar. bu çoğu zaman, yağ tümörlerinde ya da deri lipomu örneklerinde olduğu gibi kütlenin boyutlarından, yerinden ve davranışından belli olur. bazen de göğüs dokusunda olduğu gibi ayrım daha zordur ve kütle saptandığında doktorun kesin tanıya varabilmesi için mikroskopta incelenmek üzere hücrelerden küçük bir örnek alması, yani biyopsi yapması gerekir. selim tümörler normal olarak yavaş büyürler; çıkış yerlerine bağlı kalırlar ve çoğunlukla bağ dokusundan bir kılıfla kaplıdırlar. mikroskop altında tümörü oluşturan hücreler, tümörün oluştuğu dokunun hücreleriyle tıpatıp aynı görünürler. sözgelimi selim bir meme tümörü, normal görünümlü meme dokusu hücrelerinden oluşmuştur.
habis tümörlerin tipik özellikleri vardır: genellikle hızlı büyürler; çevre dokuların içine düzensiz uzantılar yaparlar; kılıfları yoktur; hücreleri bedenin başka yerlerine de yayılarak (metastaz), oralarda da urlar oluştururlar. mikroskopla bakıldığında habis tümörlerin hücreleri anormal görünümlüdür ve kromozom içerikleri daha fazladır. çıktıkları doku hücrelerine pek benzemezler ve çevrelerindeki dokuların içlerine uzanarak onları yok ettikleri görülebilir.
tedavi
tümör, yayılabilecek zaman bulamadığı sürece ameliyatla bütünüyle çıkarılabilir ve bu bazen iyileşme için tek başına yeterli olur. bu tip bir ameliyat olanaklı değilse, başka yöntemlere başvurulur. bölünen habis hücreleri yok etmede röntgen ışınlarından (kendisi de bazı kanserlerin oluşumuna yol açar) yararlanılabilir. tümör odağına verilen radyasyon, daha hızlı büyüyen habis hücreleri yok eder ama normal hücrelere bir zarar vermez. benzer biçimde, "anti-mitolik" denilen bazı kimyasal maddeler de, hızlı bölünen hücreleri öldürürler. bunlar, etkili oldukları bilinen kanser türlerinde kullanılırlar.
habaset erken tedaviyle tam olarak iyileştirilebilir. bazen, habis olma potansiyeli taşıyan bir tümörü, habisleşmeden çıkarmak olanaklı olabilir. habislik öncesi aşamada tedavi edilerek, gerçek bir habisleşmenin önüne geçildiği rahim boynu smearlerinin temelinde yatan ilke budur. eldeki tedavi olanaklarının birleştirilmesiyle tek odakta habisliği olan hastalarda iyi sonuç alınabilmektedir. bu durumda ya bütünüyle iyileştirilebilir ya da zaman zaman küçük alevlenmeler görülse bile, bunların tedavisi kolaydır.
tedaviye başlamadan önce yayılma olmuşsa, sonuç, kanserin türüne, bulunduğu yere ve yayılma oranına bağlıdır. yalnızca çok hızlı gelişen ve yayılma olan kanserlerde durum umutsuzdur. tedavi çoğunlukla yaşam boyu sürebilecek kadar uzundur ve yinelenmesi gerekebilir. ancak bazı kanser türleri bir kez tedavi edildiğinde bir daha yinelemez. çoğu deri kanserinde de doz radyoterapi (ışın tedavisi) bütün habis hücreleri öldürmeye yeter. kanser tedavisi eksik kalmışsa ya da tümör tam olarak çıkarılmamışsa sonuç kötüdür. kalan habis hücreler büyümeyi çoğalmayı ve yayılmayı sürdürürler. habaset eskiden, aşağı yukarı hep yayılmış bir kanser yüzünden ölümcül bir durumda olmak anlamına gelirdi. günümüzdeyse koruyucu taramalarla ve çeşitli tekniklerle habasetin genel görünümünde önemli değişiklikler sağlanmıştır. habis hastalıkları olan pek çok kişi, tam anlamıyla iyileşmiştir ve normal bir yaşam sürdürmektedir.
tümörler, bütün organlardan çıkabilir ve bedenin herhangi bir hücresini taklit edebilirler; ancak bağırsak ile kan gibi çok etkin olan ve bölünmeyle yenilenen hücrelerde habaset olasılığı daha fazladır. kanser gençlerde pek yaygın değildir. 50 yaşını geçmiş kişilerdeyse, dokularda bozuklukların, bu arada habisleşmenin görülme olasılığı daha fazladır. habisleşmenin nedenleri bütünüyle anlaşılabilmiş olmasa da sözgelimi sanayi kollarında çalışanların, kimyasal maddelerle iş yapanların ve radyasyonla karşı karşıya kalanların koruyucu giysiler giymelerinin ve maske takmalarının gerekliliği kanıtlanmıştır. ender olmakla birlikte, ciddi sonuçlar doğurabilecek özel bir tür yüksek tansiyona da, tedavi edilmediğinde sonuç kesin ölüm olacağından, "habis hipertansiyon" denir. benzer biçimde, beden sıcaklığını denetleme mekanizması aksadığında ve sıcaklık yükseldiğinde "habis hiperpireksi" söz konusudur.
nedenleri
hiçbir ırk habis tümörlere yabancı değildir. buna karşılık, beslenmenin tümör türü üzerinde büyük bir rol oynadığı kanıtlanmış bir gerçektir. sözgelimi, fazla et yiyen avrupalılara göre, daha çok tahılla beslenen afrikalılar, kalınbağırsak kanserine daha az yatkındırlar. habaset odağı kadınlar ile erkekler arasında değişiklik gösterir. batıda erkekler çok tütün kullanmaları yüzünden bronş, dudak ve dil kanserlerine yatkındırlar, kadınlar da daha çok göğüs kanserine yakalanmaktadırlar. derideki sürekli tahriş, deri hücrelerinin genetik yapısını değiştirerek kanserin oluşmasına neden olabilir. dolayısıyla, özellikle açık tenli insanlarda aşırı güneşte kalmak deri kanserinin oluşmasına zemin hazırlar. bir bölgede yineleyen hasar da (dudağın üstüne sürtünen pipo ağızlığında olduğu gibi) kanser geliştirebilir.
katran, yağ, boyalar ve arsenik bileşimleri, temas yerlerinde kansere yol açabilirler. sözgelimi arsenik buharıyla karşı karşıya kalan fırıncılarda, akciğer kanserine daha çok rastlanıldığı saptanmıştır. sigara da, akciğer kanserlerinin yaklaşık yüzde 70ine yol açtığı sanılan bir başka etkendir. ayrıca, mide ve idrarkesesi kanserlerinde de rolü vardır. nükleer radyasyonun da kan ve deri kanserleri sayısını artırdığı saptanmıştır. bununla ilgili olarak ortaya atılan kuramlardan biri, küçük nükleer parçacıkların, bölünmekte olan hücrelerde hasar yaparak habis değişimlere yol açtığıdır. virüsler hayvanlarda tümör oluştururlar ancak aynı şeyi insanlara da yapabilecekleri henüz kanıtlanmamıştır. habis tümörler çeşitli yollarla yayılırlar. habis hücreler yakındaki dokuları ele geçirip onların yerlerini alarak doğrudan yayılırlar. hücreler damarlara, sinirlere ve kemiklere ulaşırlar. bazı hücreler, tümörden kopup kan akımıyla başka bölgelere yayılarak, ileride yeni metastazlar yapacak küçük tümörler oluştururlar. normal olarak beden, anormal dokuları "yabancı" olarak tanıyıp, bağışıklık sistemiyle yok eder. habis hücrelerde sorun, bunların normal hücrelerden, bedenin savunma mekanizmalarınca tanınabilecek kadar faklı olmamaları ve bu yüzden rahatça çoğalıp gelişebilmeleridir.
belirtiler
doktorlar ne zaman yeni bir tümörle karşılaşsalar, hemen bunun habis mi selim mi olduğunu anlamaya çalışırlar. bu çoğu zaman, yağ tümörlerinde ya da deri lipomu örneklerinde olduğu gibi kütlenin boyutlarından, yerinden ve davranışından belli olur. bazen de göğüs dokusunda olduğu gibi ayrım daha zordur ve kütle saptandığında doktorun kesin tanıya varabilmesi için mikroskopta incelenmek üzere hücrelerden küçük bir örnek alması, yani biyopsi yapması gerekir. selim tümörler normal olarak yavaş büyürler; çıkış yerlerine bağlı kalırlar ve çoğunlukla bağ dokusundan bir kılıfla kaplıdırlar. mikroskop altında tümörü oluşturan hücreler, tümörün oluştuğu dokunun hücreleriyle tıpatıp aynı görünürler. sözgelimi selim bir meme tümörü, normal görünümlü meme dokusu hücrelerinden oluşmuştur.
habis tümörlerin tipik özellikleri vardır: genellikle hızlı büyürler; çevre dokuların içine düzensiz uzantılar yaparlar; kılıfları yoktur; hücreleri bedenin başka yerlerine de yayılarak (metastaz), oralarda da urlar oluştururlar. mikroskopla bakıldığında habis tümörlerin hücreleri anormal görünümlüdür ve kromozom içerikleri daha fazladır. çıktıkları doku hücrelerine pek benzemezler ve çevrelerindeki dokuların içlerine uzanarak onları yok ettikleri görülebilir.
tedavi
tümör, yayılabilecek zaman bulamadığı sürece ameliyatla bütünüyle çıkarılabilir ve bu bazen iyileşme için tek başına yeterli olur. bu tip bir ameliyat olanaklı değilse, başka yöntemlere başvurulur. bölünen habis hücreleri yok etmede röntgen ışınlarından (kendisi de bazı kanserlerin oluşumuna yol açar) yararlanılabilir. tümör odağına verilen radyasyon, daha hızlı büyüyen habis hücreleri yok eder ama normal hücrelere bir zarar vermez. benzer biçimde, "anti-mitolik" denilen bazı kimyasal maddeler de, hızlı bölünen hücreleri öldürürler. bunlar, etkili oldukları bilinen kanser türlerinde kullanılırlar.
habaset erken tedaviyle tam olarak iyileştirilebilir. bazen, habis olma potansiyeli taşıyan bir tümörü, habisleşmeden çıkarmak olanaklı olabilir. habislik öncesi aşamada tedavi edilerek, gerçek bir habisleşmenin önüne geçildiği rahim boynu smearlerinin temelinde yatan ilke budur. eldeki tedavi olanaklarının birleştirilmesiyle tek odakta habisliği olan hastalarda iyi sonuç alınabilmektedir. bu durumda ya bütünüyle iyileştirilebilir ya da zaman zaman küçük alevlenmeler görülse bile, bunların tedavisi kolaydır.
tedaviye başlamadan önce yayılma olmuşsa, sonuç, kanserin türüne, bulunduğu yere ve yayılma oranına bağlıdır. yalnızca çok hızlı gelişen ve yayılma olan kanserlerde durum umutsuzdur. tedavi çoğunlukla yaşam boyu sürebilecek kadar uzundur ve yinelenmesi gerekebilir. ancak bazı kanser türleri bir kez tedavi edildiğinde bir daha yinelemez. çoğu deri kanserinde de doz radyoterapi (ışın tedavisi) bütün habis hücreleri öldürmeye yeter. kanser tedavisi eksik kalmışsa ya da tümör tam olarak çıkarılmamışsa sonuç kötüdür. kalan habis hücreler büyümeyi çoğalmayı ve yayılmayı sürdürürler. habaset eskiden, aşağı yukarı hep yayılmış bir kanser yüzünden ölümcül bir durumda olmak anlamına gelirdi. günümüzdeyse koruyucu taramalarla ve çeşitli tekniklerle habasetin genel görünümünde önemli değişiklikler sağlanmıştır. habis hastalıkları olan pek çok kişi, tam anlamıyla iyileşmiştir ve normal bir yaşam sürdürmektedir.
güneş çarpması, aşırı sıcak sonucu beden ısısını ayarlayan mekanizmanın bozulmasına bağlı ciddi bir durumdur. tedavi edilse bile öldürücü olabilir ya da kalıcı zararlar verebilir; bu nedenle güneş çarpmasına karşı önlem alınmalıdır. çok sıcak günlerde, güneş altında uzun süre kalınca başımıza güneş geçeceğini sanırız ama asıl sorun yaratan tepemizdeki güneş ışınları değil, içinde bulunduğumuz ortamın ısısıdır. sözgelimi makine dairesi, çelik tezgahları gibi çok sıcak yerlerde çalışanlarda da hiç güneş görmemelerine karşılık, güneş çarpması etkileri ortaya çıkabilir. bu nedenle doktorlar son yıllarda "güneş çarpması" yerine genellikle "sıcak çarpması" terimini kullanmaktadırlar. bedende ortaya çıkan değişiklikler aşırı ısıya tepkidir.
nedenleri
bedenin, ısı yitirmeye yarayan iki mekanizması vardır. birincisi, damarların genişleyerek deriye daha fazla kan taşımasıdır, böylece deri yüzeyinden yitirilen ısı miktarı artar. ikincisi de ter bezlerinin salgısıyla derinin soğutulmasıdır. ter bezleri deri yüzeyine tuzlu bir salgı (ter) gönderirler ve bu hemen buharlaşarak derinin ısı yitirmesini sağlar. sıcak çarpmasında önemli olan, yalnızca termometrede okunan sıcaklık değildir. isının beden üstündeki etkisini artıran çeşitli koşullar vardır. sözgelimi hava çok nemliyse, ter kolayca buharlaşamaz ve bu yüzden ısı yitimi zorlaşır. hava çok durgunsa, hava akımıyla beden yüzeyinden ısı atılması zorlaşır.
sıcak yerlerde fiziksel güç harcayanlar da çok ısı üretirler ve saatte bir litreye yakın terlerler (bir litre, pek sıcak olmayan bir iklimde ağır işlerde çalışmayan bir işçinin, bir günde salgıladığı ter miktarıdır). terle birlikte tuz ve su yitirilmesi, "sıcak yorgunluğu" denen duruma yol açabilir. bu da, denetim altına alınmazsa, bedenin ısı ayarlaycı mekanizmalarını iflasa kadar götürür. ama beden zamanla sıcağa uyum sağlayıp, tuz yitimini düşürür ve böylece sıcaklık değişikliklerinden daha az etkilenir. çocuklar ve yaşlı insanlar, bedenlerindeki ısı düzenleyici mekanizmalar yetersiz olduğundan, sıcaklık değişikliklerinden fazla etkilenirler. ayrıca yaşlılar, genellikle sıcakta gereğinden fazla giyinirler. sıcağa alışkın olmayanlar, şişman kişiler, çok içki içenler ve ateşli hastalık geçirmekte olanlar için de sıcak çarpması tehlikesi daha fazladır.
belirtiler
sıcak çarpmasının üç ana belirtisi, çok yüksek ateş (41ºctan fazla), terleyememe ve komaya kadar giden sinir sistemi bozukluklarıdır. ruhsal durum bozuklukları, uyumsuzluk ve baş ağrısı, sersemlik ve yürümede zorlukla birlikte görülebilecek ilk belirtilerdir. ileri evrelerde bilinç yitimi de olabilir. ilerlemiş sıcak çarpması çok tehlikelidir, tedavi edilse bile hastaların yüzde 20si ölür. iyileşenlerin sinir sistemlerinde kalıcı hasarlar oluşabilir; denge ve koordinasyonlarının normale dönmesi ise aylar alır. ama ilk belirtide tanı konur ve tedaviye bilinç yitiminden önce girişilirse, iyileşme şansı yüksektir.
tedavi
belirtiler ortaya çıkar çıkmaz doktor çağrılmalıdır. bu arada hastanın ateşi düşürülmeye çalışılmalıdır. ateş 39º ca kadar düşürülebilir ama daha aşağı inerse hastanın dolaşım şokuna girebileceği unutulmamalıdır. hastayı serinletmenin en iyi yolu soğuk su banyosudur. güneş çarpmasına karşı en etkili yol ondan korunmaktır. bu amaçla bedenin aşırı ısınmamasına, güneş altında fazla kalmamaya, sıcakta bol ve serin tutan giysiler giymeye, sıcak iklimde çalışırken fazla su içip tuz almaya dikkat etmeliyiz. güneş çarpması çoğunlukla dikkatsiz davranma sonucu oluşur. özellikle yaz aylarında insanların bronzlaşma hevesleri ağır sonuçlara yol açabilmektedir. kısa sürede yanık bir tene kavuşmak isteyen çoğu kişi güneşe çıktıkları ilk gün çok uzun süre güneş altında kalırlar. oysa bunun sıcak çarpmasının yanı sıra yanıklara da yol açması gibi ciddi sonuçları vardır. en iyisi güneşe yavaş yavaş alışmak ve bu konuda aşırıya kaçmamaktır. bu arada güneşe çıkarken güneş ışınlarının açısını da göz önüne almak gerekir. güneşin en tehlikeli olduğu saatler öğle saatleridir.
nedenleri
bedenin, ısı yitirmeye yarayan iki mekanizması vardır. birincisi, damarların genişleyerek deriye daha fazla kan taşımasıdır, böylece deri yüzeyinden yitirilen ısı miktarı artar. ikincisi de ter bezlerinin salgısıyla derinin soğutulmasıdır. ter bezleri deri yüzeyine tuzlu bir salgı (ter) gönderirler ve bu hemen buharlaşarak derinin ısı yitirmesini sağlar. sıcak çarpmasında önemli olan, yalnızca termometrede okunan sıcaklık değildir. isının beden üstündeki etkisini artıran çeşitli koşullar vardır. sözgelimi hava çok nemliyse, ter kolayca buharlaşamaz ve bu yüzden ısı yitimi zorlaşır. hava çok durgunsa, hava akımıyla beden yüzeyinden ısı atılması zorlaşır.
sıcak yerlerde fiziksel güç harcayanlar da çok ısı üretirler ve saatte bir litreye yakın terlerler (bir litre, pek sıcak olmayan bir iklimde ağır işlerde çalışmayan bir işçinin, bir günde salgıladığı ter miktarıdır). terle birlikte tuz ve su yitirilmesi, "sıcak yorgunluğu" denen duruma yol açabilir. bu da, denetim altına alınmazsa, bedenin ısı ayarlaycı mekanizmalarını iflasa kadar götürür. ama beden zamanla sıcağa uyum sağlayıp, tuz yitimini düşürür ve böylece sıcaklık değişikliklerinden daha az etkilenir. çocuklar ve yaşlı insanlar, bedenlerindeki ısı düzenleyici mekanizmalar yetersiz olduğundan, sıcaklık değişikliklerinden fazla etkilenirler. ayrıca yaşlılar, genellikle sıcakta gereğinden fazla giyinirler. sıcağa alışkın olmayanlar, şişman kişiler, çok içki içenler ve ateşli hastalık geçirmekte olanlar için de sıcak çarpması tehlikesi daha fazladır.
belirtiler
sıcak çarpmasının üç ana belirtisi, çok yüksek ateş (41ºctan fazla), terleyememe ve komaya kadar giden sinir sistemi bozukluklarıdır. ruhsal durum bozuklukları, uyumsuzluk ve baş ağrısı, sersemlik ve yürümede zorlukla birlikte görülebilecek ilk belirtilerdir. ileri evrelerde bilinç yitimi de olabilir. ilerlemiş sıcak çarpması çok tehlikelidir, tedavi edilse bile hastaların yüzde 20si ölür. iyileşenlerin sinir sistemlerinde kalıcı hasarlar oluşabilir; denge ve koordinasyonlarının normale dönmesi ise aylar alır. ama ilk belirtide tanı konur ve tedaviye bilinç yitiminden önce girişilirse, iyileşme şansı yüksektir.
tedavi
belirtiler ortaya çıkar çıkmaz doktor çağrılmalıdır. bu arada hastanın ateşi düşürülmeye çalışılmalıdır. ateş 39º ca kadar düşürülebilir ama daha aşağı inerse hastanın dolaşım şokuna girebileceği unutulmamalıdır. hastayı serinletmenin en iyi yolu soğuk su banyosudur. güneş çarpmasına karşı en etkili yol ondan korunmaktır. bu amaçla bedenin aşırı ısınmamasına, güneş altında fazla kalmamaya, sıcakta bol ve serin tutan giysiler giymeye, sıcak iklimde çalışırken fazla su içip tuz almaya dikkat etmeliyiz. güneş çarpması çoğunlukla dikkatsiz davranma sonucu oluşur. özellikle yaz aylarında insanların bronzlaşma hevesleri ağır sonuçlara yol açabilmektedir. kısa sürede yanık bir tene kavuşmak isteyen çoğu kişi güneşe çıktıkları ilk gün çok uzun süre güneş altında kalırlar. oysa bunun sıcak çarpmasının yanı sıra yanıklara da yol açması gibi ciddi sonuçları vardır. en iyisi güneşe yavaş yavaş alışmak ve bu konuda aşırıya kaçmamaktır. bu arada güneşe çıkarken güneş ışınlarının açısını da göz önüne almak gerekir. güneşin en tehlikeli olduğu saatler öğle saatleridir.
fıtık, sık görülen bir sorundur. bazen hiçbir rahatsızlık yaratmaz ama yaratsa da başarıyla tedavi edilebilir. fıtık, bir iç organın, normalde içinde bulunduğu beden bölgesindeki zayıf bir noktadan dışarı çıkmasıdır. iki tip olabilir: dış ve iç fıtık. dış fıtıklarda bedende oluşan çıkıntı kolayca fark edilir; iç fıtık, sözgelimi hiatus hernisi ise, diyaframın zayıflığından ötürü ortaya çıkar. fıtık en çok karında görülür. bunlara yerine göre "kasık fıtığı" ya da "femoral fıtık" denir. ayrıca göbek çevresinde (göbek fıtığı), karnın ortasında, üstte (epigastrik fıtık) ya da arka duvarında görünmeyen fıtıklar oluşabilir. kasların iyi kaynaşmadığı ameliyat yaralarında da fıtık oluşabilir. bunlara "ensizyonal fıtık" denir. fıtık çoğunlukla, karın içi organları çevreleyen ince periton zarından oluşan bir kesenin, kaslardaki zayıf bir noktadan dışarı çıkmasıdır. dış fıtıklarda kesenin üstünde yağ tabakası, bunun dışında da deri yer alır. kesenin içinde ya incebağırsak gibi bir karın içi organının bir bölümü ya da bağırsakları saran yağlı bir zar olan omentum yer alır. omentum çoğunlukla keseyi doldurduğundan, içine başka organların girmesini önleyerek, fıtıktan doğan sorunların birçoğunu önler.
nedenleri
fıtık çok sık görülür ve birçok nedenle oluşabilir. bazılarında fıtığa karşı eğilim yaratan, doğuştan bir zayıflık vardır. bu insanlardah daha çocukken ya da ileri yaşta ağır bir şey kaldırmak gibi basit bir neden sonucu fıtık oluşabilir. en sık görülen fıtık çeşidi olan kasık fıtığı erkeklerde, kadınlardan daha çok görülür ve erbezlerini besleyen kan damarlarının kasların arasından geçtiği noktadaki zayıflıktan kaynaklanır. hiatus hernisi (midenin üst kesiminin, diyaframda, yemek borusunun geçtiği delikten göğüs boşluğuna geçmesi) ise kadınlarda daha sık göülür ve büyük olasılıkla gebelik sırasında karın içi basıncının artmasıyla ortaya çıkar.
belirtiler
ağır kaldırma sonucu oluşan kasık fıtığı, ansızın ortaya çıkar. hasta kasığında birden bir gevşeme, sonra da ağrı hisseder. olay kısa sürer ve hasta, kasığındaki çıkıntıyı fark eder. çıkıntı genelilkle yumuşaktır, öksürdükçe şişer ve yatınca bütünüyle yok olur. fıtık çok büyürse erbezleri torbasına da inebilir. bu fıtıklar belirti vermeden önce çok büyük boyutlara ulaşabilirler. sürekli olarak ağır kaldırmayı geektiren işlerde ise hem rahatsızlık verir hem de çalışmayı aksatırlar. bazen de fıtık o kadar yavaş gelişir ki, hasta önce karnının altındaki şişliği fark eder. göğüs boşluğuna açıldığı için görünmeyen hiatus hernisi (diyafram fıtığı), kendini sindirim rahatsızlıklarıyla belli eder. yemek borusunun, mide ile birleştiği alt ucunda, besinlerin mideye geçmesine izin verip geri dönmelerini engelleyen bir yapı bulunur. hiatus hernisinde ise bu yapı işlevini yitirir ve besinler ile mide asidi mideden yemek borusuna geçebilir ve yemek borusu mide asidine dayanıklı olmadığından, kısa zamanda iltihaplanır (özofajit). hiatus hernisinin belirtileri, göğüs kemiğinin arkasında, eğilme ve yatmayla artan yanma duygusu ve ağrıdır. birkaç yıl süren yıpranma sonunda ise yemek borusu daralabilir ve yutma güçleşir. hiatus hernileri özellikle orta yaştan sonra sık görülür ama çoğu kişi, farkında bile olmadan zararsız hiatus hernileri ile yaşamını sürdürür. fıtıkta en ciddi, hatta öldürücü tehlike, fıtığın boğulmasıdır. boğulma, fıtık kesesinin sıkışmasından ötürü içindeki organlarda kan dolaşımının durmasıdır. önce damarlarda kan akışı yavaşlar, bunun etkisiyle kesenin içindeki organ parçası şişer ve damarların üstündeki basınç daha da artarak kangren yapabilir. bağırsaklarda oluşacak kangreni ise, delinme ve peritonit (karınzarı iltihabı) izler. sıkışmada, daha önce yumuşak olan ve hafif rahatsızlık veren fıtık gerilir, duyarlı hale gelir ve yatınca küçülmez. boğulma ise kusma, karın ağrısı, şişkinlik ve kabızlık gibi belirtiler verir. bu durumda tek çare acil cerrahi girişim ile boğulan bağırsak bölümünü çıkarmak ve fıtığı onarmaktır. boğulma birkaç saat bile sürse, boğulan bölüm iyileşmeyecek biçimde zarar göreceğinden, kesilerek çıkarılması ve sağlam uçların birbirine dikilmesi geekir. ender görülen iç fıtıkta oluşan boğulmada ise dıştan fark edilen bir çıkıntı olmayacağından, hastada yalnızca bağırsak tıkanması belirtileri görülür. en sık boğulan fıtık, femoral fıtıktır; onu kasık fıtığı ile göbek fıtıkları izler. hiatus hernisinde ise boğulma enderdir.
tedavi
hastada şişmanlık, kabızlık, idrara çıkma sırasında güçlük ve öksürük gibi fıtığa yol açabilecek bir rahatsızlık varsa, tedavi edilmelidir. hiatus hernilerinin çoğu da ameliyata gerek kalmadan tedavi edilebilir. en iyi çarelerden biri kilo vermektir. rahatsızlığı önlemek için eğilmekten sakınmak, geceleri birkaç yastık kullanmak, yatmadan önce fazla sıvı içmemek ve mide asidine karşı ilaç kullanmak yararlı olur. ameliyat ancak bu önlemlerin yeterli olmadığı ya da belirtinin çok şiddetli olduğu durumlarda gereklidir. ameliyat ya karnın üst kısmından ya da göğüs kafesi açılarak yapılır. ancak günümüzde hiatus hernileri genellikle ameliyat edilmez. kasık fıtığı tedavisi ise ya ameliyat ya da kasıkbağı takmaktır. kasıkbağı bacakların arasından geçen ve bacağın fazla kaldırılmasını önleyen özel bir kuşaktır. fıtığın üstüne rastlayan yerinde ise, özel bir tampon bulunur. ancak bağ rahatsızlık verebilir ve fıtık ona karşın çıkarsa, kesenin kenarına baskı yaparak boğulma olasılığını artırabilir. bağı takmadan önce fıtığı yerine iyice yerleştirmeyenlerde, sıkışma tehlikesi özellikle yükselir. bu yüzden, genellikle, kasık fıtıklarında ameliyat yeğlenir. fıtığın boğulmasını önler ve hastanın rahatsızlığını gidererek rahat etmesini sağlar. ameliyat oldukça basittir. eğer hasta zayıf, fıtık da küçükse lokal anesteziyle de yapılabilir. ama genel anestezi yeğlenir. kesenin içindekiler karın boşluğuna yerleştirildikten sonra ince periton kesesi çıkarılır ve boyun kısmı dikilir. işlemde güçlü, erimeyen dikişler kullanılır. ameliyattan üç ay kadar sonra nedbe dokusu oluşunca bölge normal kas direncini kazanır. fıtık ameliyatından sonra ameliyat bölgesindeki kasların eski gücüne kavuşması için geçen süre üç ay dolayındadır. hasta bu dönemi geçirdikten sonra, gerekirse ağır kaldırmak zorunda kalacağı işine bile dönebilir. ameliyat, fıtığın yinelemeyeceği anlamına gelmez. ama bu olasılık çok azdır ve yinelese bile ikinci bir ameliyat yapılabilir.
nedenleri
fıtık çok sık görülür ve birçok nedenle oluşabilir. bazılarında fıtığa karşı eğilim yaratan, doğuştan bir zayıflık vardır. bu insanlardah daha çocukken ya da ileri yaşta ağır bir şey kaldırmak gibi basit bir neden sonucu fıtık oluşabilir. en sık görülen fıtık çeşidi olan kasık fıtığı erkeklerde, kadınlardan daha çok görülür ve erbezlerini besleyen kan damarlarının kasların arasından geçtiği noktadaki zayıflıktan kaynaklanır. hiatus hernisi (midenin üst kesiminin, diyaframda, yemek borusunun geçtiği delikten göğüs boşluğuna geçmesi) ise kadınlarda daha sık göülür ve büyük olasılıkla gebelik sırasında karın içi basıncının artmasıyla ortaya çıkar.
belirtiler
ağır kaldırma sonucu oluşan kasık fıtığı, ansızın ortaya çıkar. hasta kasığında birden bir gevşeme, sonra da ağrı hisseder. olay kısa sürer ve hasta, kasığındaki çıkıntıyı fark eder. çıkıntı genelilkle yumuşaktır, öksürdükçe şişer ve yatınca bütünüyle yok olur. fıtık çok büyürse erbezleri torbasına da inebilir. bu fıtıklar belirti vermeden önce çok büyük boyutlara ulaşabilirler. sürekli olarak ağır kaldırmayı geektiren işlerde ise hem rahatsızlık verir hem de çalışmayı aksatırlar. bazen de fıtık o kadar yavaş gelişir ki, hasta önce karnının altındaki şişliği fark eder. göğüs boşluğuna açıldığı için görünmeyen hiatus hernisi (diyafram fıtığı), kendini sindirim rahatsızlıklarıyla belli eder. yemek borusunun, mide ile birleştiği alt ucunda, besinlerin mideye geçmesine izin verip geri dönmelerini engelleyen bir yapı bulunur. hiatus hernisinde ise bu yapı işlevini yitirir ve besinler ile mide asidi mideden yemek borusuna geçebilir ve yemek borusu mide asidine dayanıklı olmadığından, kısa zamanda iltihaplanır (özofajit). hiatus hernisinin belirtileri, göğüs kemiğinin arkasında, eğilme ve yatmayla artan yanma duygusu ve ağrıdır. birkaç yıl süren yıpranma sonunda ise yemek borusu daralabilir ve yutma güçleşir. hiatus hernileri özellikle orta yaştan sonra sık görülür ama çoğu kişi, farkında bile olmadan zararsız hiatus hernileri ile yaşamını sürdürür. fıtıkta en ciddi, hatta öldürücü tehlike, fıtığın boğulmasıdır. boğulma, fıtık kesesinin sıkışmasından ötürü içindeki organlarda kan dolaşımının durmasıdır. önce damarlarda kan akışı yavaşlar, bunun etkisiyle kesenin içindeki organ parçası şişer ve damarların üstündeki basınç daha da artarak kangren yapabilir. bağırsaklarda oluşacak kangreni ise, delinme ve peritonit (karınzarı iltihabı) izler. sıkışmada, daha önce yumuşak olan ve hafif rahatsızlık veren fıtık gerilir, duyarlı hale gelir ve yatınca küçülmez. boğulma ise kusma, karın ağrısı, şişkinlik ve kabızlık gibi belirtiler verir. bu durumda tek çare acil cerrahi girişim ile boğulan bağırsak bölümünü çıkarmak ve fıtığı onarmaktır. boğulma birkaç saat bile sürse, boğulan bölüm iyileşmeyecek biçimde zarar göreceğinden, kesilerek çıkarılması ve sağlam uçların birbirine dikilmesi geekir. ender görülen iç fıtıkta oluşan boğulmada ise dıştan fark edilen bir çıkıntı olmayacağından, hastada yalnızca bağırsak tıkanması belirtileri görülür. en sık boğulan fıtık, femoral fıtıktır; onu kasık fıtığı ile göbek fıtıkları izler. hiatus hernisinde ise boğulma enderdir.
tedavi
hastada şişmanlık, kabızlık, idrara çıkma sırasında güçlük ve öksürük gibi fıtığa yol açabilecek bir rahatsızlık varsa, tedavi edilmelidir. hiatus hernilerinin çoğu da ameliyata gerek kalmadan tedavi edilebilir. en iyi çarelerden biri kilo vermektir. rahatsızlığı önlemek için eğilmekten sakınmak, geceleri birkaç yastık kullanmak, yatmadan önce fazla sıvı içmemek ve mide asidine karşı ilaç kullanmak yararlı olur. ameliyat ancak bu önlemlerin yeterli olmadığı ya da belirtinin çok şiddetli olduğu durumlarda gereklidir. ameliyat ya karnın üst kısmından ya da göğüs kafesi açılarak yapılır. ancak günümüzde hiatus hernileri genellikle ameliyat edilmez. kasık fıtığı tedavisi ise ya ameliyat ya da kasıkbağı takmaktır. kasıkbağı bacakların arasından geçen ve bacağın fazla kaldırılmasını önleyen özel bir kuşaktır. fıtığın üstüne rastlayan yerinde ise, özel bir tampon bulunur. ancak bağ rahatsızlık verebilir ve fıtık ona karşın çıkarsa, kesenin kenarına baskı yaparak boğulma olasılığını artırabilir. bağı takmadan önce fıtığı yerine iyice yerleştirmeyenlerde, sıkışma tehlikesi özellikle yükselir. bu yüzden, genellikle, kasık fıtıklarında ameliyat yeğlenir. fıtığın boğulmasını önler ve hastanın rahatsızlığını gidererek rahat etmesini sağlar. ameliyat oldukça basittir. eğer hasta zayıf, fıtık da küçükse lokal anesteziyle de yapılabilir. ama genel anestezi yeğlenir. kesenin içindekiler karın boşluğuna yerleştirildikten sonra ince periton kesesi çıkarılır ve boyun kısmı dikilir. işlemde güçlü, erimeyen dikişler kullanılır. ameliyattan üç ay kadar sonra nedbe dokusu oluşunca bölge normal kas direncini kazanır. fıtık ameliyatından sonra ameliyat bölgesindeki kasların eski gücüne kavuşması için geçen süre üç ay dolayındadır. hasta bu dönemi geçirdikten sonra, gerekirse ağır kaldırmak zorunda kalacağı işine bile dönebilir. ameliyat, fıtığın yinelemeyeceği anlamına gelmez. ama bu olasılık çok azdır ve yinelese bile ikinci bir ameliyat yapılabilir.
erozyon, dokularda yüzeysel zedelenme ya da aşınma; ülser de doku yitiminin yol açtığı yaralara verilen addır. bedenin her bölgesinde görülebilir ve çeşitli nedenlerden kaynaklanabilirler.
bir dokuda yüzeysel bir zedelenme ya da hasar oluştuğunda (sözgelimi deri yüzeyi ya da mukozada) "erozyon" dan söz edilir. erozyon derinleşip daha fazla doku yitimi olduğunda ise, tıp dilinde "ülser" olarak adlandırılan "yara" söz konusudur. ülserler genellikle yuvarlak ya da oval biçimlidirler ve bazılarının çevresi düzensizdir. yüzeyde oluşan ülserler derinlik bakımından farklılık gösterirler. bazıları yalnız deri yitimine yol açar, bazıları ise derindir ve daha alt tabakalara kadar, hatta kasa ya da kemiğe inebilirler. erozyon ve ülserlerin nedenleri çok çeşitlidir; basit bir tahriş ya da hasara bağlı olabilecekleri gibi, ciddi bir hastalıktan kaynaklanıyor da olabilirler. en ciddi ve en bilinen ülserler, sindirim sistemindekilerdir. mide ve oniki parmak bağırsağı ülserleri bu orgnaları kaplayan mukoza tabakasındaki doku yitimleridir (bu konudaki bilgiler, ilgili maddelerde verilmiştir). erozyon ve ülserlere beden yüzeyinde de sık rastlanılır. en çok ağız içinde, dudaklarda, yüzde, kasık bölgesinde, bacaklarda, kalça çevresinde ve sırtın alt bölümünde görülürler.
ağız ve dudaktaki erozyon ve ülser
ağız yaraları oldukça yaygındır. tek başına çıkabildikleri gibi, belli aralıklarla ortaya ortaya çıkan, yineleyici nitelikli bir hastalık sonucu da olabilirler. aşağı yukarı herkes, ağız yaralarının verdiği rahatsızlığı bilir. bunlar birçok etkene bağlı olabilirler; ama ya saptanabilen fiziksel, kimyasal ve biyolojik nedenleri vardır ya da altta yatan başka nedenlerin belirtileridir. ağızdaki erozyon ve ülserin fiziksel nedenleri arasında, dişlerin yaptığı tahriş, yanağın iç yüzünü ısırma, diş fırçasını hoyratça kullanma ya da sıcak besin ya da içeceklerle yanma gibi durumlar yer alır. başlıca kimyasal nedenler ise, yakıcı ilaçlar, ağızda eritilen tabletler ya da tatlı maddeler, güçlü antiseptikler, gargaralar ve diş tedavisinde kullanılan kimyasal maddelerdir. iki nedenden kaynaklanan sorunlar da kısa zamanda kendiliklerinden iyileşirler. ancak, bir süre tuzlu ve ekşi maddelere çok duyarlı olurlar. biyolojik nedenler frengi, çeşitli mantarlar ve herpes virüsüdür. ağızda frengi yarası ender görülen, ama çok ciddi bir durumdur. cisel yolla geçer. dudaklarda ya da dil üstünde tek, düğme büyüklüğünde, ağrısız bir ülserdir. ağızdaki herpes enfeksiyonu, dişetlerinde, dilde ve yanağın iç yüzünü ya da dudakların iç yüzünü kaplayan mukozada çok sayıda, çok dah aküçük ve ağrılı ülserler oluşturur. yineleyici olmayan, ama inatçı ağız ülserleri, şeker hastalığının, çeşitli kan hastalıklarının ve veremin belirtisi olabilir. aslında sık rastlanmayan dudak kanseri de, genellikle ilk olarak yara biçiminde belirir. üç kişiden birinde yineleyici ağız ülserleri vardır. genellikle dudakların üstünde ya da iç yüzünde, dilde, boğazda ya da ağzın tavanında, çok sayıda küçük v eağrılı yaralar biçiminde belirir. bir - iki hafta sürer, yok olur; birkaç hafta ya da ay sonra yeniden çıkarlar. yineleyen ağız ülserlerinin nedenleri tam olarak bilinmemektedir. ancak, dudak çevresinde olanlar hemen her zaman herpes simpleks virüsüne bağlıdır. ağzın iç yüzünde olanlar da herpesten kaynaklanabilir; ama ağız içindeki herhangi bir şeye karşı alerjiye, beslenme yetersizliğine, kansızlığa ya da çölyak hastalığına bağlı olma olasılığı da vardır. ağız ülserlerinin tedavisi temel nedene bağlıdır. asıl nedenin bulunamadığı yineleyici ağız ülserleri vakalarında ise doktorlar, ağrıyı dindirmek için gargaralar, tabletler, analjezik kremler ve jeller verirler. önemli olan bir yara kronikleştiğinde yani iyileşmediğinde ya da yinelediğinde, nedenin ortaya çıkarılması için doktora gitmenizdir. gargara ağız ülserinin tedavisi için en uygun yol sanılabilir, ama durumu ağırlaştırması da olasıdır. ayrıca, altta yatan neden de tedavi edilmeden kalır. bu yüzden doktora başvurmanızın önemi büyüktür.
bacak ülserleri
ağız ülserleri gibi, bacak ülserleri de oldukça sıktır ve zedeleme, enfeksiyon, kan hastalığı (orak hücreli anemi gibi) ve kanser gibi birçok nedeni vardır. en sık rastlanan neden, bacaktaki kan damarlarının hastalığıdır. tıkanmış ya da daralmış atardamarlar dokuların beslenmesinde yetersiz kalır, daralmanın derecesine göre dokuların ölümüne ve yara oluşumuna yol açar. bu tür yaralar daha çok bacağın alt kesiminde ve ayakta oluşur ve düzenli bir biçimde "oyulmuş" gibi görünürler. birkaç santimetre genişliğinde ve oldukça derin olabilirler; ayrıca çok da acı verirler. toplardamar kapakları hasar gördüğünde yalnız varise yol açmakla kalmaz, kan akımını yavaşlatarak bacaklarda yaraların çıkmasına da neden olur. bu durumda, bacakların altında ve ayak bileğinin iç yüzünde dokular hasara uğrar ve geniş, yüzeysel yaralar ortay açıkar. bu ülserler çok ağrılı değildir, ama sızlayabilirler. temeldeki nedenin ortadan kaldırılması için, uzun süreli bir tedavi gereklidir. bu, enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi, sorun toplardamarlardaki bozukluk ise düzeltilmesi için cerrahi girişim biçiminde olabilir.
öteki ülserler
tıpta "dekubitus ülseri" olarak bilinen yatak yaraları genellikle yaşlı, yatalak ve uzun süre yatakta yatarak tedavi gören hastalarda görülür. bunun nedeni, bir deri bölgesinin altında, yatağa değen yerlerindeki basınca bağlı olarak dolaşımının engellenmesidir. daha çok yüzde görülen bir ülser türü de bir tür deri kanserinde oluşur (ulkus rodens). kırmızı bir doku oluşumu olarak başlar; büyür ve yuvarlak bir ülsere dönüşür. ancak, ameliyat v eışın tedavisi tam bir iyileşme sağlayabilir. kasık bölgesindeki ülserler, cinsel yolla geçen herpesi ve frengiyi de kapsayan çok çeşitli nedenlere bağlı olabilir. tanı konup tedavi edilmezse, çok ciddi bir hastalık olan frenginin gözden kaçması gibi bir durum söz konusu olabilir.
bir dokuda yüzeysel bir zedelenme ya da hasar oluştuğunda (sözgelimi deri yüzeyi ya da mukozada) "erozyon" dan söz edilir. erozyon derinleşip daha fazla doku yitimi olduğunda ise, tıp dilinde "ülser" olarak adlandırılan "yara" söz konusudur. ülserler genellikle yuvarlak ya da oval biçimlidirler ve bazılarının çevresi düzensizdir. yüzeyde oluşan ülserler derinlik bakımından farklılık gösterirler. bazıları yalnız deri yitimine yol açar, bazıları ise derindir ve daha alt tabakalara kadar, hatta kasa ya da kemiğe inebilirler. erozyon ve ülserlerin nedenleri çok çeşitlidir; basit bir tahriş ya da hasara bağlı olabilecekleri gibi, ciddi bir hastalıktan kaynaklanıyor da olabilirler. en ciddi ve en bilinen ülserler, sindirim sistemindekilerdir. mide ve oniki parmak bağırsağı ülserleri bu orgnaları kaplayan mukoza tabakasındaki doku yitimleridir (bu konudaki bilgiler, ilgili maddelerde verilmiştir). erozyon ve ülserlere beden yüzeyinde de sık rastlanılır. en çok ağız içinde, dudaklarda, yüzde, kasık bölgesinde, bacaklarda, kalça çevresinde ve sırtın alt bölümünde görülürler.
ağız ve dudaktaki erozyon ve ülser
ağız yaraları oldukça yaygındır. tek başına çıkabildikleri gibi, belli aralıklarla ortaya ortaya çıkan, yineleyici nitelikli bir hastalık sonucu da olabilirler. aşağı yukarı herkes, ağız yaralarının verdiği rahatsızlığı bilir. bunlar birçok etkene bağlı olabilirler; ama ya saptanabilen fiziksel, kimyasal ve biyolojik nedenleri vardır ya da altta yatan başka nedenlerin belirtileridir. ağızdaki erozyon ve ülserin fiziksel nedenleri arasında, dişlerin yaptığı tahriş, yanağın iç yüzünü ısırma, diş fırçasını hoyratça kullanma ya da sıcak besin ya da içeceklerle yanma gibi durumlar yer alır. başlıca kimyasal nedenler ise, yakıcı ilaçlar, ağızda eritilen tabletler ya da tatlı maddeler, güçlü antiseptikler, gargaralar ve diş tedavisinde kullanılan kimyasal maddelerdir. iki nedenden kaynaklanan sorunlar da kısa zamanda kendiliklerinden iyileşirler. ancak, bir süre tuzlu ve ekşi maddelere çok duyarlı olurlar. biyolojik nedenler frengi, çeşitli mantarlar ve herpes virüsüdür. ağızda frengi yarası ender görülen, ama çok ciddi bir durumdur. cisel yolla geçer. dudaklarda ya da dil üstünde tek, düğme büyüklüğünde, ağrısız bir ülserdir. ağızdaki herpes enfeksiyonu, dişetlerinde, dilde ve yanağın iç yüzünü ya da dudakların iç yüzünü kaplayan mukozada çok sayıda, çok dah aküçük ve ağrılı ülserler oluşturur. yineleyici olmayan, ama inatçı ağız ülserleri, şeker hastalığının, çeşitli kan hastalıklarının ve veremin belirtisi olabilir. aslında sık rastlanmayan dudak kanseri de, genellikle ilk olarak yara biçiminde belirir. üç kişiden birinde yineleyici ağız ülserleri vardır. genellikle dudakların üstünde ya da iç yüzünde, dilde, boğazda ya da ağzın tavanında, çok sayıda küçük v eağrılı yaralar biçiminde belirir. bir - iki hafta sürer, yok olur; birkaç hafta ya da ay sonra yeniden çıkarlar. yineleyen ağız ülserlerinin nedenleri tam olarak bilinmemektedir. ancak, dudak çevresinde olanlar hemen her zaman herpes simpleks virüsüne bağlıdır. ağzın iç yüzünde olanlar da herpesten kaynaklanabilir; ama ağız içindeki herhangi bir şeye karşı alerjiye, beslenme yetersizliğine, kansızlığa ya da çölyak hastalığına bağlı olma olasılığı da vardır. ağız ülserlerinin tedavisi temel nedene bağlıdır. asıl nedenin bulunamadığı yineleyici ağız ülserleri vakalarında ise doktorlar, ağrıyı dindirmek için gargaralar, tabletler, analjezik kremler ve jeller verirler. önemli olan bir yara kronikleştiğinde yani iyileşmediğinde ya da yinelediğinde, nedenin ortaya çıkarılması için doktora gitmenizdir. gargara ağız ülserinin tedavisi için en uygun yol sanılabilir, ama durumu ağırlaştırması da olasıdır. ayrıca, altta yatan neden de tedavi edilmeden kalır. bu yüzden doktora başvurmanızın önemi büyüktür.
bacak ülserleri
ağız ülserleri gibi, bacak ülserleri de oldukça sıktır ve zedeleme, enfeksiyon, kan hastalığı (orak hücreli anemi gibi) ve kanser gibi birçok nedeni vardır. en sık rastlanan neden, bacaktaki kan damarlarının hastalığıdır. tıkanmış ya da daralmış atardamarlar dokuların beslenmesinde yetersiz kalır, daralmanın derecesine göre dokuların ölümüne ve yara oluşumuna yol açar. bu tür yaralar daha çok bacağın alt kesiminde ve ayakta oluşur ve düzenli bir biçimde "oyulmuş" gibi görünürler. birkaç santimetre genişliğinde ve oldukça derin olabilirler; ayrıca çok da acı verirler. toplardamar kapakları hasar gördüğünde yalnız varise yol açmakla kalmaz, kan akımını yavaşlatarak bacaklarda yaraların çıkmasına da neden olur. bu durumda, bacakların altında ve ayak bileğinin iç yüzünde dokular hasara uğrar ve geniş, yüzeysel yaralar ortay açıkar. bu ülserler çok ağrılı değildir, ama sızlayabilirler. temeldeki nedenin ortadan kaldırılması için, uzun süreli bir tedavi gereklidir. bu, enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi, sorun toplardamarlardaki bozukluk ise düzeltilmesi için cerrahi girişim biçiminde olabilir.
öteki ülserler
tıpta "dekubitus ülseri" olarak bilinen yatak yaraları genellikle yaşlı, yatalak ve uzun süre yatakta yatarak tedavi gören hastalarda görülür. bunun nedeni, bir deri bölgesinin altında, yatağa değen yerlerindeki basınca bağlı olarak dolaşımının engellenmesidir. daha çok yüzde görülen bir ülser türü de bir tür deri kanserinde oluşur (ulkus rodens). kırmızı bir doku oluşumu olarak başlar; büyür ve yuvarlak bir ülsere dönüşür. ancak, ameliyat v eışın tedavisi tam bir iyileşme sağlayabilir. kasık bölgesindeki ülserler, cinsel yolla geçen herpesi ve frengiyi de kapsayan çok çeşitli nedenlere bağlı olabilir. tanı konup tedavi edilmezse, çok ciddi bir hastalık olan frenginin gözden kaçması gibi bir durum söz konusu olabilir.
enfeksiyöz mononükleoz, daha çok gençlerde görülen bir virüs enfeksiyonudur. hastalık genellikle ağır seyretmez ama bazen ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
nedenleri
enfeksiyöz mononükleoz etkeninin ebstein - barr virüsü olduğu düşünülmektedir. virüs, "lenfosit" denilen bir akyuvar türünün çoğalıp büyümesine neden olur. lenf sisteminin etkinliğindeki bu artış sonucu lenf bezleri şişer ve ağrır. bütün lenf sistemi etkilendiği için, enfeksiyöz mononükleoz genel bir hastalık yapar, yalnızca lenf bezlerine ya da daha doğru adıyla lenf nodüllerine ilişkin rahatsızlıklarla sınırlı kalmaz.
virüs, hastalığa yakalanan kişilerin ağız ve burunlarında yaşar ve hastalık geçtikten sonra da birkaç ay süreyle varlığını korur. genellikle normal solunumla alınan, ama aynı zamanda öpüşmeyle aktarılan damlacıklar yoluyla, yani yakın temasla insandan insana geçirilir. hastalığa yatkınlık kişiden kişiye değiştiğinden, enfeksiyöz mononükleozlu hastayla yakın temasta bulunan herkesin kesinlikle hastalanması söz konusu değildir.
belirtiler
dört ile yedi hafta arasında değişen belirtisiz bir kuluçka döneminden sonra hasta kendini halsiz hissetmeye başlar. baş ağrısı, titreme, yüksek ateş, şiddetli boğaz ağrısı ve boyunda (bazen de koltukaltı ve kasıklarda) büyümüş lenf bezleri ortaya çıkar. aynı zamanda dalak da büyüyebilir.
iki tür döküntü olabilir ve bu döküntülerin ortaya çıkış biçimi tanı konusunda ipucu verir. vakaların yüzde on beşinde gövdede, kol ve bacakların iç kısımlarında, derialtında kırmızılıklar oluşup, içinde sıvı olmayan küçük sivilcelere dönüşebilir. vakaların çok daha büyük bir bölümünde ise, antibiyotik (ampisilin) verildiğinde benzeri döküntüler ortaya çıkar. birçok vakada hastalık fark edilmeyecek kadar hafif olur ya da boğaz ağrısı ve lenf bezi şişmesi gibi belirtileri olan başka hastalıklarla karışabilir. ciddi vakalarda ise belirtiler çok daha açıktır ve tehlikeli komplikasyonlar yapabilir. karaciğer hastalanırsa sarılığa yol açabilir. dalak, enfeksiyonla savaşmak için akyuvar hücresi yaparken aşırı büyüyerek, ağrılı ve duyarlı bir hale gelebilir. virüs sinir sistemini etkileyerek bir tür menenjit, akciğerleri etkileyip zatürree ya da kalbi etkileyip perikardite (kalbi saran bağ dokusundan zarın iltihaplanması) neden olabilir.
tedavi
hastalığın tanısında iki tür kan tahlilinden yararlanılır. kan hücreleri mikroskop altında incelenerek "enfeksiyöz mononükleoz" hücreleri denilen büyümüş, anormal lenfositlerin varlığı araştırılır. "paul - bunnel testi" olarak bilinen ikinci testte ise bir serum örneği alınarak koyun alyuvarlarıyla karşılaştırılır. hastalık varsa, vakaların yüzde 90ında koyun kan hücreleri kümeleşir. enfeksiyöz mononükleoz tehlikeli değildir ama ender durumlarda ciddi komplikasyonlar ortaya çıkarabilir. aşırı bastırılır ya da yanlışlıkla çarpılırsa, büyümüş olan dalak yırtılabilir. bu durumda acil kan aktarımı ve dalağın cerrahi olarak çıkarılması gerekir.
menenjit de olabilir ve baş ağrısı ile fotofobiye (parlak ışığa bakarken ağrı) neden olur. ancak enfeksiyöz mononükleozun menenjit yapması hem çok ender rastlanılan bir durumdur hem de kalıcı hasar bırakma olasılığı son derece azdır. enfeksiyöz mononükleozun tedavisi yoktur; yalnızca belirtilere yönelik tedavi yapılabilir. hastalık bir virüs tarafından oluşturulduğu için, antibiyotikler etkili değildir. ama bazen, sözgelimi boğazda yaralar oluşur ya da akciğerler iltihaplanırsa antibiyotik kullanılır. hafif vakalarda boğaz ağrısı için sık sık gargara yapmak ve baş ağrısına karşı aspirin ya da parasetamol gibi ağrı kesiciler kullanmak gerekir. özellikle başlangıç evresinde yatak istirahati önerilir.
ciddi vakalarda ise kesin yatak istirahati gerekir. hasta uygun miktarda sıvı almalı ve hafif bir diyet uygulamalıdır. ateş ve boğaz ağrısı için aspirin ya da parasetamol alınır. sıcak kompresler şişmiş lenf bezlerini rahatlatır. ender olmakla birlikte bazen enfeksiyöz mononükleoza trombositopeni (kanda pıhtılaşmayı sağlayan kan hücrelerinde azalma) eşlik eder. bu durumda hastayı hastaneye yatırmak ve steroit (kortizonlu) ilaçlar vermek gerekli olur. hastalığı hafif geçirenlerin okuldan ya da işten uzak kalması anlamsızdır ama genellikle hastanın birkaç hafta süreyle evde dinlenmesi ve tedavi olması gerekir. nekahet dönemi, öteki enfeksiyon hastalıklarının çoğununkinden uzundur ve hastalar hiçbir belirti kalmamış da olsa, birkaç ay süreyle kendilerini iyi hissetmeyebilirler. büyüyen lenf bezlerinin bütünüyle normale dönmesi de uzun süre alabilir. enfeksiyöz mononükleoz genellikle hafif seyreder ve hiçbir zaman öldürücü değildir. hastaların çoğu altı - sekiz haftalık bir süre sonunda tam anlamıyla iyileşirler. ancak bazılarında, hastalık daha uzun, hatta altı ay kadar sürebilir. az sayıda hastanın, hastalıktan altı ay sonrasına kadar yineleyen depresyon dönemleri olabilir. hastaların çok küçük bir bölümünde ise hastalık yineleyip ateş ve lenf bezleri büyümesi gibi belirtilerin yeniden ortaya çıkmasına neden olur.
nedenleri
enfeksiyöz mononükleoz etkeninin ebstein - barr virüsü olduğu düşünülmektedir. virüs, "lenfosit" denilen bir akyuvar türünün çoğalıp büyümesine neden olur. lenf sisteminin etkinliğindeki bu artış sonucu lenf bezleri şişer ve ağrır. bütün lenf sistemi etkilendiği için, enfeksiyöz mononükleoz genel bir hastalık yapar, yalnızca lenf bezlerine ya da daha doğru adıyla lenf nodüllerine ilişkin rahatsızlıklarla sınırlı kalmaz.
virüs, hastalığa yakalanan kişilerin ağız ve burunlarında yaşar ve hastalık geçtikten sonra da birkaç ay süreyle varlığını korur. genellikle normal solunumla alınan, ama aynı zamanda öpüşmeyle aktarılan damlacıklar yoluyla, yani yakın temasla insandan insana geçirilir. hastalığa yatkınlık kişiden kişiye değiştiğinden, enfeksiyöz mononükleozlu hastayla yakın temasta bulunan herkesin kesinlikle hastalanması söz konusu değildir.
belirtiler
dört ile yedi hafta arasında değişen belirtisiz bir kuluçka döneminden sonra hasta kendini halsiz hissetmeye başlar. baş ağrısı, titreme, yüksek ateş, şiddetli boğaz ağrısı ve boyunda (bazen de koltukaltı ve kasıklarda) büyümüş lenf bezleri ortaya çıkar. aynı zamanda dalak da büyüyebilir.
iki tür döküntü olabilir ve bu döküntülerin ortaya çıkış biçimi tanı konusunda ipucu verir. vakaların yüzde on beşinde gövdede, kol ve bacakların iç kısımlarında, derialtında kırmızılıklar oluşup, içinde sıvı olmayan küçük sivilcelere dönüşebilir. vakaların çok daha büyük bir bölümünde ise, antibiyotik (ampisilin) verildiğinde benzeri döküntüler ortaya çıkar. birçok vakada hastalık fark edilmeyecek kadar hafif olur ya da boğaz ağrısı ve lenf bezi şişmesi gibi belirtileri olan başka hastalıklarla karışabilir. ciddi vakalarda ise belirtiler çok daha açıktır ve tehlikeli komplikasyonlar yapabilir. karaciğer hastalanırsa sarılığa yol açabilir. dalak, enfeksiyonla savaşmak için akyuvar hücresi yaparken aşırı büyüyerek, ağrılı ve duyarlı bir hale gelebilir. virüs sinir sistemini etkileyerek bir tür menenjit, akciğerleri etkileyip zatürree ya da kalbi etkileyip perikardite (kalbi saran bağ dokusundan zarın iltihaplanması) neden olabilir.
tedavi
hastalığın tanısında iki tür kan tahlilinden yararlanılır. kan hücreleri mikroskop altında incelenerek "enfeksiyöz mononükleoz" hücreleri denilen büyümüş, anormal lenfositlerin varlığı araştırılır. "paul - bunnel testi" olarak bilinen ikinci testte ise bir serum örneği alınarak koyun alyuvarlarıyla karşılaştırılır. hastalık varsa, vakaların yüzde 90ında koyun kan hücreleri kümeleşir. enfeksiyöz mononükleoz tehlikeli değildir ama ender durumlarda ciddi komplikasyonlar ortaya çıkarabilir. aşırı bastırılır ya da yanlışlıkla çarpılırsa, büyümüş olan dalak yırtılabilir. bu durumda acil kan aktarımı ve dalağın cerrahi olarak çıkarılması gerekir.
menenjit de olabilir ve baş ağrısı ile fotofobiye (parlak ışığa bakarken ağrı) neden olur. ancak enfeksiyöz mononükleozun menenjit yapması hem çok ender rastlanılan bir durumdur hem de kalıcı hasar bırakma olasılığı son derece azdır. enfeksiyöz mononükleozun tedavisi yoktur; yalnızca belirtilere yönelik tedavi yapılabilir. hastalık bir virüs tarafından oluşturulduğu için, antibiyotikler etkili değildir. ama bazen, sözgelimi boğazda yaralar oluşur ya da akciğerler iltihaplanırsa antibiyotik kullanılır. hafif vakalarda boğaz ağrısı için sık sık gargara yapmak ve baş ağrısına karşı aspirin ya da parasetamol gibi ağrı kesiciler kullanmak gerekir. özellikle başlangıç evresinde yatak istirahati önerilir.
ciddi vakalarda ise kesin yatak istirahati gerekir. hasta uygun miktarda sıvı almalı ve hafif bir diyet uygulamalıdır. ateş ve boğaz ağrısı için aspirin ya da parasetamol alınır. sıcak kompresler şişmiş lenf bezlerini rahatlatır. ender olmakla birlikte bazen enfeksiyöz mononükleoza trombositopeni (kanda pıhtılaşmayı sağlayan kan hücrelerinde azalma) eşlik eder. bu durumda hastayı hastaneye yatırmak ve steroit (kortizonlu) ilaçlar vermek gerekli olur. hastalığı hafif geçirenlerin okuldan ya da işten uzak kalması anlamsızdır ama genellikle hastanın birkaç hafta süreyle evde dinlenmesi ve tedavi olması gerekir. nekahet dönemi, öteki enfeksiyon hastalıklarının çoğununkinden uzundur ve hastalar hiçbir belirti kalmamış da olsa, birkaç ay süreyle kendilerini iyi hissetmeyebilirler. büyüyen lenf bezlerinin bütünüyle normale dönmesi de uzun süre alabilir. enfeksiyöz mononükleoz genellikle hafif seyreder ve hiçbir zaman öldürücü değildir. hastaların çoğu altı - sekiz haftalık bir süre sonunda tam anlamıyla iyileşirler. ancak bazılarında, hastalık daha uzun, hatta altı ay kadar sürebilir. az sayıda hastanın, hastalıktan altı ay sonrasına kadar yineleyen depresyon dönemleri olabilir. hastaların çok küçük bir bölümünde ise hastalık yineleyip ateş ve lenf bezleri büyümesi gibi belirtilerin yeniden ortaya çıkmasına neden olur.
otobüse yetişmek için koştuğunuzda ya da korktuğunuzda kalbinizin çarpması normaldir. ancak, nedensiz yere oluşan çarpıntılarda doktora görünmek gerekir.
nedenleri
insanın, arada sırada, bir - iki saniye süreyle çarpıntı hissetmesi, özellikle sinirli ya da heyecanlıysa anormal değildir. çarpıntı şikayetiyle doktora başvuranlarda ortaya çıkarılması gereken sorun, herhangi bir hastalığın olup olmadığıdır.
kalp damarlarında bir daralma ya da tıkanmanın olduğu iskemik kalp hastalığı, özellikle de kalp kası bir kalp kriziyle hasar görmüşse, çarpıntı yapabilir. damarlara hiç zarar vermeden yalnızca kalp kasını etkileyen hastalıklarda da (bunlara kardiyomiyopati ya da kalp kası hastalığı denir) çarpıntılar görülebilir. kalpte, bir kapakçığın işlevlerinin engellenmeye başlaması da çarpıntı yapabilir.
ancak, en sık görülen durum, çrapıntıların başka bir kalp sorunu olmaksızın, kalbin elektriksel zamanlama sistemiyle ilgili olmasıdır. özellikle hasta gençse, neden, büyük olasılıkla budur. çarpıntı nöbetlerinin ya da doktorların diliyle taşikardilerin (taşikardi kalbin, hızlı atması demektir) şiddeti hep aynı olmaz. bazılarında yılda yalnız bir ya da iki kez, birkaç dakika süren nöbetler olurken, bazılarnıda her hafta ve her defasında saatler süren nöbetler olabilir. kolayca tahmin edilebileceği gibi, yalnız ikinci tipteki rahatsızlıkların tedavi edilmesi gereklidir.
çarpıntıların çoğu kalp kökenli değil, ruhsal kökenlidir. bunlar, anksiyete sonucu oluşurlar. ankiseyete "biraz endişeli olmak" anlamına gelmez. sık görülen bu anormal durum, hastanın sıkıntılı, hiçbir neden olmaksızın endişeli hatta korkulu olmasıdır.
çarpıntılar, bazen de hormon bozukluklarından kaynaklanır. aşırı çalışan bir tiroit bezi (tirotoksikoz), ender görülen bir böbreküstü bezi tümörü (feokromositoma) de salgıladığı adrenalin ile egzersizde kalp ritminin hızlandırdığı için, çarpıntıya neden olur. kalp ile ilgisi olmayan çarpıntıların kötü sonuçlar doğurması beklenmez.
kalp hastalığı olduğunda ise, kalbin hızlı tempodan normal ritmine geçememesi tehlikesi vardır ama bu da ender görülür. doktorlar, kalbin hangi bölümünün taşikardiye yol açtığını saptamaya her zaman önem verirler. bu, olayın tehlike derecesini belirlemelerini sağlar. ekg (elektrokardiyogram ya da kalp elektrosu), taşikardinin nereden doğduğunu gösterir; elektriksel sorunun kaynağı da uygulanacak tedaviye karar vermek için önemlidir.
belirtiler
aşağı yukarı herkes, çarpıntının ne olduğunu bilir. kalp atımlarının belirgin bir biçim aldığı bu durumu anlatmak için "yüreğim göğsümden fırlayacakmış gibi oldu" ya da "yüreğim ağzıma geldi" gibi deyimler sık kullanılır. çarpıntılar çok değişik biçimlerde görülebilir. üç kat merdiveni, çıkabildiğiniz kadar çabuk çıkmışsanız, kalbinizin çok hızlı ve güçlü bir biçimde vurduğunu fark edersiniz. bu, bütünüyle normaldir. ama evinizde, televizyonun önünde rahatça otururken (korkunç bir film seyretmediğiniz sürece) aynı şey olursa, bunu anormal saymakta haklı olursunuz.
tedavi
çarpıntıları durdurmada ilaçlar çok etkili olabilir. çarpıntının nedeni adrenalin fazlalığı ise -anksiyetede, tirotoksikozda, feokromositomada olduğu gibi - adrenalinin etkisini durduran ilaçlar çok yararlı olur. kalp rahatsızlığı kökenli çarpıntılar içinse son yirmi yıl içindeki yoğun araştırmalar sonucu bulunmuş, birçok etkili ilaç vardır. ilaçların çarpıntıları önleyemediği ender durumlarda, özel piller takılabilir ya da kalp kasının elektriksel olarak anormal olduğu bölümünün çıkarıldığı bir ameliyat yapılabilir.
nedenleri
insanın, arada sırada, bir - iki saniye süreyle çarpıntı hissetmesi, özellikle sinirli ya da heyecanlıysa anormal değildir. çarpıntı şikayetiyle doktora başvuranlarda ortaya çıkarılması gereken sorun, herhangi bir hastalığın olup olmadığıdır.
kalp damarlarında bir daralma ya da tıkanmanın olduğu iskemik kalp hastalığı, özellikle de kalp kası bir kalp kriziyle hasar görmüşse, çarpıntı yapabilir. damarlara hiç zarar vermeden yalnızca kalp kasını etkileyen hastalıklarda da (bunlara kardiyomiyopati ya da kalp kası hastalığı denir) çarpıntılar görülebilir. kalpte, bir kapakçığın işlevlerinin engellenmeye başlaması da çarpıntı yapabilir.
ancak, en sık görülen durum, çrapıntıların başka bir kalp sorunu olmaksızın, kalbin elektriksel zamanlama sistemiyle ilgili olmasıdır. özellikle hasta gençse, neden, büyük olasılıkla budur. çarpıntı nöbetlerinin ya da doktorların diliyle taşikardilerin (taşikardi kalbin, hızlı atması demektir) şiddeti hep aynı olmaz. bazılarında yılda yalnız bir ya da iki kez, birkaç dakika süren nöbetler olurken, bazılarnıda her hafta ve her defasında saatler süren nöbetler olabilir. kolayca tahmin edilebileceği gibi, yalnız ikinci tipteki rahatsızlıkların tedavi edilmesi gereklidir.
çarpıntıların çoğu kalp kökenli değil, ruhsal kökenlidir. bunlar, anksiyete sonucu oluşurlar. ankiseyete "biraz endişeli olmak" anlamına gelmez. sık görülen bu anormal durum, hastanın sıkıntılı, hiçbir neden olmaksızın endişeli hatta korkulu olmasıdır.
çarpıntılar, bazen de hormon bozukluklarından kaynaklanır. aşırı çalışan bir tiroit bezi (tirotoksikoz), ender görülen bir böbreküstü bezi tümörü (feokromositoma) de salgıladığı adrenalin ile egzersizde kalp ritminin hızlandırdığı için, çarpıntıya neden olur. kalp ile ilgisi olmayan çarpıntıların kötü sonuçlar doğurması beklenmez.
kalp hastalığı olduğunda ise, kalbin hızlı tempodan normal ritmine geçememesi tehlikesi vardır ama bu da ender görülür. doktorlar, kalbin hangi bölümünün taşikardiye yol açtığını saptamaya her zaman önem verirler. bu, olayın tehlike derecesini belirlemelerini sağlar. ekg (elektrokardiyogram ya da kalp elektrosu), taşikardinin nereden doğduğunu gösterir; elektriksel sorunun kaynağı da uygulanacak tedaviye karar vermek için önemlidir.
belirtiler
aşağı yukarı herkes, çarpıntının ne olduğunu bilir. kalp atımlarının belirgin bir biçim aldığı bu durumu anlatmak için "yüreğim göğsümden fırlayacakmış gibi oldu" ya da "yüreğim ağzıma geldi" gibi deyimler sık kullanılır. çarpıntılar çok değişik biçimlerde görülebilir. üç kat merdiveni, çıkabildiğiniz kadar çabuk çıkmışsanız, kalbinizin çok hızlı ve güçlü bir biçimde vurduğunu fark edersiniz. bu, bütünüyle normaldir. ama evinizde, televizyonun önünde rahatça otururken (korkunç bir film seyretmediğiniz sürece) aynı şey olursa, bunu anormal saymakta haklı olursunuz.
tedavi
çarpıntıları durdurmada ilaçlar çok etkili olabilir. çarpıntının nedeni adrenalin fazlalığı ise -anksiyetede, tirotoksikozda, feokromositomada olduğu gibi - adrenalinin etkisini durduran ilaçlar çok yararlı olur. kalp rahatsızlığı kökenli çarpıntılar içinse son yirmi yıl içindeki yoğun araştırmalar sonucu bulunmuş, birçok etkili ilaç vardır. ilaçların çarpıntıları önleyemediği ender durumlarda, özel piller takılabilir ya da kalp kasının elektriksel olarak anormal olduğu bölümünün çıkarıldığı bir ameliyat yapılabilir.
boyumuz kalıtımla belirlenir; ama büyüme fiziksel bir nedenle aksarsa, erken tanıyla durum düzeltilebilir.
konuşma dilinde "cücelik" olarak tanımlanan boy kısalığı, her zaman bir hastalık değildir; yalnızca, boy uzamasına katkıda bulunan etkenlerden birinin ya da daha fazlasının, herhangi bir nedenle devredışı kaldığını gösterir. cücelik, yalnızca benzer doğal ve toplumsal koşullarda yaşayan bireylerin ortalama boylarıyla karşılaştırıldığında söz konusu olabilir. sözgelimi afrikalı bir masai savaşçısıyla karşılaştırıldığında, ortalama bir avrupalı erkeğe kısa gözüyle bakılabilir; ama aynı kişi bir pigme kabilesi üyesinin yaında dev gibi kalır. yakın yaşlardaki kişiler boyca büyük faklılıklar gösterirler. boy ancak beklenen düzeyin çok altındaysa kaygı nedeni olabilir.
boy uzunluğunu belirleyen etkenler
boy, bedendeki uzun kemiklerin ve omurganın uzunluğu ile belirlenir. bu kemiklerin büyümesini etkileyen her şey, sonunda ulaşılacak boy uzunluğunu belirler. insanlar, gelecekteki görünümlerini belirleyecek bir "program"la dünyaya gelirler. bu "program", anne-babadan kalıtımla geçen genlerdedir. çocukluk dönemini ciddi bir hastalığa tutulmadan ve yeterli besin alarak geçiren bebekler, potansiyel boylarına ulaşırlar. bunun geçerli olmadığı duruma, "psiko-sosyal kısa boyluluk" denir. çocuk, anne sevgisinden yoksunsa ya da anne sevgisini esirgerse, fiziksel büyüme durabilir. ama çocuk, sağlıklı bir duygusal ortama kavuştuğunda, normal büyüme yeniden başlayacaktır. cücelerin en iyi bilinenleri sirklerde bulunur. beden yapıları aşağı yukarı her zaman "akondroplazi" adı verilen (uzun kemiklerin oluşumunda anormallik) bir duruma bağlıdır. ortalama ölçülerde gövdelere sahip olsalar da, kolları ve bacakları normal uzunluğun yarısı kadardır. boyu 1,2 mden uzun olanlarına çok ender rastlanılır. bu durum, anne-babadan kalıtımla geçer; bütün aile, kısa boyludur. genellikle kendi aralarında evlendikleri için de bu özelliklerini sürdürürler.
gelişmiş ülkelerde boy uzamasındaki yetersizlik, kötü beslenmeye bağlı olmaktan çok, alınan besinlerin tam kullanılmasını önleyen bir hastalık nedeniyle ortaya çıkar. çocuklarla şeker hastalığı, şiddetli astım, böbrek ve kalp hastalıkları gibi uzun süren hastalıklar, büyüme ve gelişmeye engel olabilir. ama bir kez temel sorun ortadan kaldırıldı mı çocukların şaşırtıcı bir büyüme gücüne sahip oldukları gözlenir.
büyüme nasıl denetlenir?
bir insanın büyüme hızı başta hipofiz bezinin büyüme hormonu olmak üzere, boyundaki tiroit bezinin tiroksin hormonu ve cinsel hormonlar gibi çeşitli hormonlar tarafından belirlenir. hipofiz ve tiroit hormonları, özellikle önemlidir. yavaş büyüme bunlardan birinin eksikliğine bağlıysa, dışarıdan hormon verilmelidir. bu, çocuklarda daha önemlidir, beynin gelişmesi bir ölçüde tiroit hormonlarına bağlıdır ve hormon tedavisi, eksiklikten kaynaklanan zekâ geriliğini engelleyebilir.
konuşma dilinde "cücelik" olarak tanımlanan boy kısalığı, her zaman bir hastalık değildir; yalnızca, boy uzamasına katkıda bulunan etkenlerden birinin ya da daha fazlasının, herhangi bir nedenle devredışı kaldığını gösterir. cücelik, yalnızca benzer doğal ve toplumsal koşullarda yaşayan bireylerin ortalama boylarıyla karşılaştırıldığında söz konusu olabilir. sözgelimi afrikalı bir masai savaşçısıyla karşılaştırıldığında, ortalama bir avrupalı erkeğe kısa gözüyle bakılabilir; ama aynı kişi bir pigme kabilesi üyesinin yaında dev gibi kalır. yakın yaşlardaki kişiler boyca büyük faklılıklar gösterirler. boy ancak beklenen düzeyin çok altındaysa kaygı nedeni olabilir.
boy uzunluğunu belirleyen etkenler
boy, bedendeki uzun kemiklerin ve omurganın uzunluğu ile belirlenir. bu kemiklerin büyümesini etkileyen her şey, sonunda ulaşılacak boy uzunluğunu belirler. insanlar, gelecekteki görünümlerini belirleyecek bir "program"la dünyaya gelirler. bu "program", anne-babadan kalıtımla geçen genlerdedir. çocukluk dönemini ciddi bir hastalığa tutulmadan ve yeterli besin alarak geçiren bebekler, potansiyel boylarına ulaşırlar. bunun geçerli olmadığı duruma, "psiko-sosyal kısa boyluluk" denir. çocuk, anne sevgisinden yoksunsa ya da anne sevgisini esirgerse, fiziksel büyüme durabilir. ama çocuk, sağlıklı bir duygusal ortama kavuştuğunda, normal büyüme yeniden başlayacaktır. cücelerin en iyi bilinenleri sirklerde bulunur. beden yapıları aşağı yukarı her zaman "akondroplazi" adı verilen (uzun kemiklerin oluşumunda anormallik) bir duruma bağlıdır. ortalama ölçülerde gövdelere sahip olsalar da, kolları ve bacakları normal uzunluğun yarısı kadardır. boyu 1,2 mden uzun olanlarına çok ender rastlanılır. bu durum, anne-babadan kalıtımla geçer; bütün aile, kısa boyludur. genellikle kendi aralarında evlendikleri için de bu özelliklerini sürdürürler.
gelişmiş ülkelerde boy uzamasındaki yetersizlik, kötü beslenmeye bağlı olmaktan çok, alınan besinlerin tam kullanılmasını önleyen bir hastalık nedeniyle ortaya çıkar. çocuklarla şeker hastalığı, şiddetli astım, böbrek ve kalp hastalıkları gibi uzun süren hastalıklar, büyüme ve gelişmeye engel olabilir. ama bir kez temel sorun ortadan kaldırıldı mı çocukların şaşırtıcı bir büyüme gücüne sahip oldukları gözlenir.
büyüme nasıl denetlenir?
bir insanın büyüme hızı başta hipofiz bezinin büyüme hormonu olmak üzere, boyundaki tiroit bezinin tiroksin hormonu ve cinsel hormonlar gibi çeşitli hormonlar tarafından belirlenir. hipofiz ve tiroit hormonları, özellikle önemlidir. yavaş büyüme bunlardan birinin eksikliğine bağlıysa, dışarıdan hormon verilmelidir. bu, çocuklarda daha önemlidir, beynin gelişmesi bir ölçüde tiroit hormonlarına bağlıdır ve hormon tedavisi, eksiklikten kaynaklanan zekâ geriliğini engelleyebilir.
baş ağrısı, çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilen ve çok sık karşılaşılan bir durumdur, bu nedenle hemen herkesin evinde ağrı kesiciler bulunur. aşırı gürültü, uzun süren öksürük, uykusuzluk ya da gerginlik gibi basit nedenler, sağlıklı insanlarda bilebaş ağrısına neden olabilir. ne var ki, kulak, burun, boğaz enfeksiyonları, yüksek tansiyon ve beyin damarları zedelenmesi gibi ciddi durumlar da baş ağrısı yapabilir. baş ağrısı geçmiyorsa, yineliyorsa ya da çok fazlaysa ve baştaki ağrının yanı sıra başka belirtiler de varsa, bir doktora görünmeye gerekir.
nedenleri
nedenin anlaşılması için ağrının tam yerinin ve niteliğinin bilinmesi gerekir. bu yüzden doktora ağrının ne zaman ve nerenizde başladığını olabildiğince ayrıntılı olarak anlatmanın yararı büyüktür.
doktor, genellikle gözleri muayene eder ve hastanın tansiyonunu ölçer. gerekiyorsa, kafa röntgeni, elektroansefalografi ya da bilgisayarlı beyin tomografisi isteyebilir. beynin kendisi ağrıya duyarsızdır; ama beyni besleyen damarların çeperlerindeki küçük sinir uçları basınç değişikliklerine son derece duyarlıdır.
gerginlik ve yorgunluk gibi birçok durum, basıncı etkilediğinden, baş ağrısı yapabilmekte, ama bunu nedeni tam olarak bilinmemektedir. ağrı, "prostaglandin" denilen, maddeler aracılığıyla deriden, gözlerden, kulaklardan ve burundaki sinir uçlarından da beyne iletilebilir. en sık rastlanan baş ağrıları, soğuk algınlığı gibi hafif virüs enfeksiyonları ve aşırı dikkat ile endişe sonucu gelişir. bu ağrılar, genellikle hafiftir. migren, sinüs ve dişlerdeki sorunlar, gözdeki sorunlar, zehirlenmeler, nevralji, beyin urları, menenjit baş ağrısı yapar. aşırı ölçülerde alkol ve tütün, baş ağrısını neredeyse kaçınılmaz kılar. kirli havalı yerlerde oturmak, kurşun, karbonmonoksit zehirlenmeleri ve petrol gazları solumak da hafif, kronik baş ağrısı yapabilir.
belirtiler
baş ağrının sebeplerine göre ağrı belirtileri bölge ve şiddet açısından farklılıklar göstermektedir. migren: beynin bir yarısındaki kan damarlarının, önce kasılıp sonra gevşemesi sonucu oluştuğu sanılan, şiddetli bir baş ağrısı tipidir. bazı kişiler migrene yatkındır; onlarda her çeşit uyarı ağrı nöbeti yapabilir. baş ağrısından önce kendini kötü hissetme, bulanık görme ve ışık parıltıları görme gibi çeşitli belirtiler bulunabilir. sinüsler ve dişler: bu bölgelerin iltihabı, söz konusu bölgede duyarlılığın yanı sıra, baş ağrısı yapabilir. gözler: dikiş dikmek gibi, gözleri yoran işler ve görme bozukluğu olanların uygun gözlük takmaması kaş göz ve çevresinde ağrıya neden olur. zehirlenmeler: yüksek ateşle birlikte başın ağrıması, genellikle bakterilerin ürettiği toksit (zehirli) ürünlere bağlıdır. başka toksik maddeler de baş ağrısı yapabilir. yüksek tansiyon: gerilime bağlı olan tansiyon yüksekliği, genellikle enseden başlayan bir baş ağrısına neden olur. nevralji: "nevralji" sinir ağrısı demektir. baş ve yüz sinirleri nevraljisinde ansızın şiddetli baş ağrısı olur, bazen bir fırça ya da tarakla dokunmak bile ağrıyı başlatabilir.
çok sık görülmemekle birlikte beyin urları, geçmeyen baş ağrısına neden olabilirler. bu durumda genellikle kusma gibi başka belirtiler de ağrıya eşlik eder. urun yerinin ve uygun tedavinin saptanması için hastanın dikkatle muayene edilmesi gerekir. "menenjit", beyin ve omuriliği saran zarların iltihabıdır. hasta şiddetli baş ağrısı ile ense sertliğinden yakınır ve ışıktan rahatsız olur. menenjit için hastane tedavisi zorunludur.
beyni besleyen kan damarlarının kaza sonucu hasar görmesi, kafatası ile beyin dokusu arasına kan sızmasıyla ya da kan pıhtısı oluşumuyla sonuçlanabilir. bu durumun ilk bulgusu, apansızın başlayan şiddetli bir baş ağrısıdır. bazen kendi kendine düzelebilir, bazen de cerrahi girişim gerektirir.
tedavi
belirtileri baş ağrısı ile başlayan birçok hastalık vardır. bu yüzden hastanın vereceği bilgiler çok önemlidir. hatta bazen tanı, muayeneye ya da testlere gerek kalmadan konulabilir. bu nedenle hastanın başağrısının başlama zamanı, (varsa) ağrıdan önceki belirtilerini doktora söylemesi gerekir. ağrı nöbetlerinin sıklığına ve ne kadar sürdüklerine ilişkin bilgiler de önemlidir. hafif baş ağrılarının çoğu, aspirin gibi ağrı kesicilerle geçer. aspirin etkisini, bedende, ağrıyı ileten prostaglandinlerin yapımını azaltarak gösterir. ilaç aldıktan sonra dinlenmek ve gevşemeye çalışmaktan başka yapılacak bir şey yoktur.
nedenleri
nedenin anlaşılması için ağrının tam yerinin ve niteliğinin bilinmesi gerekir. bu yüzden doktora ağrının ne zaman ve nerenizde başladığını olabildiğince ayrıntılı olarak anlatmanın yararı büyüktür.
doktor, genellikle gözleri muayene eder ve hastanın tansiyonunu ölçer. gerekiyorsa, kafa röntgeni, elektroansefalografi ya da bilgisayarlı beyin tomografisi isteyebilir. beynin kendisi ağrıya duyarsızdır; ama beyni besleyen damarların çeperlerindeki küçük sinir uçları basınç değişikliklerine son derece duyarlıdır.
gerginlik ve yorgunluk gibi birçok durum, basıncı etkilediğinden, baş ağrısı yapabilmekte, ama bunu nedeni tam olarak bilinmemektedir. ağrı, "prostaglandin" denilen, maddeler aracılığıyla deriden, gözlerden, kulaklardan ve burundaki sinir uçlarından da beyne iletilebilir. en sık rastlanan baş ağrıları, soğuk algınlığı gibi hafif virüs enfeksiyonları ve aşırı dikkat ile endişe sonucu gelişir. bu ağrılar, genellikle hafiftir. migren, sinüs ve dişlerdeki sorunlar, gözdeki sorunlar, zehirlenmeler, nevralji, beyin urları, menenjit baş ağrısı yapar. aşırı ölçülerde alkol ve tütün, baş ağrısını neredeyse kaçınılmaz kılar. kirli havalı yerlerde oturmak, kurşun, karbonmonoksit zehirlenmeleri ve petrol gazları solumak da hafif, kronik baş ağrısı yapabilir.
belirtiler
baş ağrının sebeplerine göre ağrı belirtileri bölge ve şiddet açısından farklılıklar göstermektedir. migren: beynin bir yarısındaki kan damarlarının, önce kasılıp sonra gevşemesi sonucu oluştuğu sanılan, şiddetli bir baş ağrısı tipidir. bazı kişiler migrene yatkındır; onlarda her çeşit uyarı ağrı nöbeti yapabilir. baş ağrısından önce kendini kötü hissetme, bulanık görme ve ışık parıltıları görme gibi çeşitli belirtiler bulunabilir. sinüsler ve dişler: bu bölgelerin iltihabı, söz konusu bölgede duyarlılığın yanı sıra, baş ağrısı yapabilir. gözler: dikiş dikmek gibi, gözleri yoran işler ve görme bozukluğu olanların uygun gözlük takmaması kaş göz ve çevresinde ağrıya neden olur. zehirlenmeler: yüksek ateşle birlikte başın ağrıması, genellikle bakterilerin ürettiği toksit (zehirli) ürünlere bağlıdır. başka toksik maddeler de baş ağrısı yapabilir. yüksek tansiyon: gerilime bağlı olan tansiyon yüksekliği, genellikle enseden başlayan bir baş ağrısına neden olur. nevralji: "nevralji" sinir ağrısı demektir. baş ve yüz sinirleri nevraljisinde ansızın şiddetli baş ağrısı olur, bazen bir fırça ya da tarakla dokunmak bile ağrıyı başlatabilir.
çok sık görülmemekle birlikte beyin urları, geçmeyen baş ağrısına neden olabilirler. bu durumda genellikle kusma gibi başka belirtiler de ağrıya eşlik eder. urun yerinin ve uygun tedavinin saptanması için hastanın dikkatle muayene edilmesi gerekir. "menenjit", beyin ve omuriliği saran zarların iltihabıdır. hasta şiddetli baş ağrısı ile ense sertliğinden yakınır ve ışıktan rahatsız olur. menenjit için hastane tedavisi zorunludur.
beyni besleyen kan damarlarının kaza sonucu hasar görmesi, kafatası ile beyin dokusu arasına kan sızmasıyla ya da kan pıhtısı oluşumuyla sonuçlanabilir. bu durumun ilk bulgusu, apansızın başlayan şiddetli bir baş ağrısıdır. bazen kendi kendine düzelebilir, bazen de cerrahi girişim gerektirir.
tedavi
belirtileri baş ağrısı ile başlayan birçok hastalık vardır. bu yüzden hastanın vereceği bilgiler çok önemlidir. hatta bazen tanı, muayeneye ya da testlere gerek kalmadan konulabilir. bu nedenle hastanın başağrısının başlama zamanı, (varsa) ağrıdan önceki belirtilerini doktora söylemesi gerekir. ağrı nöbetlerinin sıklığına ve ne kadar sürdüklerine ilişkin bilgiler de önemlidir. hafif baş ağrılarının çoğu, aspirin gibi ağrı kesicilerle geçer. aspirin etkisini, bedende, ağrıyı ileten prostaglandinlerin yapımını azaltarak gösterir. ilaç aldıktan sonra dinlenmek ve gevşemeye çalışmaktan başka yapılacak bir şey yoktur.
ateş bir hastalık değildir. beden sıcaklığının artması olarak ortaya çıkan bir belirtidir. hemen hepimiz soğuk algınlığı, öksürük ya da boğaz enfeksiyonu nedeniyle ateşlenmişizdir. ateş çoğunlukla bakteri ve virüs enfeksiyonlarından kaynaklanır, ama bedenin herhangi bir yerindeki iltihap da ateşe yol açar.
beden sıcaklığının değjşmesi
beynin, bedenin otomatik işlevlerinin çoğunu düzenleyen bölgesi olan hipotalamus, beden sıcaklığını belirli sınırlar içinde tutar. beden sıcaklığı yükselince kan deriye yönelik ve terleme yoluyla ısı kaybı olur. sıcaklık düştüğündeyse kaslar glikoz yakarak ısı üretir. kasların çalışmasındaki bu küçük artış genellikle fark edilmez, ama üşüme çok artarsa kasların çalışması da hızlanır ve kişi titremeye başlar.
normal beden sıcaklığı
normal beden sıcaklığı diye bilinen 37ºc, ortalama bir değerdir. sağlıklı kişilerin normal sıcaklığı 35,6ºc ile 37,2ºc arasında değişir. beden sıcaklığı sabah saat 4ten başlayarak gün boyunca artar ve akşam 6da en yüksek değerine ulaşır. bu iki değer arasındaki fark, 1ºcı bulabilir. ateşi yükselmiş kişilerin gece terlemeleri, günlük normal sıcaklık kaybının artmasından başka bir şey değildir.
ateş
ateşin çok yükselmesi öldürücü olabilir. 41,1ºcnin üstündeki ateş, yetişkinler için tehlikelidir; 42,2ºc ise beyne kalıcı zararlar verebilir. ancak böylesine yüksek ateşe çok ender rastlanır. yüksek ateş çoğunlukla hastayı, ılık suya batırılmış bir süngerle silmekle düşürülebilir. ateşin, enfeksiyon ya da başka hastalıklarla neden yükseldiği tam anlamıyla bilinememektedir. bedenin savunma sisteminin en önemli bölümünü oluşturan akyuvarlar, "pirojen" adı verilen bir madde salgılar. bu madde hipotalamusu etkileyerek beden sıcaklığının yükselmesine yol açar. aspirin gibi ilaçlar ise, hipotalamusun gönderdiği sinyallerin iletimini durdurarak ateşi düşürürler.
ateşin nedenleri
ateşin en sık görülen nedenleri nezle ve boğaz ağrısı ile birlikte seyreden virüs enfeksiyonlarıdır. virüslere karşı etkili bir tedavi bulunmadığından yapılacak tek şey ateş düşünceye kadar dinlenmektir. yaygın olarak görülen öteki ateşli hastalıkların nedeni solunum yolları, idraryolları ve bağırsak enfeksiyonlarına yol açan bakterilerdir. bakteriler tüberküloz, tifo ve apse gibi ateş yapan daha ciddi rahatsızlıklara da neden olur. bakteri enfeksiyonları antibiyotiklerle tedavi edilebilir. tropikal bölgelerde ise ateşli hastalıklara, bakterilerden biraz daha büyük olan, bir hücreli asalaklar yol açarlar. buna en iyi örnek sıtmadır. bunlardan başka, birçok tümör ve ilaç da ateş yapabilir.
çocuklarda ateş yükselmesi
çocuklarda çok hafif bir enfeksiyonun etkisiyle bile ateş aşırı derecede yükselebilir. bu yüzden tek başına ateş, çocuğun hastalık durumunun iyi bir göstergesi değildir. görünüşü ve genel durumu çok daha iyi bilgi verir. iştahsızlık, kusma, durgunluk, ateşten daha önemli belirtiler sayılabilir. çocuklarda ateşin en sık rastlanan nedeni virüs enfeksiyonlarıdır. bunlara nezle, öksürük ve boğaz ağrısı da eşlik eder. kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği ve boğmaca gibi çocuk hastalıkları da ateşle seyreden hastalıklardır. söz konusu hastalıkların çocuklukta geçirilmesinin iyi olduğuna inanılır. bu bir ölçüde doğrudur. sözgelimi yetişkinlerin kabakulak geçirmesi çok daha sakıncalıdır (erbezlerinde iltihap yapabilir). kızamık ve boğmaca ise bütün yaşlarda oldukça sarsıcıdır, hatta bebekler ve çok küçük çocuklar için öldürücü olabilir. bu yüzden en doğru yol çocukların aşılanmasıdır. aşının tehlikesi, hastalığa yakalanmanın tehlikesinden çok daha azdır. ateşi yükselen çocukların mutlaka yatmaları gerekmez. yalnız başlarına yatak odalarında kalıp sıkılmaktansa, ailenin öteki üyeleri ile birlikte olmaktan daha mutlu olurlar. ancak yine de yorulmamaları için dikkat etmek gerekir. ateşli çocuklar yemek yemeleri için de zorlanmamalı, buna karşılık olabildiğince çok sıvı içmeleri sağlanmalıdır. susuz kalma (dehidratasyon), özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda çok tehlikelidir.
havale
çocuklar, ateşleri çok çıkınca (39,7ºcın üstü), havale nöbetleri geçirebilirler. havale genellikle bir ile üç yaşlar arasında olur ve beş yaşından sonra ender görülür. ateşli çocuğun ateşini düşürmek ve havale riskini önlemek için aspirin ya da parasetamol verilebilir.
çocuğun ateşi yükseldiğinde yapılması gerekenler
ateşini ölçün, ama derecenin esiri olmayın. çocuğun genel durumu daha iyi bir göstergedir. dinlendirin. okula göndermeyin. bol bol sıvı içirin. bu, susuz kalmaları çok tehlikeli olan bebeklerde özellikle önemlidir. orta derecede ateşli bir çocuğu evde tutun ve oyalanmasını sağlayın. yatağa yatması için baskı yapmanıza gerek yoktur. yatak örtüleri hafif olsun. ateşi düşürmek için aspirin ya da parasetamol verin. özellikle yüksek ateşte havale nöbetlerini önlemek açısından bu çok önemlidir. çocukta istem dışı çırpınma ve kasılmalar görürseniz, onu yalnız bırakmayın, doktor çağırın. bulaşıcı bir hastalık söz konusuysa çocuğu doktorun muayenehanesine götürmeyin. durumu telefonla anlatın.
beden sıcaklığının değjşmesi
beynin, bedenin otomatik işlevlerinin çoğunu düzenleyen bölgesi olan hipotalamus, beden sıcaklığını belirli sınırlar içinde tutar. beden sıcaklığı yükselince kan deriye yönelik ve terleme yoluyla ısı kaybı olur. sıcaklık düştüğündeyse kaslar glikoz yakarak ısı üretir. kasların çalışmasındaki bu küçük artış genellikle fark edilmez, ama üşüme çok artarsa kasların çalışması da hızlanır ve kişi titremeye başlar.
normal beden sıcaklığı
normal beden sıcaklığı diye bilinen 37ºc, ortalama bir değerdir. sağlıklı kişilerin normal sıcaklığı 35,6ºc ile 37,2ºc arasında değişir. beden sıcaklığı sabah saat 4ten başlayarak gün boyunca artar ve akşam 6da en yüksek değerine ulaşır. bu iki değer arasındaki fark, 1ºcı bulabilir. ateşi yükselmiş kişilerin gece terlemeleri, günlük normal sıcaklık kaybının artmasından başka bir şey değildir.
ateş
ateşin çok yükselmesi öldürücü olabilir. 41,1ºcnin üstündeki ateş, yetişkinler için tehlikelidir; 42,2ºc ise beyne kalıcı zararlar verebilir. ancak böylesine yüksek ateşe çok ender rastlanır. yüksek ateş çoğunlukla hastayı, ılık suya batırılmış bir süngerle silmekle düşürülebilir. ateşin, enfeksiyon ya da başka hastalıklarla neden yükseldiği tam anlamıyla bilinememektedir. bedenin savunma sisteminin en önemli bölümünü oluşturan akyuvarlar, "pirojen" adı verilen bir madde salgılar. bu madde hipotalamusu etkileyerek beden sıcaklığının yükselmesine yol açar. aspirin gibi ilaçlar ise, hipotalamusun gönderdiği sinyallerin iletimini durdurarak ateşi düşürürler.
ateşin nedenleri
ateşin en sık görülen nedenleri nezle ve boğaz ağrısı ile birlikte seyreden virüs enfeksiyonlarıdır. virüslere karşı etkili bir tedavi bulunmadığından yapılacak tek şey ateş düşünceye kadar dinlenmektir. yaygın olarak görülen öteki ateşli hastalıkların nedeni solunum yolları, idraryolları ve bağırsak enfeksiyonlarına yol açan bakterilerdir. bakteriler tüberküloz, tifo ve apse gibi ateş yapan daha ciddi rahatsızlıklara da neden olur. bakteri enfeksiyonları antibiyotiklerle tedavi edilebilir. tropikal bölgelerde ise ateşli hastalıklara, bakterilerden biraz daha büyük olan, bir hücreli asalaklar yol açarlar. buna en iyi örnek sıtmadır. bunlardan başka, birçok tümör ve ilaç da ateş yapabilir.
çocuklarda ateş yükselmesi
çocuklarda çok hafif bir enfeksiyonun etkisiyle bile ateş aşırı derecede yükselebilir. bu yüzden tek başına ateş, çocuğun hastalık durumunun iyi bir göstergesi değildir. görünüşü ve genel durumu çok daha iyi bilgi verir. iştahsızlık, kusma, durgunluk, ateşten daha önemli belirtiler sayılabilir. çocuklarda ateşin en sık rastlanan nedeni virüs enfeksiyonlarıdır. bunlara nezle, öksürük ve boğaz ağrısı da eşlik eder. kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği ve boğmaca gibi çocuk hastalıkları da ateşle seyreden hastalıklardır. söz konusu hastalıkların çocuklukta geçirilmesinin iyi olduğuna inanılır. bu bir ölçüde doğrudur. sözgelimi yetişkinlerin kabakulak geçirmesi çok daha sakıncalıdır (erbezlerinde iltihap yapabilir). kızamık ve boğmaca ise bütün yaşlarda oldukça sarsıcıdır, hatta bebekler ve çok küçük çocuklar için öldürücü olabilir. bu yüzden en doğru yol çocukların aşılanmasıdır. aşının tehlikesi, hastalığa yakalanmanın tehlikesinden çok daha azdır. ateşi yükselen çocukların mutlaka yatmaları gerekmez. yalnız başlarına yatak odalarında kalıp sıkılmaktansa, ailenin öteki üyeleri ile birlikte olmaktan daha mutlu olurlar. ancak yine de yorulmamaları için dikkat etmek gerekir. ateşli çocuklar yemek yemeleri için de zorlanmamalı, buna karşılık olabildiğince çok sıvı içmeleri sağlanmalıdır. susuz kalma (dehidratasyon), özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda çok tehlikelidir.
havale
çocuklar, ateşleri çok çıkınca (39,7ºcın üstü), havale nöbetleri geçirebilirler. havale genellikle bir ile üç yaşlar arasında olur ve beş yaşından sonra ender görülür. ateşli çocuğun ateşini düşürmek ve havale riskini önlemek için aspirin ya da parasetamol verilebilir.
çocuğun ateşi yükseldiğinde yapılması gerekenler
ateşini ölçün, ama derecenin esiri olmayın. çocuğun genel durumu daha iyi bir göstergedir. dinlendirin. okula göndermeyin. bol bol sıvı içirin. bu, susuz kalmaları çok tehlikeli olan bebeklerde özellikle önemlidir. orta derecede ateşli bir çocuğu evde tutun ve oyalanmasını sağlayın. yatağa yatması için baskı yapmanıza gerek yoktur. yatak örtüleri hafif olsun. ateşi düşürmek için aspirin ya da parasetamol verin. özellikle yüksek ateşte havale nöbetlerini önlemek açısından bu çok önemlidir. çocukta istem dışı çırpınma ve kasılmalar görürseniz, onu yalnız bırakmayın, doktor çağırın. bulaşıcı bir hastalık söz konusuysa çocuğu doktorun muayenehanesine götürmeyin. durumu telefonla anlatın.
özellikle 18-35 yaş arası görülen testis-yumurtalık kanseri her yaşta rastlanılmakta. çevre kirliliğinden, ddt ilaçları ve toksinlerin neden olduğu düşünülüyor.
semptomları
herhangi bir yumurtada kütle, fazlalık ve ağrısız şişlik
yumurtaların ikisinde yada tekinde büyüme veya genişleme
torbada ağırlık duygusu
yumurtada ağrı veya rahatsızlık
göğüslerde büyüme ve hassasiyet
risk gurupları
kuzey avrupa ülkeleri
ailesel hikaye
yeni doğan bebeklerde inmemiş yumurtalar
hiv enfeksiyon
daha önce testis kanseri geçirmiş olanlarda
mesleki nedenlerle aşırı sıcaklığa maruz kalmak
annenin hamile kalabilmek için hormon ilaçları kullanmış olması
semptomları
herhangi bir yumurtada kütle, fazlalık ve ağrısız şişlik
yumurtaların ikisinde yada tekinde büyüme veya genişleme
torbada ağırlık duygusu
yumurtada ağrı veya rahatsızlık
göğüslerde büyüme ve hassasiyet
risk gurupları
kuzey avrupa ülkeleri
ailesel hikaye
yeni doğan bebeklerde inmemiş yumurtalar
hiv enfeksiyon
daha önce testis kanseri geçirmiş olanlarda
mesleki nedenlerle aşırı sıcaklığa maruz kalmak
annenin hamile kalabilmek için hormon ilaçları kullanmış olması
peyronies hastalığı özellikle penis ereksiyon halindeyken görülen ve ve penisin doğal olmayan bir şekilde eğrilmesi halidir.penisin içinde gelişen bazı sert plaklar ve dokular penisin tam olarak kanlanmasına engel olurlar ve bu kısımlara sertleşme için tam kan gidemediği için yeterli bir ereksiyon görülemez.bazen bu eğrilmeler şiddetli ağrılara sebep olabilirler ve bazende cinsel ilişki imkansız bir hal ailır.bu fonksiyon bozukluğunu yapan plakların veya doku parçacıklarının neden oluştuğu tam olarak bilinmemektedir. ancak penis veya kasık bölgesine gelebilecek travmalar neden olabilir.tüm bunların sonucunda tam olmayan sertleşme,ağrılı ereksiyon,penisin eğrilmesi ve penis içinde sert bantlar görülür. ancak bu durumun sonraki zamanlarda kanserleşmeye neden olmaz. peyronies hastalığı cinsel yolla bulaşmaz. peyronies hastalığı nasıl tedavi edilir ? bu hastalığın tedavisi hastalığın şiddetine göre değişebilir. bazı olgularda hiç bir şey yapılmaz ve eğrilmenin kendiliğinden geçmesi beklenir. düzelme olmaz ve hastalık ilerlerse tedaviye geçilir. şikayetlerin derecesine göre medikal veya cerrahi olmak üzere iki ayrı yöntem uygulanır.
medikal
ilaç tedavisinde ağrıyı azaltan,plakları yumuşatan ve azaltan preperatlar kullanılır. lezyonun içine ilaç enjekte edilerek aynı şekilde plaklar yumuşatılmaya ve ortadan kaldırılmaya çalışılır.
cerrahi
plakların cerrahi olarak çıkartılması ve yerine doku grefti konulması. hastalanmamış penis tarafının plikasyonu ve iki taraf arasında uyum sağlanması yöntemi. penis protezi konularak sertleşmenin ve cinsel ilişkinin sağlanması.
medikal
ilaç tedavisinde ağrıyı azaltan,plakları yumuşatan ve azaltan preperatlar kullanılır. lezyonun içine ilaç enjekte edilerek aynı şekilde plaklar yumuşatılmaya ve ortadan kaldırılmaya çalışılır.
cerrahi
plakların cerrahi olarak çıkartılması ve yerine doku grefti konulması. hastalanmamış penis tarafının plikasyonu ve iki taraf arasında uyum sağlanması yöntemi. penis protezi konularak sertleşmenin ve cinsel ilişkinin sağlanması.
aşağıdaki belirtileri 1 den 5ekadar notlandırın. size minumum rahatsızlık veren durumlara 5 maksimum durumlara 5 puan verin.
1. belinizde ağrı
2. torbalarınız ve anüste ağrı
3. alt karında ağrı
4. rektal bölgede ağrı
5. torbalarda ağrı
6. peniste ağrı
7. idrar yapma sırasında ağrı
8. idrar yaptıktan sonra idrar torbanızın tam boşalmış olduğunu hissetmeme
9. sık idrar yapma isteği
10. idrar yaparken kesilmeler
11. idrarı tutma zorluğu
12. idrarınızdaki akışın zayıf olması
13. idrarı başlatabilmek için idrari baslatabilmek icin zorlamaniz gerekmekte, zor basliyor
14. gece bir veya daha fazla defa idrar yapmak icin kalkmak
15. ereksiyon=sertlesmeyi sürdürmekte zorluk
16. boşalma sırısında ağrı
17. ereksiyonu=sertlesmeyi sağlamada zorluk
18. spermlerinizde ve menide kan
19. cinsel aktiviteye ilgisizlik, isteksizlik
20. premature yani erken boşalma
21. boşalmada zorluk yaşamak
1-7 arasindaki sorular ağrılarınızın durumu, 8-14 arasındaki sorulan idrara çıkma, 15-21 de seksüel fonksiyonlarınızın tanımlanması içindir. puanınız ne kadar yüksekse, prostat enfeksiyonu olma riskiniz o kadar yüksektir.http://www.prostate.org/kriegerlist.htmlhttp://www.prostate.org/causes.htmlhttp://www.prostate.org/
prostatitis nedir?
prostat bezlerinin enfeksiyona yakalanması durumudur. prostatitis denen enfeksiyonlu durum bakteriler yüzünden oluşur. genelde enfeksiyona neden olan bakteriler idrar ve böbrek gibi farklı yerlerden idrar yolu kanalıyla ulaşır. rastlanan diğer bir durum cinsel temastan sonra yine idrar yolu kanalıyla geçebilir.
belirtileri
3 tip prostat enfeksiyonu vardır. yine bunların kendi aralarında farklıbelirtileri olabilir.
akut bakteri nedenli prostatitis:
ateş, üşüme, terleme, bel ağrısı,yumurtalıklarda ağrı, idrar yaparken zorlanma belirtileridir.
kronik enfeksiyonlu prostatitis
bakteri nedenli olmayan prostaislerde semptomlar daha az belirgindir.ağır ağır ilerler. idrar yaparken hafif ağrı semptomları prostatitiss
prostatitiss
daha az belirgindir, .peniste, torbalarınızda veya göbek, orta karın ve aşağı karın civarında ağrı duyguları olabilir. ejakulasyyon denilen boşalma sırasında veya sonrasında ağrı hissedebilirsiniz.
bakteri nedenli olmayan prostatitiss tedavi
akut ve kronik bakteri kökenli olanlar antibiyotikle tedavi edilecektir. akut prostatitisiniz varsa ve semptomlar ağırsa hastanede damar içinden serumla antibiyotikler verilmesi gerekebilir.
prostatısı önlemek için yapılabilicekler
1. kondom kullanın.
2. prostatitise neden olabilecek uriner=idrar yolları enfeksiyonlarınıda önleyebilmek için genital hijyene dikkat edin.
3. belirtileri yaşadığınızda üroloğunuzla iletişime geçin.
1. belinizde ağrı
2. torbalarınız ve anüste ağrı
3. alt karında ağrı
4. rektal bölgede ağrı
5. torbalarda ağrı
6. peniste ağrı
7. idrar yapma sırasında ağrı
8. idrar yaptıktan sonra idrar torbanızın tam boşalmış olduğunu hissetmeme
9. sık idrar yapma isteği
10. idrar yaparken kesilmeler
11. idrarı tutma zorluğu
12. idrarınızdaki akışın zayıf olması
13. idrarı başlatabilmek için idrari baslatabilmek icin zorlamaniz gerekmekte, zor basliyor
14. gece bir veya daha fazla defa idrar yapmak icin kalkmak
15. ereksiyon=sertlesmeyi sürdürmekte zorluk
16. boşalma sırısında ağrı
17. ereksiyonu=sertlesmeyi sağlamada zorluk
18. spermlerinizde ve menide kan
19. cinsel aktiviteye ilgisizlik, isteksizlik
20. premature yani erken boşalma
21. boşalmada zorluk yaşamak
1-7 arasindaki sorular ağrılarınızın durumu, 8-14 arasındaki sorulan idrara çıkma, 15-21 de seksüel fonksiyonlarınızın tanımlanması içindir. puanınız ne kadar yüksekse, prostat enfeksiyonu olma riskiniz o kadar yüksektir.http://www.prostate.org/kriegerlist.htmlhttp://www.prostate.org/causes.htmlhttp://www.prostate.org/
prostatitis nedir?
prostat bezlerinin enfeksiyona yakalanması durumudur. prostatitis denen enfeksiyonlu durum bakteriler yüzünden oluşur. genelde enfeksiyona neden olan bakteriler idrar ve böbrek gibi farklı yerlerden idrar yolu kanalıyla ulaşır. rastlanan diğer bir durum cinsel temastan sonra yine idrar yolu kanalıyla geçebilir.
belirtileri
3 tip prostat enfeksiyonu vardır. yine bunların kendi aralarında farklıbelirtileri olabilir.
akut bakteri nedenli prostatitis:
ateş, üşüme, terleme, bel ağrısı,yumurtalıklarda ağrı, idrar yaparken zorlanma belirtileridir.
kronik enfeksiyonlu prostatitis
bakteri nedenli olmayan prostaislerde semptomlar daha az belirgindir.ağır ağır ilerler. idrar yaparken hafif ağrı semptomları prostatitiss
prostatitiss
daha az belirgindir, .peniste, torbalarınızda veya göbek, orta karın ve aşağı karın civarında ağrı duyguları olabilir. ejakulasyyon denilen boşalma sırasında veya sonrasında ağrı hissedebilirsiniz.
bakteri nedenli olmayan prostatitiss tedavi
akut ve kronik bakteri kökenli olanlar antibiyotikle tedavi edilecektir. akut prostatitisiniz varsa ve semptomlar ağırsa hastanede damar içinden serumla antibiyotikler verilmesi gerekebilir.
prostatısı önlemek için yapılabilicekler
1. kondom kullanın.
2. prostatitise neden olabilecek uriner=idrar yolları enfeksiyonlarınıda önleyebilmek için genital hijyene dikkat edin.
3. belirtileri yaşadığınızda üroloğunuzla iletişime geçin.
prostat büyüdüğünde, idrar borusunu sıkmaya başlayabilir. büyüme bazen borununkapanmasına neden olabilir. kişi idrar yapabilmek için zorlanabilir. zorlama idrar torbasının duvarlarının kalınlaşmasına ve genişlemesine neden olur. buda sıkışma hareketlerinin kısıtlanmasına neden olur. yaşanılan bu tıkanıklar kişinin idrarını yapamamasına nedin olur. idrara çıkma özellikle gecelire artar. çünkü idrar torbası tamamen boşaltılmamıştır. bu rahatsızlığı belirli bir boyuta indirgemek için kegel egzersizi önerilebilinir.
kegel egzersizi
idrarınızı yaparken 3 saniye kaslarınızı sıkın, 3 saniye gevşeyin ve bunu 10-15 defa yapın.günde en 5 kez bu egzersizi yapın.
porastat büyümesi tedavisi
teşhis mutlaka doktor tarafından konulmalıdır. prostat büyümesi rektal parmak muayenesi ile kontrol edilir ve idrar enfeksiyon testi psa testi yapılarak teşhis konulur. prostat büyümesi semptomlarından rahatsız olmayan hastalar doktor kontrolünde bekleme süresi denen ve acil olmayan tedaviye alınabilirler. ancak rahatsızlık duyan hastaların tedavi için birden çok seçimleri vardır. bu konuda doktorunuzla birlikte tedavi şeklinize kara vermelisiniz. alfa bloke ediciler: bu ilaçlar prostat ve idrara torbalarındaki düz kasları gevşetirler. daha rahat idrara çıkarlar. diğer bir şekil prostatın büzülmesini veya küçülmesini sağlayan hormon değişikliklerini bloke ederek küçülmesini sağlar. dikkat edin yatağa yatmadan önce torbanızı boşaltın günde en az 8-10 bardak su çininiz. ancak yatmadan önce 2-3 saat önce su içmeyin. antihistaminikleri ve burun, göğüs açan,nezle grip ilaçlarına dikkat edin, idrar yapmayı zorlaştırırlar. stres azaltma teknikleri uygulayın kahve, alkol baharatlı ,tuzlu ve asitli yiyeceklerden uzak durun
kegel egzersizi
idrarınızı yaparken 3 saniye kaslarınızı sıkın, 3 saniye gevşeyin ve bunu 10-15 defa yapın.günde en 5 kez bu egzersizi yapın.
porastat büyümesi tedavisi
teşhis mutlaka doktor tarafından konulmalıdır. prostat büyümesi rektal parmak muayenesi ile kontrol edilir ve idrar enfeksiyon testi psa testi yapılarak teşhis konulur. prostat büyümesi semptomlarından rahatsız olmayan hastalar doktor kontrolünde bekleme süresi denen ve acil olmayan tedaviye alınabilirler. ancak rahatsızlık duyan hastaların tedavi için birden çok seçimleri vardır. bu konuda doktorunuzla birlikte tedavi şeklinize kara vermelisiniz. alfa bloke ediciler: bu ilaçlar prostat ve idrara torbalarındaki düz kasları gevşetirler. daha rahat idrara çıkarlar. diğer bir şekil prostatın büzülmesini veya küçülmesini sağlayan hormon değişikliklerini bloke ederek küçülmesini sağlar. dikkat edin yatağa yatmadan önce torbanızı boşaltın günde en az 8-10 bardak su çininiz. ancak yatmadan önce 2-3 saat önce su içmeyin. antihistaminikleri ve burun, göğüs açan,nezle grip ilaçlarına dikkat edin, idrar yapmayı zorlaştırırlar. stres azaltma teknikleri uygulayın kahve, alkol baharatlı ,tuzlu ve asitli yiyeceklerden uzak durun
bazı organların içini kaplayan mukoza tabakasındaki büyümeyle oluşan saplı oluşumlara polip denir. saptanmaları ve tedavileri kolaydır.
nedenleri
poliplerin çoğu mukoza tabakasının aşırı büyümesi sonucu oluşur ve sınırları belli bir et parçası biçiminde ortaya çıkar. tek tek ya da küme halinde bulunabilen polipler, doğuştan olabildikleri gibi, sonradan da ortaya çıkabilirler. polipler genellikle burun, gırtlak ve rahimde oluşurlar. çoğu, selim oluşumlardır, ama bazıları kansere dönüşme potansiyeli taşır, bazıları da başlangıçtan beri habistir.
burun polipleri burnun içini kaplayan zara tutunurlar ve tedavi edilmezlerse üzün tanesi kadar büyüyebilirler. çoğu sık soğuk algınlığı geçirenler ile samannezlesi olanlarda ve enfeksiyonlar sonucunda oluşurlar.
bağırsak polipleri genellikle kalınbağırsakta ve gödenbağırsağında görülür. az sayıda doğuştan vakada (konjenital) incebağırsakta da olurlar. kalınbağırsaktaki polipler tek ya da küme halinde bulunur ve büyüklükleri 3 cm çapında olabilir. "kalıtsal bağırsak polipozu" adı verilen bir durumda kalınbağırsakta yüzlerce polip oluşur. kalıtımla geçen bu türdeki poliplerin kansere dönüşme riski çok yüksektir. bu yüzden, bağırsağın söz konusu bölümü çıkarılır ve incebağırsak gödenbağırsağına bağlanır. rahim polipleri, rahmin içini ya da rahim boynunu kaplayan tabakadan kaynaklanabilir.
belirtiler
burun polipleri burunda enfeksiyon yapabilir, yüz kemiklerindeki boşlukların (sinüsler) burun boşluğuna açılan küçük kanallarını tıkayarak, enfeksiyona neden olabilirler. burun polipleri burnun bir yanı tıkandığında ya da uzun süreli burun akıntısı olduğunda fark edilir. kalınbağırsakta oluşan polip vakalarının çoğu kalıtsal değildir ve genellikle bağırsağın alt bölümünde oluşurlar. böyle polipi olan kişide dışkılama sırasında kan ve aşırı mukus görür. ayrıca polip, karnın alt kısmında ağrı oluşturur. hasta, polip nedeniyle dışkı olduğunu sanır ve dışkılama gereksinimi duyar. rahim polipleri çok şiddetli âdet kanamaları, âdet dönemi ortasındaki kanamalar ya da vajinal akıntı gibi belirtilerle ortaya çıkar. tedavi
günümüzde polipin tanısı ve tedavisi modern yöntemler sayesinde oldukça kolaylaşmıştır. polipi alınan kişi, bir süre, yeni bir polip olasılığına karşı düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir. burun polipinde doktor, özel bir alet yardımıyla polipi görebilir ve genel anestezi altında tel bir halkayla sıkıştırarak alabilir. bu, oldukça basit bir işlemdir ve daha sonra polipler oluşursa, başka tedaviler de gerekir.
bağırsak polipleri "sigmoidoskop" denen bir aygıtla görülebilir. aygıt makattan sokulur. "kolonoskop" denen aygıtla da kalınbağırsak incelenir. uzun ve esnek olan aygıt gödenbağırsağına uzatılır. baryumlu lavmanlarla röntgen incelemesi de tanıyı kesinleştirir. oluşturduğu belirtiler ve çapı 1 cmyi aştığında kansere dönüşebilme olasılığı nedeniyle polip her zaman alınmalıdır. polip kolonoskop ile alınabilir, ancak büyükse ameliyat gerektirir. kolonoskopla polipin alınması sırasında hastaya yatıştırıcı ilaç iğnesi yapılır ve aygıt makat yoluyla gödenbağırsağına uzatılır. polip bulunduktan sonra, kolonoskop boyunca, ucunda halka olan bir tel uzatılır; halka polipe geçirilerek sıkılır ve elektrik akımı verilerek polipin kökü dağlanır (koterizasyon). böylece işlem, kansız gerçekleştirilmiş olur. hasta aynı gün evine gönderilir.
rahim polipleri genellikle kürtaj yöntemiyle alınır, yani rahmin içi kazınarak polipler alınır. bazı rahim polipleri ise miyom belirtisi yapabilir. miyom, rahmin duvarındaki kastan kaynaklanan tümördür. böyle bir durumda rahmin ameliyatla alınması da gerekli olabilir.
nedenleri
poliplerin çoğu mukoza tabakasının aşırı büyümesi sonucu oluşur ve sınırları belli bir et parçası biçiminde ortaya çıkar. tek tek ya da küme halinde bulunabilen polipler, doğuştan olabildikleri gibi, sonradan da ortaya çıkabilirler. polipler genellikle burun, gırtlak ve rahimde oluşurlar. çoğu, selim oluşumlardır, ama bazıları kansere dönüşme potansiyeli taşır, bazıları da başlangıçtan beri habistir.
burun polipleri burnun içini kaplayan zara tutunurlar ve tedavi edilmezlerse üzün tanesi kadar büyüyebilirler. çoğu sık soğuk algınlığı geçirenler ile samannezlesi olanlarda ve enfeksiyonlar sonucunda oluşurlar.
bağırsak polipleri genellikle kalınbağırsakta ve gödenbağırsağında görülür. az sayıda doğuştan vakada (konjenital) incebağırsakta da olurlar. kalınbağırsaktaki polipler tek ya da küme halinde bulunur ve büyüklükleri 3 cm çapında olabilir. "kalıtsal bağırsak polipozu" adı verilen bir durumda kalınbağırsakta yüzlerce polip oluşur. kalıtımla geçen bu türdeki poliplerin kansere dönüşme riski çok yüksektir. bu yüzden, bağırsağın söz konusu bölümü çıkarılır ve incebağırsak gödenbağırsağına bağlanır. rahim polipleri, rahmin içini ya da rahim boynunu kaplayan tabakadan kaynaklanabilir.
belirtiler
burun polipleri burunda enfeksiyon yapabilir, yüz kemiklerindeki boşlukların (sinüsler) burun boşluğuna açılan küçük kanallarını tıkayarak, enfeksiyona neden olabilirler. burun polipleri burnun bir yanı tıkandığında ya da uzun süreli burun akıntısı olduğunda fark edilir. kalınbağırsakta oluşan polip vakalarının çoğu kalıtsal değildir ve genellikle bağırsağın alt bölümünde oluşurlar. böyle polipi olan kişide dışkılama sırasında kan ve aşırı mukus görür. ayrıca polip, karnın alt kısmında ağrı oluşturur. hasta, polip nedeniyle dışkı olduğunu sanır ve dışkılama gereksinimi duyar. rahim polipleri çok şiddetli âdet kanamaları, âdet dönemi ortasındaki kanamalar ya da vajinal akıntı gibi belirtilerle ortaya çıkar. tedavi
günümüzde polipin tanısı ve tedavisi modern yöntemler sayesinde oldukça kolaylaşmıştır. polipi alınan kişi, bir süre, yeni bir polip olasılığına karşı düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir. burun polipinde doktor, özel bir alet yardımıyla polipi görebilir ve genel anestezi altında tel bir halkayla sıkıştırarak alabilir. bu, oldukça basit bir işlemdir ve daha sonra polipler oluşursa, başka tedaviler de gerekir.
bağırsak polipleri "sigmoidoskop" denen bir aygıtla görülebilir. aygıt makattan sokulur. "kolonoskop" denen aygıtla da kalınbağırsak incelenir. uzun ve esnek olan aygıt gödenbağırsağına uzatılır. baryumlu lavmanlarla röntgen incelemesi de tanıyı kesinleştirir. oluşturduğu belirtiler ve çapı 1 cmyi aştığında kansere dönüşebilme olasılığı nedeniyle polip her zaman alınmalıdır. polip kolonoskop ile alınabilir, ancak büyükse ameliyat gerektirir. kolonoskopla polipin alınması sırasında hastaya yatıştırıcı ilaç iğnesi yapılır ve aygıt makat yoluyla gödenbağırsağına uzatılır. polip bulunduktan sonra, kolonoskop boyunca, ucunda halka olan bir tel uzatılır; halka polipe geçirilerek sıkılır ve elektrik akımı verilerek polipin kökü dağlanır (koterizasyon). böylece işlem, kansız gerçekleştirilmiş olur. hasta aynı gün evine gönderilir.
rahim polipleri genellikle kürtaj yöntemiyle alınır, yani rahmin içi kazınarak polipler alınır. bazı rahim polipleri ise miyom belirtisi yapabilir. miyom, rahmin duvarındaki kastan kaynaklanan tümördür. böyle bir durumda rahmin ameliyatla alınması da gerekli olabilir.
nasır, aşağı yukarı herkesin bildiği bir sorundur. genellikle kendi kendine tedavi edilebilir; ama çok ciddi olduğunda doktora göstermek gerekir. nasır, sürtünme ya da basınç nedeniyle derinin boynuzsu tabakasından oluşan bir oluşumdur. ölü deri hücreleri birikerek bir keratin (protein) tabakası oluştururlar. bu durum ilerledikçe nasırın altındaki deri hücreleri iltihaplanır, ağrı ve rahatsızlık verir.
nedenleri
nasır, daha çok derinin aşırı sürtünmeyle karşılaştığı yerlerde ortaya çıkar. elleriyle çalışan işçilerde ve çıplak ayakla dolaşanlarda, normal olarak ağrı vermeyen ve gerçek nasır olmayan deri kalınlaşması olabilir. ancak, sözgelimi kemancılarda sürekli olarak çenelerini kemanın gövdesine dayamaktan ya da yeni ayakkabı alanlarda ayakkabının belirli noktalarda ayağı vurmasından gerçek nasır oluşur.
bütün sıkı ayakkabıların ve yüksek ökçelerin nasır oluşturabilmesine karşılık, nasır en çok ayaktaki çıkıntılarda, parmaklar arasında ve topukta ortaya çıkar. bunyonların üzerinde de nasır olur. bunun nedeni, buradaki kemiğin çıkıntılı oluşu ve sürekli olarak ayakkabıya sürtünmesidir. bu kemik çıkıntıları üzerindeki sert deri tabakası alt tabakaları koruduğundan, buralarda nasır sık görülür. ancak nasır ve bunyon oluşumu arasında bundan öte bir ilişki yoktur. bazı kişiler, özellikle de yaşlılar, nasıra daha eğilimlidirler.
protez kullananlarda, derinin aşınması nedeniyle de nasır olabilir. böyle durumlarda nasır oluşturan nedenin ortadan kaldırılması genellikle yeterlidir ama bazen nasırın alınması zorunlu hale gelebilir.
belirtiler
nasır, çevresindeki normal deriye göre daha sarımsı renkte, kalın bir deri tabakasıdır. koni biçiminde olabilir. ayak parmakları arasındaki nasırlar ise çoğunlukla yumuşaktır. nasırlar günün sonunda ağrı yapar, ayrıca basınçla karşılaşınca rahatsızlık verirler. kronikleştiğinde ya da şiddetli olduğunda, çevresindeki deri kızarır ve nasır, hareketsiz durulurken bile çok ağrır. belirtiler çok çeşitlidir ve bazen nasırı siğilden ayırmak zor olur. ancak siğil genellikle daha ufaktır ve basınçla ağrı yapar. derinin üst tabakası kazındığında siyah noktacıklar halinde siğilin kökü ortaya çıkar.
nasır rahatsızlık verir ve ağrır, ama çoğunlukla tehlikeli değildir. daha ciddi bir sorun, "hiperkeratoz" denen, derinin avuç içinde ve tabanda hiçbir neden olmadan kalınlaşması ve bunun yayılması durumudur. hiperkeratoz hemen doktora gösterilmelidir. nasırın tek tehlikesi, alınması sırasında kirli aletlerin kullanılmasıyla enfeksiyon kapması ve iltihaplanmasıdır. özellikle şeker hastalarının bu konuya dikkat etmesi gerekir. ayaktaki kan dolaşımları zayıf olduğundan, enfeksiyon kolaylıkla kangrene dönüşebilir. bu yüzden en iyisi nasırlarını bir uzmana göstermeleridir.
tedavi
nasır, kalınlaşmış deri olduğu için, derinin üst tabakalarının temizlenmesiyle tedavi edilir. nasırlı kısım bir süre ıslatılıp yumuşatıldıktan sonra ponza taşıyla ovulur. bu, yeni oluşmaya başlayan nasırlar için yeterlidir. daha ileri durumlarda ise, nasır bir makasla ya da özel bıçaklarla alınır. ancak bu işlem sırasında yumuşak deriyi kesmemeye dikkat edilmelidir. yumuşatıp nasırı düşüren nasır yakıları da vardır. salisilik asit (% 40 oranında) içeren bu yakılar nasırın tam üstüne uygulanır ve 24 saat bırakıldıktan sonra alınıp, yumuşayan nasır bir ponza taşıyla temizlenir. tek uygulamada yumuşamayan nasıra yeniden yakı konur. daha yaşlı kişiler bazen nasırlarıyla yaşama yolunu seçerler. bunun için yumuşak tamponlar kullanılır. ortası delik olan bu tamponlar nasırın ağrı vermesini önler. şeker hastaları ve dolaşım sistemi bozukluğu olan kişiler ise, sık sık bir uzmana giderek gerekli bakımı yaptırmalıdırlar.
değişik bir alışkanlık ya da yeni bir ayakkabı nedeniyle oluşan tek bir nasırın giderilmesi oldukça kolaydır ve bir daha yinelemez. büyük nasırlardan kurtulmak için, önce nedenin ortadan kaldırılması gerekir. ayak kemikleri üzerindeki ya da parmak aralarındaki yineleyen nasırlar, düzenli bakım ister. iyi uyan ayakkabılar yardımcı olursa da, bu tür nasırlar genellikle kronikleşme eğilimi gösterirler. en iyisi, daha başlangıçta tedavi için girişimde bulunmak ve düzenli ayak bakımını ihmal etmemektir.
nedenleri
nasır, daha çok derinin aşırı sürtünmeyle karşılaştığı yerlerde ortaya çıkar. elleriyle çalışan işçilerde ve çıplak ayakla dolaşanlarda, normal olarak ağrı vermeyen ve gerçek nasır olmayan deri kalınlaşması olabilir. ancak, sözgelimi kemancılarda sürekli olarak çenelerini kemanın gövdesine dayamaktan ya da yeni ayakkabı alanlarda ayakkabının belirli noktalarda ayağı vurmasından gerçek nasır oluşur.
bütün sıkı ayakkabıların ve yüksek ökçelerin nasır oluşturabilmesine karşılık, nasır en çok ayaktaki çıkıntılarda, parmaklar arasında ve topukta ortaya çıkar. bunyonların üzerinde de nasır olur. bunun nedeni, buradaki kemiğin çıkıntılı oluşu ve sürekli olarak ayakkabıya sürtünmesidir. bu kemik çıkıntıları üzerindeki sert deri tabakası alt tabakaları koruduğundan, buralarda nasır sık görülür. ancak nasır ve bunyon oluşumu arasında bundan öte bir ilişki yoktur. bazı kişiler, özellikle de yaşlılar, nasıra daha eğilimlidirler.
protez kullananlarda, derinin aşınması nedeniyle de nasır olabilir. böyle durumlarda nasır oluşturan nedenin ortadan kaldırılması genellikle yeterlidir ama bazen nasırın alınması zorunlu hale gelebilir.
belirtiler
nasır, çevresindeki normal deriye göre daha sarımsı renkte, kalın bir deri tabakasıdır. koni biçiminde olabilir. ayak parmakları arasındaki nasırlar ise çoğunlukla yumuşaktır. nasırlar günün sonunda ağrı yapar, ayrıca basınçla karşılaşınca rahatsızlık verirler. kronikleştiğinde ya da şiddetli olduğunda, çevresindeki deri kızarır ve nasır, hareketsiz durulurken bile çok ağrır. belirtiler çok çeşitlidir ve bazen nasırı siğilden ayırmak zor olur. ancak siğil genellikle daha ufaktır ve basınçla ağrı yapar. derinin üst tabakası kazındığında siyah noktacıklar halinde siğilin kökü ortaya çıkar.
nasır rahatsızlık verir ve ağrır, ama çoğunlukla tehlikeli değildir. daha ciddi bir sorun, "hiperkeratoz" denen, derinin avuç içinde ve tabanda hiçbir neden olmadan kalınlaşması ve bunun yayılması durumudur. hiperkeratoz hemen doktora gösterilmelidir. nasırın tek tehlikesi, alınması sırasında kirli aletlerin kullanılmasıyla enfeksiyon kapması ve iltihaplanmasıdır. özellikle şeker hastalarının bu konuya dikkat etmesi gerekir. ayaktaki kan dolaşımları zayıf olduğundan, enfeksiyon kolaylıkla kangrene dönüşebilir. bu yüzden en iyisi nasırlarını bir uzmana göstermeleridir.
tedavi
nasır, kalınlaşmış deri olduğu için, derinin üst tabakalarının temizlenmesiyle tedavi edilir. nasırlı kısım bir süre ıslatılıp yumuşatıldıktan sonra ponza taşıyla ovulur. bu, yeni oluşmaya başlayan nasırlar için yeterlidir. daha ileri durumlarda ise, nasır bir makasla ya da özel bıçaklarla alınır. ancak bu işlem sırasında yumuşak deriyi kesmemeye dikkat edilmelidir. yumuşatıp nasırı düşüren nasır yakıları da vardır. salisilik asit (% 40 oranında) içeren bu yakılar nasırın tam üstüne uygulanır ve 24 saat bırakıldıktan sonra alınıp, yumuşayan nasır bir ponza taşıyla temizlenir. tek uygulamada yumuşamayan nasıra yeniden yakı konur. daha yaşlı kişiler bazen nasırlarıyla yaşama yolunu seçerler. bunun için yumuşak tamponlar kullanılır. ortası delik olan bu tamponlar nasırın ağrı vermesini önler. şeker hastaları ve dolaşım sistemi bozukluğu olan kişiler ise, sık sık bir uzmana giderek gerekli bakımı yaptırmalıdırlar.
değişik bir alışkanlık ya da yeni bir ayakkabı nedeniyle oluşan tek bir nasırın giderilmesi oldukça kolaydır ve bir daha yinelemez. büyük nasırlardan kurtulmak için, önce nedenin ortadan kaldırılması gerekir. ayak kemikleri üzerindeki ya da parmak aralarındaki yineleyen nasırlar, düzenli bakım ister. iyi uyan ayakkabılar yardımcı olursa da, bu tür nasırlar genellikle kronikleşme eğilimi gösterirler. en iyisi, daha başlangıçta tedavi için girişimde bulunmak ve düzenli ayak bakımını ihmal etmemektir.
liken, çeşitli deri iltihaplarına verilen bir addır. "liken" adı verilen deri rahatsızlığı akut ya da kronik olabilir. deride üstü düz olan sivilce benzeri döküntüler oluşur ve genellikle şiddetli kaşıntıya neden olur. liken sık görülen bir durum değildir; ciddi olmaktan çok rahatsız edicidir. bu hastalığın, kayaların ve ağaçların yüzeylerinde gelişen bitkiler dünyasındaki likenlerle ilgisi yoktur; derideki rahatsızlığa, görüntü olarak ona benzediği için "liken" adı verilmiştir.
nedenleri
likenin daha çok gerilime bağlı olarak ortaya çıktığı gözlenmektedir. bazı vakalarda ise yeni sıyrılmış ya da kesilmiş deri üstünde ortaya çıkar. bazı ilaçların (sıtma ilacı olan atebirin gibi) arseniğin, bizmutun, altının ve renkli fotoğrafçılıkta kullanılan bazı kimyasal maddelerin, eğer kişi bu maddelere karşı duyarlıysa, liken benzeri döküntüler yaptığı bilinmektedir.
belirtiler
likenin çeşitli türleri vardır ve hepsinin belirtisi birbirinden biraz farklıdır. en yaygın tür olan liken planus kaşıntıyla birlikte genellikle kollarda ve yanakların iç kısmında kırmızımsı kahverengi kabartılar oluşturur. liken simplekste ise, belki de sutyen kopçalarının, metalden yapılmış toka ve fermuarların neden olduğu, kaşıntısız, kırmızı - kahverengi, oval, yama biçiminde lekeler olur. çok seyrek rastlanan liken striatus çocuklarda görülür. kollar ya da bacaklar boyunca bir sıra sivilce benzeri döküntü ortaya çıkar. döküntüler ya kaşıntısızdır ya da pek az kaşınır.
tedavi
liken, kaşıntı yapmasına karşılık ne bulaşıcı ne de tehlikelidir ve genellikle tedavi edilmeden kendi kendine iyileşir.
nedenleri
likenin daha çok gerilime bağlı olarak ortaya çıktığı gözlenmektedir. bazı vakalarda ise yeni sıyrılmış ya da kesilmiş deri üstünde ortaya çıkar. bazı ilaçların (sıtma ilacı olan atebirin gibi) arseniğin, bizmutun, altının ve renkli fotoğrafçılıkta kullanılan bazı kimyasal maddelerin, eğer kişi bu maddelere karşı duyarlıysa, liken benzeri döküntüler yaptığı bilinmektedir.
belirtiler
likenin çeşitli türleri vardır ve hepsinin belirtisi birbirinden biraz farklıdır. en yaygın tür olan liken planus kaşıntıyla birlikte genellikle kollarda ve yanakların iç kısmında kırmızımsı kahverengi kabartılar oluşturur. liken simplekste ise, belki de sutyen kopçalarının, metalden yapılmış toka ve fermuarların neden olduğu, kaşıntısız, kırmızı - kahverengi, oval, yama biçiminde lekeler olur. çok seyrek rastlanan liken striatus çocuklarda görülür. kollar ya da bacaklar boyunca bir sıra sivilce benzeri döküntü ortaya çıkar. döküntüler ya kaşıntısızdır ya da pek az kaşınır.
tedavi
liken, kaşıntı yapmasına karşılık ne bulaşıcı ne de tehlikelidir ve genellikle tedavi edilmeden kendi kendine iyileşir.
keloid, bedenin doğal iyileşme sürecindeki bir bozukluk nedeniyle, aşırı miktarda nedbe dokusu oluşmasıdır. zararsızdır, ama rahatsızlık yarattığı durumlarda tedavi edilmesi de olanaklıdır. keloidler, yanık ya da cerrahi girişim sonucu deride oluşan bağ dokusu kütleleridir. ancak, ağır bir akne ya da ufak bir kulak deldirmesiyle de oluşabilirler.
nedenleri
keloidler gerçekte, yarada iz oluşumuyla sonuçlanan, doğal iyileşme süreçlerinin abartılı biçimleridir. sözgelimi, derideki bir çiziğin onarılmasında bir dizi olay yer alır. önce yarada kan pıhtısı oluşur, ardından bölünen hücreler ile damarlar boşluğu doldurmaya başlarlar. iyileşme, nedbe dokusunu oluşturan bağ dokusunun yerleşmesiyle tamamlanır. keloid, bu bağ dokusunun, aşırı miktarda yapılması sonucu kabarık, şişkin bir iz ortaya çıkarmasıdır. bazı insanlarda kalıtsal olarak keloide eğilim vardır. keloidin, oluşması gereken bağ dokusu miktarını ayarlayan yerel hormon ya da enzim mekanizmasındaki bozukluk sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir.
tedavi
başlangıçta keloid, yara üstünde yumuşak, pembe bir kabarık biçimindedir. zamanla beyazlaşıp sertleşir ve genellikle pençe biçiminde çevreye yayılan çıkıntılar yapar. kulakta ise sarkan bir doku kütlesi halinde olabilir.
tedavi
keloidler selim olduklarından, kanayıp yayılmadıklarından ve genellikle ağrısız olduklarından tedavi gerektirmezler. doktorlar da kendi hallerine bırakılmalarından yanadır. ancak derideki şişliklerin, ciddi hastalıkların belirtileri de olabileceklerinden, mutlaka doktora gösterilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
bazı keloidler, birkaç yıl geçince kendiliklerniden yumuşayıp düzleşirler. ancak estetiği bozduğu ve huzursuzluk yarattığı durumlarda tedavi edilebilirler. birçok keloid, steroit uygulamasıyla kolayca tedavi edilir. ufak keloidler özel bir aletle dondurulur. bu yöntemler de başarısız kalırsa ya da keloid çok büyükse, cerrahi girişim gerekebilir. cerrahinin bir sakıncası, yeni yarada da keloid oluşması olasılığıdır. bu nedenle, ameliyattan sonra radyoterapi gerekebilir.
nedenleri
keloidler gerçekte, yarada iz oluşumuyla sonuçlanan, doğal iyileşme süreçlerinin abartılı biçimleridir. sözgelimi, derideki bir çiziğin onarılmasında bir dizi olay yer alır. önce yarada kan pıhtısı oluşur, ardından bölünen hücreler ile damarlar boşluğu doldurmaya başlarlar. iyileşme, nedbe dokusunu oluşturan bağ dokusunun yerleşmesiyle tamamlanır. keloid, bu bağ dokusunun, aşırı miktarda yapılması sonucu kabarık, şişkin bir iz ortaya çıkarmasıdır. bazı insanlarda kalıtsal olarak keloide eğilim vardır. keloidin, oluşması gereken bağ dokusu miktarını ayarlayan yerel hormon ya da enzim mekanizmasındaki bozukluk sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir.
tedavi
başlangıçta keloid, yara üstünde yumuşak, pembe bir kabarık biçimindedir. zamanla beyazlaşıp sertleşir ve genellikle pençe biçiminde çevreye yayılan çıkıntılar yapar. kulakta ise sarkan bir doku kütlesi halinde olabilir.
tedavi
keloidler selim olduklarından, kanayıp yayılmadıklarından ve genellikle ağrısız olduklarından tedavi gerektirmezler. doktorlar da kendi hallerine bırakılmalarından yanadır. ancak derideki şişliklerin, ciddi hastalıkların belirtileri de olabileceklerinden, mutlaka doktora gösterilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
bazı keloidler, birkaç yıl geçince kendiliklerniden yumuşayıp düzleşirler. ancak estetiği bozduğu ve huzursuzluk yarattığı durumlarda tedavi edilebilirler. birçok keloid, steroit uygulamasıyla kolayca tedavi edilir. ufak keloidler özel bir aletle dondurulur. bu yöntemler de başarısız kalırsa ya da keloid çok büyükse, cerrahi girişim gerekebilir. cerrahinin bir sakıncası, yeni yarada da keloid oluşması olasılığıdır. bu nedenle, ameliyattan sonra radyoterapi gerekebilir.
isırgan dalaması oldukça acılıdır. ancak yarattığı şişlik ve kırmızılık genellikle kolayca tedavi edilebilir. isırgan, deri ile temas ettikten sonra tepki yaratan alerjen bir bitkidir. yaprakları, çok ince tüylerle kaplıdır. bunlar deriye batınca, yakıcı bir acı verir. isırgan ürtikere yol açar, döküntü ve kaşıntı yapar.
nedenleri
isırgan tüylerinin ortası boştur ve diplerinde yakıcı bir sıvı içeren bir bez vardır. tüyün ucunda, dokunduğunda deriye giren ve sonra çatlayan tek bir hücre bulunur.
belirtiler
belirtilerin başında acı vardır. bitkinin tüyleri deriyi deldiğinde keskin bir acı duyulur. bunu, yakıcı sıvının yaraya girmesiyle hissedilen yanma izler. beden, yaranın çevresini akyuvarlarla sararak, zehri etkisiz hale getirmeye çalışır. kan hücrelerinden salgılanan histamin, derinin kaşınmasına neden olur.
tedavi
deride küçük bir alanın tahrişi söz konusuysa, acı birkaç dakikada diner. ama histaminin neden olduğu kaşınma altı saat ya da daha uzun sürebilir. isırgan tahrişine bağlı kaşıntıların çoğu, kalaminli losyon sürülerek tedavi edilebilir.
nedenleri
isırgan tüylerinin ortası boştur ve diplerinde yakıcı bir sıvı içeren bir bez vardır. tüyün ucunda, dokunduğunda deriye giren ve sonra çatlayan tek bir hücre bulunur.
belirtiler
belirtilerin başında acı vardır. bitkinin tüyleri deriyi deldiğinde keskin bir acı duyulur. bunu, yakıcı sıvının yaraya girmesiyle hissedilen yanma izler. beden, yaranın çevresini akyuvarlarla sararak, zehri etkisiz hale getirmeye çalışır. kan hücrelerinden salgılanan histamin, derinin kaşınmasına neden olur.
tedavi
deride küçük bir alanın tahrişi söz konusuysa, acı birkaç dakikada diner. ama histaminin neden olduğu kaşınma altı saat ya da daha uzun sürebilir. isırgan tahrişine bağlı kaşıntıların çoğu, kalaminli losyon sürülerek tedavi edilebilir.
neden bekliyorsun?
bu sözlük, duygu ve düşüncelerini özgürce paylaştığın bir platform, hislerini tercüme eden özgür bilgi kaynağıdır.
katkıda bulunmak istemez misin?