confessions

independence

- Admin -

  1. toplam entry 122156
  2. takipçi 75
  3. puan 2124693

kalp zari iltihabi

independence
şiddetli göğüs ağrısı genellikle kalp krizini akla getirir; oysa kalp zarı iltihabı, yani perikardit de aynı belirtilere yol açar. çoğu kişi, göğsünün ortasında şiddetli bir ağrı duyduğunda, kalp krizi geçirdiğini sanır. oysa bazen, ağrıya yol açan durum kalp zarı iltihabıdır (perikardit). kalp zarı iltihabı, kalbi saran ve bağ dokusundan oluşan zarın iltihabıdır. çeşitli nedenlere bağlı olabilir ama genellikle nedeni virüslerdir.

kalp zarı içinde, iltihap nedeniyle sıvı birikmesi de olasıdır. bu durum belirti vermeyebilir, ama göğüs filminde görülür. vakaların küçük bir bölümünde, kalp zarı kesesinde biriken sıvı, yaptığı basınçla kalbin düzenli çalışmasını engeller. iltihabın sorun yaratabildiği bir başka durum da tüberküloz (verem) gibi bir iltihap nedeniyle zarın kalınlaşıp kalbin hareketlerini kısıtlayarak kalp yetmezliğine yol açmasıdır.

nedenler
kalp zarı iltihabı, bütünüyle sağlıklı insanlarda ansızın ortaya çıkabilir. nedeni genellikle virüslerdir. akut kalp zarı iltihabı belirtileri kalp krizi belirtilerine çok benzer ve başlangıçta ekg ile bile ayırt edilmesi güç olabilir. kalp zarı iltihabının kalp krizi sonucunda oluşan iki türünün olması, durumunu daha da karmaşıklaştırır. birincisi kalp kasının ölümüne bağlı olup iltihap, yani bedenin ölü dokuyu uzaklaştırma çabasıdır. ikincisi daha ender görülür ve "dressler sendromu" diye bilinir. kalp kirizinden bir hafta sonra ortaya çıkar. bedenin savunma sisteminin anormal bir tepkisidir, kalp dokusuna karşı antikor yapılır.

kalp zarında bazen kanser de görülür. ancak kanser, genellikle kalp zarının kendisinden kaynaklanmaz, başka yerlerden, özellikle akciğerlerden yayılır. kalp zarı içinde fazla miktarda sıvı toplanmasına neden olarak, kalp hareketlerini kısıtlar ve kalp yetmezliği (kalp tamponadı) yapar. bu durum, kalp zarı tüberküloz nedeniyle kalınlaştığı zaman da ortaya çıkabilir. ileri derecede böbrek yetmezliği ve "sistemik lupus eritamatosus" adı verilen hastalıkta da kalp zarı iltihabı oluşabilir. bu hastalıkta, bağışıklık sistemindeki aksama nedeniyle bedenin çeşitli yerlerinde yaygın iltihaplar olur.

belirtiler
kalp zarı iltihabı genellikle göğüs ortasında ağrıya yol açar ama göğüs anjini ile kalp krizi ağrısında olduğu gibi omuzlara ve kollara yayılmaz. bazen hareket edince, sözgelimi öne doğru eğilince ağrı artar; bazen de solunum sırasında akciğrelerin hareketi ağrıya neden olur. kalp zarı iltihabı tanısı çoğu vakada ekg ile konabilir. kalp zarında sıvı birikirse göğüs röntgeninde kalp daha büyük görünür. ekokardiyografi ile (bu yöntemde kalbi görmek için ultrason - ses dalgaları - kullanılır) dokularda sıvı birikimi olup olmadığını görmek de olanaklıdır.

tedavi
kalp zarı kesesinde sıvı birikmesi (kalp kamponadı) sonucunda kalp yetmezliği ortaya çıkabilir. kalp yetmezliği ciddi bir durumdur ve kalp üstündeki basıncın zaman geçirilmeden kaldırılması gerekir. genellikle göğüs duvarından kalp zarı içine sokulan bir iğneyle sıvı boşaltılır. kalbin çalışması, kalınlaşmış kalp zarı nedeniyle kısıtlanıyorsa, ameliyat gerekli olur.

ağrıyı kesmenin ve tedavinin en iyi yolu, aspirin gibi antienflamatuar ilaçlar, özellikle "indomethacin"dir. dressler sendromunda indomethacin yeterli olmayabilir ve iltihabı azaltmak için steroit ilaçlara gerek duyulur. sistemik lupus eritamatosus ve böbrek yetmezliği gibi hastalıklarda iltihap olmasına karşın ağrı olmayabilir, bu nedenle tedavi gerekmez. kalp zarı iltihabının nedeni virüslerse sonuç gerçekten çok iyidir. kalp kirizini izleyen kalp zarı iltihapları, hastanın genel durumunu kalp krizinin kendisinden daha fazla bozmaz. tüberküloz vakalarında kalınlaşan kalp zarının ameliyatla alınması ciddi bir girişimdir ama bunun da sonucu çok başarılıdır.

kalp krizi

independence
kalp krizi, özellikle gelişmiş toplumlarda görülen ciddi bir tehlikedir. çoğu kişi tam olarak iyileşebilir ama sağlıklı bir yaşam sürerek önlenmesi de olanaklıdır. kalbin düzgün çalışması, kandan yeterli oksijen almasına bağlıdır. kalp kasının herhangi bir bölgesi yeterli oksijen almadığı zaman çalışamaz duruma gelir, atarken yeterli kasılmamaya başlar ve pompalama işleminde kendine düşen görevi yerine getiremez.

nedenleri
koroner damarların (kalbe kan taşıyan iki atardamar) iç yüzünde aylar yada yıllar boyunca biriken ateromlar (yağlı birikimler) zamanla damardaki kan akışını engellemeye başlar. damarın en dar noktasında kan pıhtısı oluşursa damar tümüyle tıkanır. bu pıhtının (tromboz) oluşma nedenleri kesinlikle bilinmemekle birlikte, damarın ateromlarla kaplı olmasının tromboz olasılığını artırdığı açıktır.

kalp krizi bir dizi olayın sonucunda gerçekleşir. ilk aşamada kan akımı engellenmeye başlar. kalp kasının (miyokard hücreleri) kansız kalması, hastanın ağrı hissetmesine neden olur. oksijensizlikten etkilenen hücreler ölürler. kan akımı normale dönmezse ilgili kas bölgesi canlılığını yitirir ve birkaç hafta içinde bu bölgenin üstünde nedbe dokusu oluşur. etkilenen kas bölgesi çok genişse, kalbin verimi azalır.

kalp krizi geçirme tehlikesi sigara içen, çok yağlı yiyen, ruhsal gerilimlerin etkisinde bulunan insanlarda, şeker hastalarında ve ailelerinde kalp krizi vakaları bulunanlarda en yüksektir. kriz daha çok orta yaşlı erkeklerde görülür; menopoz çağından önce kadınlarda ve 35 yaşından genç erkeklerde ender rastlanılır.

kriz bazen hiç beklenmedik biçimde ortaya çıkar ama çok önceden kendini anjina ağrısı ile belli ettiği de olur. anjina egzersiz ya da heyecan sonucu göğsün ortasında belirerek birkaç dakika süren ve çoğunlukla kollara, omza ve boyna da yayılan bir ağrıdır. anjina ağrısı hisseden ya da eski ağrıları sıklaşan ve uzayan herkesin doktora başvurması gerekir.

belirtiler
kalp krizinin başlıca belirtileri göğsün ortasında şiddetli ağrıdır. terleme, bulantı, kusma ve solunum güçlüğü de görünümü bozulur. belirtiler çok şiddetli ağrı ile hafif bir rahatsızlık arasında değişen çeşitli düzeylerde olabilir. öyle ki, kalp krizi geçirdiğinin farkına varmayanlar bile olabilir. kalp krizine benzeyen belirtiler kuşkusuz hemen doktora başvurmayı gerektirir; ancak sindirim bozukluğunun göğüs enfeksiyonlarının, idrar kesesi hastalıklarının ve aşırı mide asidi salgılanmasının da benzer şikayetler yarattığı akıldan çıkarılmamalıdır.

tedavi
kalp krizi tedavisinde öncelik ağrının hafifletilmesindedir. morfin ve benzeri maddeler yararlı olur. tanının kalp atışlarını grafik halinde gösteren ekg (elektrokardiyografi) ile doğrulanması da önemlidir. ağrının nedeni kalp krizi ise, ekg’de belirli değişiklikler olur. kesin tanıya varıldıktan sonra yeni sorunların çıkmasını engellemek için gerekli önlemler alınır. hastanelerdeki koroner bakım birimleri, kalp krizinden sonra görülen ritm bozukluklarını önlemek ve tedavi etmek üzere donatılmıştır. ritm bozuklukları ilaçla ve gerektiğinde elektrik şoku ile tedavi edilir. kuşkusuz bu, hastanın koroner bakım birimine girmek için mutlaka hastaneye yatması gerektiği anlamına gelmez.

kalp krizinde en önemli sorunlar ilk iki saat içinde ortaya çıkar. hastaların çoğunu bu süre içinde hastaneye yetiştirmek olanaklı olmaz; bu süreyi atlattıktan sonra ise, evlerinde kalmaları daha doğru olabilir. özellikle yaşlıların evde bırakılması daha olumlu sonuç vermektedir ama son karar doktora aittir. koroner bakım birimine yatırılan hastalar orada bir - iki gün tedavi gördükten sonra normal koğuşa alınırlar. normal koşullarda yatakta birkaç günden fazla kalmaları gerekmez ve sorun çıkmazsa 10 - 14 gün içinde taburcu olurlar. amaç, hastanın yavaş yavaş normal yaşamına dönmesidir. kalp kasının ağır ölçüde hasara uğradığı ender durumlarda ise hastaların tam anlamda iyileşmesi daha uzun sürebilir.

kalp kasi iltihabi

independence
belirtileri ciddiye alınmazsa kalp kasının iltihabı (miyokardit) yaşamı tehlikeye sokabilen bir durumdur. buna karşılık dinlenme ve basit bir tedaviyle iyileşmek olanaklıdır. kalp, aşağı yukarı bütünüyle kastan oluşur. bu kas, bedenin öteki bölümlerindeki kaslar gibi enfeksiyon sonucu iltihaplanabilir. o zaman kalp atışları hızlanır; çarpıntı, yorgunluk ve soluk darlığı görülebilir.kalp kası iltihabı virüs ve bakteri kökenli hastalıkların sonucunda görülebilir ama ancak açık seçik ve ciddi belirtiler verdiği zaman yapılan testlerle saptanır. ciddi kalp kası iltihabına ise çok ender rastlanılır.

nedenleri
kalp kası iltihabının çeşitli nedenleri vardır. batı ülkelerinin çoğunda en sık görülen hastalık nedeni, coxsackie b ailesine ait bir virüstür. kabakulak, grip, kızamık, çocuk felci virüsleri de hastalığa yol açabilirler. septisemide kana yüksek oranda bakteri karışmasıyla da kalp kası iltihabı oluşabilir. bu enfeksiyonlar çok tehlikelidir. hastalık difterinin komplikasyonu olarak da görülebilir ama difteriye karşı aşılanmış çocuklarda bu olasılık çok düşüktür.

bir başka hastalık nedeni de trişinozdur (trichinella spiralis adındaki solucanın larvaları bulaşmış domuz etinin yenmesiyle ortaya çıkan hastalık). asalaklara bağlı kalp kası enfeksiyonları tropikal ülkelerde daha sık görülür ve genellikle başka asalak hastalıklarının (güney ve orta amerika’da chagas hastalığı, afrika’da uyku hastalığı) komplikasyonu olarak ortaya çıkar.

belirtiler
kalp kası iltihabından kuşkulanıldığında başvurulacak ilk test elektrokardiyografidir. eğer kalp hastalıktan etkilenirse, ekg’de kalp atışlarının hızlandığı (taşikardi) ve normal ritmi bozan ekstrasistoller görülür. kalbin çapında büyüme olup olmadığını anlamak için röntgen yararlı olur. kalp kası iltihabının erken belirtilerinden biri de iki karıncığın birden şişerek balonlaşmasıdır. bu şişme yüzünden kulakçıklar ile kapakçıkların kenarları birleşmez. bu yüzden kan geri kaçar ve sistolik üfürümler duyulur, yani kalbin kan pompaladığı sırada olağandışı sesler oluşur. kalp kası iltihaplandığı için eskisi kadar verimli çalışamaz. akciğerde biriken kan soluk darlığına, sağ karıncığın yeterli çalışmaması ise ayak bileklerinde ödeme neden olur.

tedavi
bakteri ve asalak kökenli kalp kası iltihabının tedavisi antibiyotiklerle yapılır. buna karşılık etkili antiviral ilaçların sayısı pek az olduğundan, en sık görülen virüs kökenli kalp kası iltihabında yatakta dinlenmeden başka özel bir tedavi yöntemi yoktur. deneyimlere göre tehlikeli yan etkiler ancak dinlenme önerisine uymayan hastalarda görülmektedir. ağır egzersiz yapan gripli hastalarda kalpte ritm bozuklukları yüzünden ani ölümler bildirilmiştir. coxsackie b enfeksiyonuna yakalanan hastalar ekg ve röntgende iltihap belirtileri yok olup kalp yeniden normal çalışıncaya kadar (6 - 8 hafta) yatakta kalmalıdır.

virüs enfeksiyonunun akut evresinde en etkili ilaçlardan biri aspirindir. ama etkili olması için dört satte bir 1 - 2 tane aspirin tableti almak gerekir. kalp atışlarındaki düzensizlik, lokal anestezikler ve sıvı atılmasını sağlayarak kalbin yükünü azaltan idrar söktürücüler ile tedavi edilir. hastanın az tuz yemesi de tedaviye yardımcı olur. kalp kası iltihabı virüs nedeniyle olmuşsa, az da olsa yineleme olasılığı vardır. bu durumda en iyi tedavi yeniden yatakta dinlenmek ve aspirin almaktır.

hemofili

independence
geçmişte bazı kraliyet ailelerinde de görüldüğü için iyi tanınan hemofili, kanın pıhtılaşamadığı ve kanamanın tıbbi müdahale olmaksızın durdurulamadığı kalıtsal bir hastalıktır. hemofili, neredeyse yalnızca erkekleri etkileyen, kanın pıhtılaşması için gerekli faktörlerden birisinin eksik olduğu, kalıtsal bir hastalıktır. sonuç olarak hafif bir yaralanmada ya da ortada görünür bir neden yokken olan iç kanamada kanama durmaz.

nedenleri
hemofili "8. faktör" olarak adlandırılan kan pıhtılaştırma faktörünü içeren dişi cinsiyet kromozomu olan x kromozomunda bulunan anormal bir gene (gensel fiziksel varlığımızı oluşturan bilgileri taşırlar) bağlıdır. kan pıhtılaşması, zincirleme bir olay yardımıyla oluşan, karmaşık bir kimyasal tepkime dizisidir. tepkime, kandaki "hageman faktörü" diye adlandırılan 12. faktörle başlamaktadır. 12. faktör 11.’yi harekete geçirmekte sonra 10.’dan 1.’ye kadar süren bir dizi tepkime oluşmaktadır. pıhtılaşma sürecindeki son aşama protrombin’in (bir enzim) fibrinojenle (bir protein), yani 1. faktörle, fibrin oluşturmak için tepkimeye girmesidir. bu, yara yüzeyinde jel halinde bir tabaka oluşturur. zincirdeki her faktör belirli bir kromozom üstündeki özel bir gen tarfından belirlenir ve o yüzden o gen bulunmadığında tepkime uygun biçimde gerçekleşmeyeceğinden pıhtılaşma olmaz.

erkeklerde hemofili olması için dişi cinsiyet kromozomununun bir bölümünü oluşturan anormal genin bir kadın taşıyıcıdan kalıtım yoluyla alınması gerekir. kadında iki x kromozomu, erkekte ise bir x, bir de y kromozomu (erkek kromozomu) vardır. yani dölütün erkek olması için babadan y kromozomu, anneden x kromozomu alması gerekir. eğer babada hemofili varsa bu hastalık onun x kromozomuyla taşınacağından, oğluna değil ama kızına geçecektir (kızı, anne ve babasından birer x kromozomu alacaktır). bu yüzden hemofilili bir babanın oğlu etkilenmeyecek ve hastalığı taşımayacaktır, ancak kızlarının hepsi kesinlikle taşıyıcı olacaktır. öte yandan dişi taşıyıcıların hastalığı oğullarının yarısına aktarma olasılığı vardır. kızlarının yarısı da taşıyıcı olabilir. kız çocuklarda hemofili olması için hemofilili bir babadan ve taşıyıcı bir anneden birer anormal gen almaları gerekir ancak böyle iki insan arasındaki birleşme olasılığı son derece az olduğundan ve günümüzde genetik danışmanlık yaygınlaştığından, bu ender rastlanan bir durumdur.

belirtiler
hemofili belirtilerine çoğunlukla yaşamın ilk aylarında rastlanılır. hasta bebeklerin derilerinin kolayca morardığı görülür. büyüdükçe daha ciddi belirtiler ortaya çıkar, en önemlisi eklem içi kanamalardır. sonuç olarak şiddetli ağrı ve sonunda etkilenen eklemin biçiminin bozulduğu görülür. bu biçimde yaralanmalar sürerse hasta sakat kalır. genellikle büyük yük taşıyan eklemler yani dizler ve bilekler etkilenmektedir.

hafif hemofili genellikle diş çekiminden sonra diş hekiminin kanamayı durdurmakta güçlük çekmesiyle ortaya çıkar. kesin tanı hastanın kanında 8. faktörün miktarının ölçümüyle konur. hastalığın şiddeti kandaki 8. faktör düzeyiyle ilgilidir; bazen 8. faktör hiç bulunmaz ve çok ciddi bir sorun oluşturur. normal olarak önemsiz görülen yaralanmalardan sonra deride hiçbir kesik ya da ezilme olmamasına karşılık kanama oluşabilir. karın boşluğundaki kanamalar başka hastalıklar, sözgelimi apandisit sanılabilir. şiddetli vakalarda hasta güçsüz düşebilir ve ağır, öldürücü bir kanaması olabilir.

tedavi
hemofililer yaralandıkları zaman hemen hastanede tedavi altına alınmalıdırlar. kanamalarının şiddeti, kanlarındaki 8. faktör eksikliğinin derecesine bağlıdır. günümüzde bağış kanlardan 8. faktör elde edilmesi ve bunun saklanması olanaklıdır. böylece gerektiğinde hastaya damardan şırıngayla ya da kan aktarımı yoluyla 8. faktör verilebilmektedir.

eklem kanamaları çok ağrılıdır ancak enjeksiyon ya da kan aktarımı yoluyla hızla denetim altına alınabilir. yaralı ekleme edilgen olarak (basınç yapılmadan) bir fizik tedavi uzmanı yardımıyla egzersiz yaptırılmalıdır. yumuşak dokulardaki kanamaların durması daha uzun sürebilir ve günlerce kan aktarımı tedavisini sürdürmek gerekebilir. bütün öteki kalıtsal hastalıklar gibi, hemofilinin de tedavisi yoktur. ancak hasta dikkatli davranırsa ve tedavi altında tutulup, sağlığı sürekli izlenirse genel olarak durumu iyi olur.

flebit

independence
bacaktaki toplardamarların iltihabı demek olan flebit, oldukça sık rastlanan bir hastalıktır. "flebit" bacaktaki yüzeysel toplardamarların ya da bacak ve leğen kaslarındaki derin toplardamarların iltihabı anlamına gelir. iltihap çoğunlukla damar içi pıhtılaşmaya, yani tromboza yol açar, iltihapla sonuçlanan damar içi pıhtılaşmaya ise "tromboflebit" denir.

belirtiler
yüzeysel tromboflebitte derialtında görülen toplardamarlar iltihaplanarak şişer, kızarır ve duyarlı bir hale gelirler. iltihap, genellikle damarın bir bölümünde başlar, sonra yukarıya doğru ağrılı, kırmızı bir çizgi biçiminde yayılır. iltihaplı damar, derinin hemen altında sert bir kordon gibi ele gelebilir. hastayı gece uyutmayan belirgin bölgesel bir ağrı vardır. tedavi edilmezse, iltihap alanı genişler ve ağrı artar. bazen çok ağrılı, uzun bir iltihap çizgisi de görülebilir; hastanın ateşi yükselebilir, bacağı şişebilir. yüzeysel tromboflebit daha çok bacağın alt yarısında oluşur. genellikle genişlemiş (varisli) damarlarda görülür. ender rastlanılmakla birlikte koldaki toplardamarlarda da olabilir.

derintoplardamar tromboflebitinde ağrı baldırda hissedilir ve bilek hareketleriyle artar. bilek çevresindeki dokular şişebilir. ancak, ağrılı bir kızarıklıkla kendini belli eden yüzeysel tromboflebitin tersine, derin flebitin dıştan görünen hiçbir belirtisi olmayabilir. yine de varisli damarlar dışında, nedenleri, yüzeysel tromboflebitin tersine, derin fleitin dıştan görünen hiçbir belirtisi olmayabilir.

nedenler
yüzeysel tromboflebitin başlıca nedeni varisli damarlardır. aileden geçen ve kadınlarda daha yaygın olan bu durum, genç erişkinlik çağında ortaya çıkar ve yıllar geçtikçe ilerler. bacak yüzeysel toplardamarları genişleyince çeperleri incelir ve kıvrımlar yapar. genişlemiş damarlarda kan akımı yavaşlar ve kandaki plazma ve hücreler çökmeye yüz tutar. böylece kanın akışı iyice yavaşlar ve flebitin ilk aşaması olan kan pıhtılaşmasına yol açar. pıhtılaşmadan sonra damar çeperi pıhtıyı çözmek için iltihap oluşturur. bu dönemde hasta ağrı, duyarlılık ve kızarıklık gibi belirtilerin farkına varır.

bazen bir darbeden sonra da flebit oluşur. derinin hemen altındaki ince çeperli toplardamar, sözgelimi bir sehpaya çarpma sonucu yaralanabilir. normalde damarın içi, kaygan bir yüzey oluşturarak pıhtılaşmayı önleyen bir hücre tabakasıyla kaplıdır. darbe sonucu bu tabaka zedelenince, düzensiz yüzeye değen kan, pıhtılaşmaya başlar.

toplardamarlardaki varis genellikle gebelik sırasında ağırlaşır. bunun iki nedeni vardır: rahmin leğen toplardamarlarına baskı yaparak bacak toplardamarlarını şişirmesi; gebelikte bedendeki bütün destek dokularını gevşeten hormonların salgılanması (çeperleri gevşeyen damarlar genişler).

damar içine enjeksiyon yapılması da yüzeysel tromboflebite neden olabilir. herhangi bir nedenle hastanede yatan hastaya uzun süre damardan sıvı verilmesi, yani serum takılması gerekebilir. bu durumda iğne damarı tahriş edebilir ve sonuçta pıhtılaşma, ardından da iltihap ortaya çıkar.

öteki nedenler arasında ise, kanın pıhtılaşmaya yatkın olduğu bazı kan hastalıkları ile büyük ameliyatlar sonrası ya da hastanın uzun süre hareketsiz kaldığı durumlar sayılabilir. bazı kanser türlerinde, özellikle pankreans kanserinde, daha önce hiçbir varis ya da flebit yakınması olmayan kişinin bacaklarında apansızın yüzeysel flebit oluşabilir. bu tür flebitin bir özelliği ’gezici’ olmasıdır. bir gün bir bacağın alt kesiminde ortaya çıkan flebitin birkaç gün sonra öteki bacağın üst kesiminde oluştuğu görülür. flebit ciddiye alınmalıdır, ama başka belirtiler olmadan, kanserin ilk belirtisi olarak yorumlanması yanlıştır. derintoplardamar tromboflebitinde, kaslar içinde, bacak boyunca uzanan geniş toplardamar tıkanır ve iltihaplanır. varisli damarlar dışında, derintoplardamar tromboflebitinin nedenleri, yüzeysel tromboflebitinkilerle aynıdır: kan dolaşımında yavaşlama, kanın yapısında bir değişiklik ve damar çeperinde zedelenme.

tedavi
yüzeysel tromboflebitin ciddi bir tehlikesi yoktur. hasta toplardamar, içinde kan barındırmayan, bağ dokusundan bir bant, haline gelebilir; ama yeni damarlar açılacağından bu durum belirti vermez. ayrıca yineleme eğilimi göstermesine karşılık, ciddi bir tehlike yaratmaz. buna karşılık, derin toplardamar tromboflebiti oldukça ciddi tehlikeler yaratabilir. öncelikle, toplardamardaki pıhtı büyüyerek önemli bir uzunluğa ulaşır. sonra bir parça kopar ve ana dolaşıma katılır. alt ana toplardamardan (bedenin alt kesiminden gelen bütün kanı toplayan, karnın arka tarafındaki geniş toplardamar) geçerek kalbe girer. oradan da akciğerlere kan götüren atardamara pompalanır. büyüklüğüne göre, bu atardamarın akciğere dağılan dallarından birini ya da birkaçını tıkar. eğer pıhtı yeterince büyükse tam tıkanma bile yapabilir ve oluşan akciğer enfarktüsü ani ölümle sonuçlanır. küçük bir pıhtı ise akciğerin uç kısmına ulaşır ve daha az zarar verir. derin toplardamar tromboflebitinin ikinci bir etkisi de bacak damarlarının içindeki küçük kapakçıkların hasar görmesidir. bu durum bazen bacağın sürekli şiş kalmasına ya da yara (ülser) açılmalarıyla sonuçlanan deri sorunlarına yol açar. ciddi bir tehlike yaratmadığından yüzeysel tromboflebitin tedavisinde belirtilerin hafifletilmesiyle yetinilir.

ilk yapılacak şey, her oturuşta ayağın yüksekçe bir yara dayanmasıdır. bu yolla şişlik ve iltihabın etkileri azalır. esnek bant ve varis çorabı, damarları sıkıştırarak kan akışını hızlandıracağından ve iltihaplı bölgeyi destekleyeceğinden yararlı olabilir. bazı doktorlar iltihaplı dokuya doğrudan etki ederek ağrıyı ve şişliği azaltan aspirin ve fenilbütazon gibi ilaçlar kullanılırlar. özel bir merhemle ovma da yararlı olabilir.

derin tromboflebitin tedavisi genellikle pıhtı oluşmasının önlenmesine yöneliktir. kanın pıhtılaşma hızını azaltan antikoagulan (pıhtılaşmayı önleyici) ilaçlar kullanılır. bunların uygun bir dozda alınması, bacaktaki pıhtıların büyümesini önler. günümüzde iki tür antikoagulan madde kullanılmaktadır: enjeksiyonla verilen ve hemen etki eden heparin ve hap biçiminde de alınan, iki üç gün içinde etkisini gösteren warfarin. önce heparin uygulanır, birkaç gün sonra warfarin’e başlanır ve en az üç ay boyunca sürekli kullanılır. yüzeysel tromboflebitte tek sorun, özellikle varis varsa iltihabın yinelenmesidir. bir nöbet genellikle bir hafta ya da daha uzun sürer. sonra ağrı ve duyarlılık hafifler ama bazen duyarlılık haftalarca sürebilir. akut dönem geçtikten sonra bölgedeki deride kahverengi bir leke kalır. bunun yok edilmesi olanaklı değildir.

derin toplardamar trombozu tedavisine zaman geçirmeden başlanırsa, bir sorun çıkmaz. ancak tedaviye karşın "flebit sonrası bacak" denilen durum ortaya çıkabilir. bilek gölgesi sürekli şiş kalır ve daha sonra yaralar oluşabilir. bu durumun tedavisinde varis çorabı giyilir, bedendeki fazla suyu azaltan ilaçlara ve belki de yaraların iyileşmesi için cerrahiye başvurulur. bazı vakalarda flebit sonucu bacağın altındaki toplardamarların kapakçıkları hasar görür ve sonuç olarak yüzeysel toplardamarları derin sistemle birleştiren geniş damarlar oluşur. bu damarların bağlanmasıyla yaralar tedavi edilebilir.

"flebit sonrası bacak" oluşmasa da, bir derin toplardamar trombozunu izleyen ağrı ve şişlik haftalarca kalabilir. bazen şişlik geçer, ama hasta sacakta günün sonuna doğru hafifçe şişme izlenebilir. varis çorabı giymenin, ayağı yükseğe kaldırmanın ve egzersizin yararı açıktır. ama erken dönemde uzun yürüyüşler hastayı zorlar.

sigaranın uzun dönümde derin flebit olasılığını artırdığı öne sürülmektedir. yüksek dozda doğum kontrol hapı kullanan kadınların (özellikle 35 yaşın üstünde, şişman ve sigara içenlerde) damar hastalıklarına yakalanma olasılığı oldukça yüksektir. bu yüzden söz konusu özellikleri taşıyan kadınların gebeliği önleme konusunda başka yöntemlerebaşvurmaları yerinde olur.

flebitin en büyük tehlikesi toplardamarlarda oluşan bir pıhtının koparak kan dolaşımında sürüklenip akciğerlere taşınması ve bu organlarda enfarktüse yol açmasıdır. söz konusu durum daha çok derin toplardamar tromboflebitinde görülse de, flebitin her türü dikkatli bakım ve tedavi gerektirir. bu yüzden belirtiler önemsiz bile görünse, üzerinde durulmalı, mutlaka bir doktora danışılmalıdır.

fil hastalığı

independence
gerçekte fil hastalığı, tropikal bölgelerde görülen bir asalak hastalığıdır. ancak, ona benzeyen başka belirtiler de aynı adla anılmaktadır. insanı öncelikle adıyla ürküten fil hastalığı (elefantiyazis), tropikal bir hastalıktır. ama lenf yollarının tıkanmasına bağlı başka şişmelere de aynı ad verilmektedir. lenf damarları yoluyla büyük miktarlarda su ve artık madde dokulardan uzaklaştırılır. gerçek fil hastalığına yani asalak kökenli olanına batı ülkelerinde pek rastlanmaz. zaman zaman görülen vakalar, lenf sisteminin kanser hücreleriyle tıkanması ya da radyoterapi sonucu hasara uğramasından kaynaklanan durumlardır.

nedenleri
tropikal ülkelerde hastalığın nedeni asalak solucanlardır. bu solucanların çeşitli türleri vardır, ama en sık rastlanılanı wuchereria bancrofti’dir. solucanın insan bedenine giriş yolunu kavramak için yaşam çevriminin bilinmesi gerekir. solucan, çoğalmak için yumurta bırakır. bunlar, "larva" denen küçük, gelişmemiş biçimlere dönüşür. larvalar, sivrisineklerle taşınır ve sineğin soktuğu insanlara geçerler. daha sonra lenf sistemine yönelirler ve orada gelişip erişkin solucanlar haline gelirler. erişkinler bir yıl kadar süren bir dönemden sonra kana da karışabilirler. ancak, asıl hasar yaptıkları yer lenf yollarıdır. solucanlar genellikle lenf damarlarını tıkayıp iltihaba yol açarlar. sonuç olarak da, genellikle bacakların alt kesiminde ve üreme organları çevresinde ağrılı şişlikler ortaya çıkar. hastalığa neden kanser ise, şişliğin nedeni kanser hücrelerinin lenf damarlarını tıkamasıdır. radyoterapide (kanser tedavi yöntemlerinden biri) ise, damar tıkanıklığından çok, doku hasarı ön plandadır. ama, sonuç aynıdır.

belirtiler
hastanın ilk görebileceği belirti, ısırılmadan sonraki üç ay ile iki yıl arasında ortaya çıkan ağrılı şişliklerdir. şişliğe basınca parmağın bir çukur bırakması tanı için yeterlidir. üreme organları bölgesi etkilendiğinde ise idrar yapmak zorlaşır. zamanla, tıkanma sonucu deri kalınlaşır, pütürlü bir hal alır ve renk değişikliği olur. alttaki doku da kabalaşıp sertleşir, deri fil derisini andırır.

tedavi
rahatsızlık verici olmakla birlikte, tropikal fil hastalığı, yaşamı tehdit edici bir hastalık değildir. solucan "dietil - karbamazin" adlı bir ilaçla yok edilebilir. şişliğin inmesi için de, bacak yükseğe kaldırılır ve lenf sıvısının tıkanıklığı aşması için varis çorapları kullanılır. sıcak ülkelerde fil hastalığının kökünü kazımanın en etkili yöntemi, larvaları taşıyan sivrisineklerin yayılmasını ve üremesini önlemektir. tehlikeli bölgelere yapılan gezilerde sivrisineklere karşı cibinlik altında uyumak ve böcek ilacı kullanmak gibi önlemler alınmalıdır.

enfarktus

independence
enfarktüs, bir organ ya da dokuyu besleyen kan akımının kesilmesidir. her organda enfarktüs olabilir ama en çok kalpte, akciğerlerde ve beyinde görülür. cerrahi yöntemlerle ya da ilaçla tedavi edilir. atardamarlar, temiz kandaki oksijen ve besin maddeleriyle hücreleri canlı tutarlar. bir atardamar tıkanırsa, beslediği bölgedeki hücreler kansızlık nedeniyle ölür. bu hücre ölümüne, enfarktüs denir.

nedenler
bir organa kan götüren atardamarın ansızın tıkanmasının birkaç nedeni olabilir. damar çeperleri "aterom plağı" adı verilen kolesterol birikintisiyle kalınlaşmış olabilir. kalınlaşma nedeniyle daralan damarda kan pıhtılaşması dolayısıyla tıkanma daha kolaydır. enfarktüsün ikinci nedeni "embolizm" denilen durumdur. herhangi bir damarda ya da kalpte oluşan bir pıhtı, yerinden kopup kanla sürüklenip başka bir damarda tıkanmaya yol açabilir. bağırsaklarda ise, "volvulus" denilne bir olay sonucu enfarktüs oluşabilir. bağırsaklar, "mezenter" adlı bir zarla karnın arka duvarına bağlıdırlar. bağırsaklar kendi çevrelerinde bükülürlerse (volvulus), mezenter boyunca uzanan damarlar sıkışacağı için kan akımı kesilir ve enfarktüs olur. bağırsaklarda, embolizm nedeniyle de enfarktüs olabilir. enfarktüs, kalp krizi (miyokard enfarktüsü) ya da inme gibi sorunlara yol açabilir. bunlar yaşamı tehlikeye düşüren rahatsızlıklardır.

belirtiler
akciğer enfarktüsü, "pulmoner embolizm" denilen bir sürecin sonucudur. bacak toplardamarlarında kan pıhtıları oluşur ve kopup dolaşıma katılır. bu pıhtılar alt ana toplardamar yoluyla kalbin sağ yanına, oradan da kanla akciğerlere giderler ve akciğerdeki atardamarlardan birini tıkayarak akciğer enfarktüsüne yol açarlar. göğüste birdenbire başlayan şiddetli ağrı olur. plevra (akciğerleri çevreleyen zar) iltihaplandığı için ağrı, soluk alınca artar. akciğer enfarktüsü oldukça ciddidir; hatta bazen öldürücü olur.

tedavi
enfarktüsün yapacağı hasar, büyük ölçüde etkilenen bölgeye bağlıdır. sözgelimi bir ayak parmağında enfarktüs olursa (buna genellikle kangren denir) sonuç kötü olabilir ama ölümcül değildir. buna karşılık beynin bir bölümünde enfarktüs olursa sonuç öldürücü ya da en azından çok ciddidir. enfarktüsün tek bir tedavisi yoktur. embolizm nedeniyle oluşan bazı enfarktüs vakalarında tıkanmaya neden olan pıhtı, ağır bir hasara neden olmadan cerrahi girişimle çıkarılır. bazen hastaya ilaç verilir, bazen de tehlikedeki bölgeye kan akışı sağlayacak başka bir yol oluşturmak ve hasarı en aza indirmek için ameliyat yapılır.

renk korlüğü

independence
renk körlüğü kadınlardan fazla erkeklerde görülen, oldukça yaygın bir durumdur. renk körlüğü, renkleri ayırt etme yeteneğinin bozukluğudur. en fazla görülen tipi kırmızı ve yeşilin ayırt edilememesidir. ender görülen bazı vakalarda ise bütün renklerin ayırt edilememesi ve dünyanın siyah - beyaz görülmesi söz konusu olur. renk körlüğü oldukça yaygındır: her 20 erkekten ve her 200 kadından birinde vardır. birçok kişi renk körü olduğunu kendiliğinden fark etmez.

renk körlüğü kalıtsaldır. kadınlar, kendileri renk körü olmadan kırmızı - yeşil renk körlüğünü çocuklarına geçirebilirler. kadınların kırmızı - yeşil renk körü olmaları, ancak babalarının kırmızı - yeşil renk körü, annelerinin de taşıyıcı olma durumunda olanaklıdır. renk körlüklerinin bazı ender türleri iki cinste eşit olarak görülür. erkekleri daha fazla etkileme eğilimi gösteren renk körlüğü ise, bir kuşağı atlayıp bir sonrakinde ortaya çıkabilir.

nedenleri
renk körlüğünün nedeni bilinmemektedir. renkler gözün ağtabakasında bulunan koniler tarafından algılanır. bunlar pigment, yani renk maddesi içerir ve belirli koniler belirli renkleri ayırt ederler. kalıtsal bozukluk sonucu bu pigmentlerden birinin eksik olmasının, renk körlüğü oluşturmada rol oynadığı sanılmaktadır.

bazen renk körlüğü, ağtabaka ya da göz siniri (optik sinir, yani ağtabakadan beyne uzanan sinir) hastalığıyla ortaya çıkar. bu tür renk körlüğü ender görülür ve ilerleyicidir. renk körlüğünün yanı sıra görüş de bozulur. buna karşılık, kalıtsal tipte renk körlüğünde biçimler görülebilir ve bozukluk ilerlemez.

belirtiler
renk körlüğünün yaygın türü olan kalıtsal renk körlüğünde yeşil, sarı, turuncu ve kırmızı aynı biçimde algılanır ve ayrı renkler ancak yoğunluklarıyla ayırt edilebilir. bu bozukluk doğuştan geldiğinden renk körleri zamanla belirli tonları ayıracak hale gelebilirler. renk körlüğünün ender görülen ve ciddi olan türünde ise görüş bozukluğu ilerleyicidir ve hasta her şeyi siyah - beyaz görür. renk körlüğü günlük yaşamda önemli bir sorun oluşturmaz ama hasta, renklerle ilgili belirli işlerde çalışamaz. kırmızı - yeşil renkler bütün dünyanın kara ve deniz işaretlerinde yaygın olarak kullanıldığından, renk körleri sürücülük ve denizcilik yapamazlar. bu renklerde önemli uyarılar yapıldığından, görülmemeleri yaşamsal tehlike ouşturabilir.

tedavi
renk körlüğünün yaygın ve kalıtsal olan tipinin tedavisi yoktur. görme sinirinin zayıflamasına bağlı olan ve görme bozukluğu ile birlikte seyreden renk körlüğü ise bir ölçüde düzeltilebilir ya da en azından ilerlemesi engellenebilir. renk körlüğü doğuştan olduğunda zararsızdır, hatta birçok kişi uzun süre renk körü olduğunun farkına bile varmaz ancak bir göz muayenesiyle durum ortaya çıkabilir. renkleri ayırt etme gücündeki değişiklik, göz bozukluğundan da ileri gelebilir. bu durumda en iyisi bir doktora gidip tedavi görmektir.

optik papilla ödemi

independence
yüksek tansiyonu ya da beyin tümörü olan kişilerde görülebilen optik papilla ödemi gözdeki optik diskin şişmesi anlamına gelir. optik papilla ödemi ya da kısaca papil ödem (göz dibi ödemi diye de bilinir), görme algısında rol oynayan bütün sinir liflerinin bir araya gelip, beyindeki görme merkezine varmak için gözden çıktıkları yer olan optik disklerdeki sıvı birikimi anlamına gelir.

söz konusu durum bir hastalık değil, bir bulgudur ve bedendeki kan damarları ile dolaşımın göstergelerinden biridir. ödem, yüksek tansiyonunun varlığını ve yüksek tansiyonun damarları ve dolaşımı etkilediğini gösterir. alttaki neden tedaviyle ortadan kalktığında, ödem de yok olur.

nedenleri
optik papilla ödeminin en yaygın nedeni beyindeki birincil ya da ikincil tümörlerdir (yani, beyin dokusunun tümörü ya da başka organlardan beyne yayılmış olan metastazlar). öteki olası nedenler yüksek tansiyon, beyin içindeki kanamaya bağlı kafa içi basıncı artması, göz çukurundaki tümörler ve ağtabaka toplardamarında pıhtı oluşumudur. ağtabaka toplardamarı, kafadaki en büyük toplardamarlardandır.

belirtiler
optik papilla ödemi, genellikle göz dibinin oftalmoskop (ağtabaka ve üzerindeki yapıların görülmesini sağlar) ile muayenesi sırasında ortaya çıkar. başlangıç döneminde, şişme hafif olduğundan diskin kenarları net biçimde görülemez, onun yerine hafif bulanık bir görünüm izlenir. ayrıca kıvrılıp genişlemiş toplardamarlar, kanama alanları ve şişme nedeniyle gölgeli alanlar görülebilir. ciddi vakalarda görmede bulanıklaşma olur. tehlikesi, ödeme yol açan nedenin tedavisiz bırakılması durumunda ilerleyen görme yitimine neden olmasıdır.

tedavi
optik papilla ödemi tek başına bir hastalık değildir, yani başka hastalıklara eşlik eden bir bulgudur. bu nedenle optik papilla ödeminin kendisi tedavi edilmez. ancak bu belirtiye yol açan hastalık tedavi edildiğinde ödem de geçer.

glokom

independence
glokom ya da göz hipertansiyonu, ciddi ama genellikle erken tanıyla zararlı etkileri önlenebilen bir rahatsızlıktır. genellikle yaşamın ileri yıllarında ortaya çıkmasına karşın glokom, körlüğün en sık rastlanan nedenlerinden biridir. 40 yaşın üstündeki 50 kişiden birinde görülür.

nedenleri
göz, mercek ve merceği yerinde tutan kirpiksi kaslarla ön ve arka bölümlere (ön ve arka kamara) ayrılmıştır. gözde merceğin hemen önündeki ön kamarayı dolduran ve ön kamara sıvısını yapan "kipiksi cisim" denen bir yapı daha vardır. sıvı sürekli olarak bir yandan boşalması gerekir. glokomda sorun işte bu noktada ortaya çıkar. üretilen sıvının boşaltıldığı yerde bir tıkanıklık olur ve bunun sonucunda göz küresi içindeki basınç artar. arka kamaradaki sıvı ise dolaşmadığı için hiçbir zaman böyle bir soruna yol açmaz.

belirtiler
birçok vakada hiçbir belirti olmaz. görme yavaş yavaş zayıfladığı için, hasta çoğunlukla farkına varmaz. ancak hekim oftalmoskop denen bir aletle göz içine bakarak tanı koyabilir. hekim bu aletle gözün arkasındaki ağtabakayı ve onu besleyen göz sinirinin pembemsi bir rengi vardır ve kenarı ağtabakaya uzanır ama glokomda sinir soluklaşarak özel bir görüntü verir.

göz hekimi, ağtabakanın ayrıntılı görme için kullanılmayan bölümlerinde oluşan körlüğü fark edebilir. glokomlu kişilerin körlüğün başladığını fark etmemelerinin nedeni ise hastalığın başında gözün ayrıntılı görme için kullanılan bölümünün henüz etkilenmemiş olmasıdır. bazen glokom, apansızın göz ağrısı, bulantı ve kusmayla da başlayabilir. hastanın gözünün kurtarılması için, acil hastane tedavisi gerekir.

tedavi
amaç, ilaç tedavisi ile gözün ön kamarasındaki sıvının akma hızını artırmaktadır. göze günde 3 - 4 kez özel ilaçlar damlatılır (genellikle pilokarpin). ilaç tedavisi başarısız olursa, cerrahi girişim gerekir; basıncı azaltmak için irisin bir parçası kesilir. ancak bazı vakalarda glokom tedaviye yanıt vermez ve ilerleyerek körlüğe neden olabilir. görme bir kez bozulursa yeniden düzeltilemez, bu nedenle erken tanı ve tedavi büyük önem taşır.

gece korlüğü

independence
gözün loş ışığa hemen uyum sağlayamaması anlamına gelen gece körlüğü, özellikle gece sürücüleri için sorun yaratır. ender görülen bu rahatsızlık, genellikle kötü beslenmeden kaynaklandığından, kolaylıkla tedavi edilebilir. gece körlüğü kavramı, bu hastalıkta geceleyin görme bütünüyle yitirilmediği için biraz yanıltıcıdır. gece körlüğünde, ışık azaldığında, sağlıklı insanlara göre görüş de azalır.

nedenleri
gece körlüğünün en sık rastlanan nedeni a vitamini yetersizliğidir. a vitamini, gözün parlak ışıktan loş ışığa geçişe uyum sağlaması için gereklidir. gözün ağtabakasında (gözün gerisindeki, ışığa duyarlı alan) koni ve çomak biçimli, iki tür alıcı hücre vardır: koni biçimli hücreler ağtabaka merkezinde yoğunlaşmıştır ve yalnızca parlak ışıkla uyarılırlar. işlevleri rengin ve ayrıntıların algılanmasıdır. çomak biçimli hücreler ise, bu alanın çevresinde bulunurlar ve gün ışığnıda neredeyse hiç işlev göremezler. çok düşük şiddette ışık düzeylerine yanıt verirler ve ışık zayıfken bile nesnelerin görülmesini sağlarlar. çomak biçimli hücreler, gece görmeyi sağlamak için harekete geçirilmesi gereken, ışığa duyarlı "rodopsin" adlı pigmenti içerirler. rodopsinin loş ışıkta görme için etkileşmesi gerekir. bu işlemse a vitamini gerektirir. bu nedenle a vitamini olmadığında loş ışığa uyumda azalma olur.

belirtiler
çoğu kişide çomak hücrelerle görmeye geçiş yarım saati bulan süreler alır. gece körlüğü olanlar hem normalden daha az uzaklığı ve daha az ayrıntıyı görürler hem de gece görüşüne uyum sağlamaları daha uzun zaman alır. bu durum, özellikle gece araç kullananlarda önem kazanır. gece körlüğü olan kişi, yaklaşan bir arabanın farlarını normal biri gibi seçer ama araba geçtiğinde karanlığa uyum göstermesi daha uzun sürer ve bir süre için yalnızca önündeki kısa bir uzaklığı seçebilir.

tedavi
gece körlüğü genellikle doktor kontrolünde a ve d vitamini haplarıyla tedavi edilir.

arpacık

independence
arpacık sık karşılaşılan bir sorundur. bazen küçük cerrahi girişimler gerektirmekle birlikte, genellikle antibiyotik uygulamasıyla ve öteki basit yöntemlerle iyileştirilebilmektedir. arpacık, etkilediği gözkapağı bezlerine göre iki türe ayrılır. gözkapağının dışında kirpiklere bağlı yağ bezleri vardır. bunlar, gözün yüzeyini koruyan yağı (sebum) salgılarlar. bazen salgı bezi kanalı tıkanır ve içerde kalan bakteriler "dış" arpacığa neden olurlar. gözkapağının içinde ise, "meibom bezleri" denen bir dizi bez daha vardır. bunlar da yağ bezleridir, ancak kirpiklerle bağlantılı değillerdir, konjonktivadan gözkapağının arka yüzüne açılırlar. burada oluşan bir tıkanıklık ve enfeksiyon da "iç" arpacığa neden olur.

nedenleri
arpacık daha çok, derileri kuru ve egzamaya eğilimli insanlarda görülür. kepek ve pullanma bu koşullarda ortaya çıkar ve arpacık bunların etkisiyle oluşur. ancak herhangi bir cilt hastalığı olmayan kişilerde de arpacık görülebilmekte ve bunun nedeni bilinmemektedir. arpacık uzun sürer ve yinelerse, altında yatan sorun araştırılmalıdır. öteki enfeksiyonlarda olduğu gibi, genel olarak beden sağlığının bozuk olması ve direnç düşüklüğü de arpacığın sık görülmesine neden olur.

belirtiler
arpacık ortaya çıkmadan birkaç gün önce gözde kaşınma ve batma hissi başlar. arpacık bir iki günde ortaya çıkar. küçük, ağrılı bir nokta biçiminde başlar; sonra şişerek belirgin kırmızı bir püstül (içi irin dolu kabarcık) halini alır. dış arpacık kolayca tanınır. ama iç arpacığın görülmesi için gözkapağını dışa doğru çevirmek gerekir. şişen meibom bezi gözkapağını gerdiğinden iç arpacık, dış arpacıktan daha ağrılıdır.

arpacık oluştuğu zaman gözkapağındaki ağrı ve batma hissi artar. işık ağrıyı artırır (fotofobi) ve göz sürekli sulanır. fotofobi, göz sulanması ve sürekli burnunu çekme, çocukta, kızamık gibi daha ciddi bir hastalığı akla getirebilir ama arpacığın fark edilmesi ve bulguların öteki gözde bulunmaması, kesin tanıya varılmasını sağlar.

tedavi
yeterince erken anlaşılırsa, antibiyotikli merhem ya da damlalar arpacık oluşumunu önleyebilir. ancak, çoğunlukla tanıdan önce püstül oluşur ve antibiyotikler etkisiz kalır. tek tedavi, oluşan iltihabın boşalmasını sağlamaktır. sıcak kompres, kan akımını artırıp gözkapağını yumuşatarak ağrıyı azaltır ve enfeksiyonun iyileşmesini kolaylaştırır. basit bir sıcak kompres, tahta bir kaşığın çevresine pamuklu bir kumaş ya da pamuk sarıp sıcak suyun altına tutularak yapılabilir. su dayanılabilir sıcaklıkta olmalı ve kaşık her seferinde kapalı göz üstünde en az 10 dakika tutulmalıdır. dış arpacığın yerleştiği kıl kökü kolayca fark edilir. kirpik bir cımbızla alınırsa, arpacık kendiliğinden boşalır, ağrı ve şişlik azalır.

iç arpacığın tedavisi daha zordur. enfekte olan meibom bezi dışarı açılmaya çalışır ama kalın gözkapağını delemez. sonunda akyuvarlar enfeksiyonun üstesinden gelir ve belirtiler ortadan kalkar ancak geride mikropsuz bir iltihap kisti kalır. meibom kisti, gözkapağının altında ağrısız, küçük bir kitle halinde hissedilir ve ancak cerrahi girişimle çıkarılabilir. lokal anestezi altında gözkapağı dışa çevrilerek kist alınır, çevresi temizlenir.

yineleyen arpacıkta, enfeksiyonun öteki yağ bezlerine geçmesini önlemek açısından antibiyotikli merhem kullanmak yararlı olur. gözü ovuşturmak, enfeksiyonu bulaştıracağı için zararlıdır. kepeğin önlenmesi de önemlidir, çünkü arpacıkta rolü olduğu düşünülmektedir. neden blefarit, yani gözkapağı iltihabı ise, uzun süreli antibiyotik tedavisi ve hafif kortizonlu damlalar etkili olabilir.

birçok vakada neden bilinememektedir. ancak doktora başvurmak her zaman yararlıdır, arpacık seboreik dermatit gibi bir soruna bağlıysa bu hastalığın tedavisi arpacık sorununu da ortadan kaldıracaktır.

fenilketonuri

independence
aşağı yukarı her 15.000 çocuktan biri doğuştan fenilketonüri hastasıdır. zekâ gelişimini etkileyen bu hastalık, erken tanıyla zarar vermeden atlatılabilir. fenilketonüri kalıtımla geçen, ender rastlanan bir hastalıktır. nedeni, bir aminoasit olan fenilalanini dönüştürecek enzimin eksikliğidir ve küçük çocukta zekâ geriliğine yol açar. doğumdan hemen sonra uygulanan bir testle erken tanı konursa, özel bir diyete başlanarak, hasta çocukta beyin gelişiminin normal olması sağlanır.

nedenleri
fenilketonüri, "yenidoğanlarda metabolizma bozuklukları" olarak sınıflandırılan bir grup hastalıktan biridir. doğuştan olan bu hastalıklarda, beden belirli kimyasal bileşenleri dönüştüremez. fenilketonüride söz konusu kimyasal madde fenilalanin’dir. normalde, fenilalanin hidroksilaz enzimi, "fenilalanin" adlı bu aminoasidi "tirozin" denen bir başka aminoaside dönüştürür. fenilalanin hidroksilaz eksikliği nedeniyle, hücrelerde dönüşüm gerçekleşemediğinden, kanda yüksek düzeyde fenilalanin birikir. fenilalanin düzeyinin yüksek olması, gelişmekte olan beyinde hasara yol açar. ayrıca, fenilalanin bedenin renk maddesi olan melanini yapmakla yükümlü tirozine dönüşemediğinden dokularda tirozin eksikliği de yapar. sonuç olarak, bu hastalığa tutulan çocukların gözleri mavi, saçları sarı, derileri açık renklidir. fenilketonüri, doğuştan aminoasit dönüşüm bozukluğuna bağlı, bilinen 50 hastalıktan biridir. kalıtımla ama çekinik olarak geçer. başka bir deyişle anormal genin hem anneden hem de babadan gelmesi gerekir. hasta bir çocuğu olan çiftlerin daha sonraki çocuklarının aynı hastalığa tutulma olasılığı ise dörtte birdir.

belirtiler
fenilketonüriyle doğan çocuklar doğumda normaldir. beyin hasarı fenilalanin içeen besinlerin verilmesiyle başlar. tedavi görmezlerse, ağır zekâ geriliği oluşur. bu tür çocuklarda egzama da bulunur; havale geçirebilirler ve davranış bozuklukları olur. ayrıca derilerinde, hoş olmayan bir koku dikkati çeken.

tedavi
fenilketonüinin tehlikesi, erken tanılanmadığında ortaya çıkar. ayrıca bu hastalığı olup da özel bir diyet uygulamış olan kadınların gebe kalmadan önce yeniden diyet uygulaması önemlidir. böylelikle kanlarındaki fenilalanin düzeyini, çocuklarının zarar görmeyeceği bir sınırda tutabilirler. fenilketonürisi olan kişilerin, aynı hastalığı taşıyan biriyle evlenmedikçe, doğacak çocuklarına bu hastalığı geçirmeleri pek olası değildir. ancak ailede fenilketonüri hastalığı varsa, genetik uzmanlarına danışmak gerekir. bebeklere, doğumdan sonraki ilk beş gün içinde basit bir test (guthrie testi) uygulandığında erken tanı olanaklıdır: sonuç pozitif çıkarsa tedaviye, hiç zaman yitirmeden başlanmalıdır. bebeklere, düşük düzeyde fenilalanin içeren özel bir diyet uygulanır. anne ve inek sütü de dahil olmak üzere her tür protein kesilir, çünkü hayvansal ve bitkisel besinlerdeki proteinin temel bileşenlerinden biri fenilalanindir. üç ay içinde durum yeniden değerlendirilir. hastalığın hafif biçimini geçiren, normal düzeyde fenilalanine dayanabilen bebekler, normal yemeğe başlayabilir. fenilalanin düzeyi yüksek olan bebekler ise özel diyeti sürdürürler. memeden kesildiklerinde, daha fazla normal besin almalarına izin verilir; ama protein oranı özel diyettekinden daha fazla olmamalıdır. kahvaltıdaki tahıllı maddeler, süt ve patates çok dikkatli verilmelidir: bunlarda bir miktar fenilalanin vardır. ancak, reçel, tatlı maddeler ve içecekler, içerdikleri fenilalanin çok düşük düzeyde olduğundan sınırsız miktarda verilebilir. altı ile on iki yaşlar arasında normal diyete dönülebilir. ancak, derslerden geri kalma ve davranışlarda herhangi bir bozukluk dikkatli bir tıbbi denetim gerektirir. kandaki fenilalanin düzeyi çok yüksek çıkarsa, yeniden diyete başlanılmalıdır.

pelteklik

independence
küçük bir çocuğun peltek peltek konuşması sevimli olabilir ama uzun süren pelteklik bir konuşma sorunu sayılır. çoğu çocuk yeni konuşmaya başladığında peltektir. bunun nedeni çok basittir. bazı sesleri, özellikle de "b", "z" ve "r" seslerini çıkarmak, ötekilerden daha zordur. çocuklar, konuşmayı öğrenmeye başladıklarında, hemen bütün sesleri yetişkinlerin çıkardığı biçimde çıkaramazlar. konuşma yavaş yavaş öğrenilir. çocuk günden güne sesleri tanıyıp öğrenir ve böylece sözcük dağarcığını genişletir. küçük çocuklar, pek az ses çıkarabilirler. yine de konuştuklarında, anne babaları gibi alışkın olanlar ne söylediklerini anlarlar. konuşmayı öğrenme büyük ölçüde teknik bir sorundur. seslerin çıkarılması yalnızca harflerin söylenmesindeki zorluktan değil, dildeki sözcükleri oluşturan seslerin karşıtlarından da etkilenir. genellikle çocukların ilk öğrendiği karşıt sesler, "ma - ma", "ba - ba" gibi seslerdir. ardından "m", "p", "t" ve "r" gibi sessiz harflerin söylenmesi öğrenilir.

nedenleri
sözcüklerdeki sesli ve sessiz bileşimlerinin oluşturdukları ses karşıtlığı farklı dillerde farklı bir öneme sahiptir. bu nedenle peltek söylenen sesler, konuşulan dile bağlı olarak değişir. başka bir deyişle, bir dilde çocuklar daha çok "f" harfinde güçlük çekerken, bir başkasında en çok pelteklik sorunu yaratan ses, "s" sesi olabilir. sözgelimi "s" harfi ele alınacak olursa, sesin doğru bir biçimde çıkarılabilmesi için dil, kenarları üst dişlere yaklaşacak biçimde yükselir, ucu üst ya da alttaki dişlerin arka yüzüne iyice yakınken hava dil ile dişler arasında kalan ortadaki ince kanaldan geçirilir. bazı çocuklar, dillerini bir türlü doğru konuma getirmeyi beceremediklerinden, tedavi görmezlerse, peltek konuşmaktan kurtulamazlar. peltek konuşmada asıl neden, belli seslerin çıkarılmasındaki zorluktur. bu nedenle konuşmanın yeni öğrenildiği dönemde peltek konuşma bir ölçüde normaldir; çocuk konuşmayı ilerlettikçe düzelir, yani geçici bir durumdur.

genellikle altı yaşından sonra çocuklar, bütün sözcükleri düzgün biçimde söylemeyi öğrenirler. eğer bu yaştan sonra da pelteklik ya da başka türden bir konuşma bozukluğu varsa, çocuğun doktora götürülmesi gerekir. sorun konuşma tedavisiyle düzeltilebilir. konuşma bozukluğunun ya da peltekliğin fiziksel bozukluktan kaynaklandığı durumların sayısı azdır. ağız ve diş biçimi, dilin büyük ya da küçük oluşu gibi fiziksel özelliklerin peltekliğe yol açabilmesine karşılık, çocuklar, bu türden fiziksel özelliklere karşın doğru konuşmayı becerebilmektedirler. ancak alt ya da üstteki ön dişlerin bulunmaması genellikle peltek konuşmaya başlamasına ise, takma diş takmak gibi durumlar dışında pek ender rastlanır. yetişkinlikten başlayan konuşma bozuklukları genellikle inmeden ya da parkinson hastalığından kaynaklanır.

büyük çocuklar da bazen, düzgün konuşmayı öğrenmiş olmalarına karşılık, yeniden peltek konuşmaya ya da yarım yarım konuşmaya başlarlar. bunun nedeni çoğu zaman, yeni bir kardeşin doğumu gibi bir nedenle (anne - babanın ilgisinin bebeğe yöneltilmesi sonucu) duygusal bakımdan güvensizlik duygusuna kapılan çocuğun ilgi çekme çabasıdır. kendisinin gözden düştüğünü hisseden çocuk, böylece anne - babasının sevgisini kazanmaya çalışır. düzgün konuşmanın gecikmesinin nedeni ise bazen, çevresindekilerin çocuğa bebekmiş gibi davranmasıdır. ayrıca eğer çocukla yeterince konuşulmuyorsa, konuşmayı öğreneceği iyi bir ortamın olamayacağı da açıktır.

tedavi
çocuklardaki bazı sorunların okuldaki güçlüklerden kaynaklanabilmesine karşılık, peltek konuşmanın okulla pek ilgisi yoktur. tedavisiz bırakılmış diş sorunları olmadıkça pelteklik, büyümenin bir parçası olarak kabul edilebilir. ancak çocuk, bazı sesleri söylerken sürekli olarak diliyle dişlerini zorlarsa, ön dişlerin hafif öne doğru çıkık olmasına neden olabilir. bazı sözcüklerin doğru telaffuz edilememesi kadar anlaşılamayacak kadar bozuk konuşma da, çocuğun okumayı öğrenmesinde güçlük yaratır.

ayrıca, ciddi konuşma sorunu, çocuğun başka alanlarda da öğrenme zorluğu çektiği anlamına gelebilir. altı yaşından küçük çocuklarda, peltek konuşmanın tedavi edilmesi gerekmez. ancak daha sonra, konuşmayı öğrenmesinde bir aksaklık olduğu izlenimi uyandırdığında, doktora danışmak gerekir. doktor, gerçekten tedavi gerektiren bir sorunu olup olmadığını söyler ve eğer tedavi gerekiyorsa, gerekeni yapar. peltekliğin tek ve standart bir tedavisi yoktur. tedavi programı, vakaya göre düzenlenir.

organ sarkması

independence
tıpta "prolaps" olarak adlandırılan organ sarkması, destek dokularındaki zayıflık nedeniyle normal yerlerinden ayrılan organların durumunu tanımlar. leğeni oluşturan kemiklerin biçimini koruyan bağ dokusu ve kaslar, "leğen kemiği" olarak adlandırılır. idrarkesesi, kalınbağırsak ve kadında rahim gibi karın organlarına destek olan bu destek dokusu gevşerse rahim, vajinaya doğru sarkar. bu duruma "rahim sarkması" adı verilir.

vajina duvarı, destek dokuları gevşeyip vajinaya sarkabilecek çok önemli yapılarla çevrilidir. bağırsak vajinaya çıkıntı yaparsa, bağırsağın bölümüne göre "enterosel" ya da "rektosel" diye adlandırılır. idrarkesesinin vajinaya sarkmasına "sistosel", idraryolunun sarkmasına "üretrosel" denir. bir kadında bu durumların birkaçı bir arada görülebilir.

nedenleri
leğen bağlarına fazla ağırlık ya da basınç yükleyen ıkınma, öksürme, ağır kaldırma gibi bağları gevşetici herhangi bir durum, kadında organ sarkmasına neden olabilir. üst üste gebelikler, özellikle de bebeğin büyük olduğu ya da doğumun uzadığı durumlar annenin bağlarını gevşetebilir. kadının şişmanlığı da bağların gevşemesine yol açar.

güçlü kalması için destek dokusunun, "östrojen" denilen bir hormona gereksinimi vardır. östrojen büyük ölçüde yumurtalıklardan salgılanır. menopozdan sonra yeterince salgılanmadığı için bağlar gevşer ve bazen tehlikeli olabilen organ sarkmaları oluşur. en çarpıcı, ama ender görülen sarkma, kordon sarkmasıdır. kordon sarkması doğumda göbek kordonunun bebekten önce doğum kanalından çıkıp annenin kemikleri ile bebek arasında sıkışmasıdır. bu durumda bebeğe giden kan durur. ancak özel yöntemlerle durumdan bebeğin zarar görmesinin önüne geçilir.

gödenbağırsağı sarkmasının nedeni bilinmemektedir. çocuklarda sorun kabızlık ve dışkılamak için aşırı ıkınma olabilir. erişkinlerde her yaşta olabilmesine karşılık kadınlarda yaşlılıkta ortaya çıkar. fazla çocuk doğuran kadınlarda leğen zeminindeki bağ ve kasların gevşemesi rahim sarkmasının nedeni olabilir. ama gödenbağırsağı sarkmasının çok çocuk doğurmayla pek ilgisi yoktur. bu durum pek sık görülmez.

belirtiler
rahim sarkmasının belirtileri, durumun şiddetine ve bağırsak ile idrarkesesinin durumuna bağlı olarak değişir. pek çok kadında, vajinanın arkasındaki bir baskı dışında bulgu yoktur. bazıları ise vajinalarda bir yumru (rahim) hissederler, bazen de rahim vajinadan bütünüyle çıkar. ender rastlanılan bu durum, yürüme ve oturmayı çok zorlaştırır. eğer bağırsak da sarkmışsa, kadın dışkılama sorunlarıyla karşı karşıya kalır.

eğer idrarkesesinin bir bölümü de sarkmışsa, rahmi yerine yerleştirmeden idrar yapılamaz. ancak çok daha yaygın bir sorun, kadının gülerken, öksürürken, koşarken idrar kaçırmasıdır. bu, "stres inkontinansı (basınca bağlı idrar kaçırma)" diye adlandırılır. vajina sarkması kanama ve ağrı yapmaz ama bazen akşamüstleri ortaya çıkan ve uzanınca geçen bir sırt ağrısı olabilir. doğum öncesi bakımın daha iyi yapılması, kadınların daha az sayıda doğum yapması ve daha iyi beslenmesi sonucu, günümüzde organ sarkması azalmaktadır. rahim sarkmasını önlemeye çalışmak önemlidir. leğen zeminindeki kaslar egzersizlerle güçlendirilebilir. doğum öncesi ve sonrası dönemdeki kadınlara bunun için uygun hareketler öğretilir. yeni doğmuş bebekle egzersizlerin düzenli olarak yapılması güç olabilir, ama ilerisi için taşıdığı önem akıldan çıkarılmamalıdır. sarkma tehlikesi olan kadınlarda, menopozda östrojen hormonuyla tedavi yapılabilir.

rahim sarkmasından sonra en yaygın organ sarkması, gödenbağırsağı sarkmasıdır. gödenbağırsağı makattan dışarı sarkar. makata bağlı bir boru olan gödenbağırsağı, çorap gibi kendi üstüne dönerek dışarı çıkar. bu olay kadında erkeklere oranla daha sıktır, ama çocuklarda da olabilir.

tedavi
kadınlardaki hafif organ sarkmaları, fizik tedavi uzmanının önereceği egzersizlerin uygulanması ve kilo verilmesiyle düzeltilebilir. ciddi organ sarkmalarında hasta yaşlı ve güçsüzse, rahmi yerinde tutmak için vajinaya lastik ya da plastik bir halka konabilir. ciddi belirtileri olan sağlıklı kadınlara ise, genellikle ameliyat önerilir. birkaç tip ameliyat vardır, ancak hepsi aynı derecede iyi sonuçlar sağlar ve örünür izin kalmaması için vajinadan yapılır. rahim sarkmasını bütünüyle düzeltmek olanaklıdır. ne yazık ki çok küçük bir oranda şikâyetler yıllar sonra yeniden başlayabilir. tedavi olmuş kadının leğen bölgesine aşırı yük bindirmekten kaçınması gerekir. öteki organlarda, sözgelimi gödenbağırsağı sarkmalarında ise uygun tedavi sorunun çözüme kavuşmasını sağlar.

gödenbağırsağı sarkması çocuklarda ciddi değildir ve rahatsızlık vermeden geri itilebilir; genellikle ameliyat gerekmez. buna karşılık erişkinlerde kolayca itilemediğinden, çoğunlukla ameliyat gerektirir. ciddi sarkma olaylarında ise karnı açıp hasarı oradan düzeltmek zorunlu olabilir.

migren

independence
migren görme bozuklukları ve bulantı, kusma gibi belirtilerle birlikte ortaya çıkan, şiddetli baş ağrısıdır. oldukça yaygın bir sorundur. sayısı kestirilemeyecek kadar çok kişinin özel yaşamı ya da işi, migrenden olumsuz yönde etkilenmektedir. kadınları erkeklerden daha fazla etkileyen migren, özellikle genç ve orta yaşlı kişilerde görülmektedir. ender olmakla birlikte çocuklar ve yaşlılar da migren ağrıları çekebilmektedir. başka bir deyişle migren, herkesin başına gelebilecek bir durumdur. ağrı, nöbetler halinde sık sık yineleyebileceği gibi yaşam boyu yalnız bir tek migren nöbeti de görülebilir.

nedenleri
migrenin nedenleri henüz tam olarak anlaşılamamıştır ama baş damarlarının daralıp genişlemesiyle ilgili olduğu düşünülmektedir. bu durum beyne giden kanı etkilemekte ve algı bozuklukları ile başağrısı yapmaktadır.

araştırmalar, migren nöbetlerini başlatanın, kanda bulunan ve damarlar üzerinde etkili olan, "vazo aktif aminler" diye adlandırılan bir grup maddedeki değişmeler olduğunu göstermektedir. bu maddeler normal olarak bedende bulunur. ancak miktarları ya alkol, çikolata ve peynir yenmesi, ya stres, açlık ya da uzun süre şekerli ve yağlı yiyeceklerin yenmemiş olması nedeniyle kan şekerinin düşmesi durumunda artabilir. sigara dumanlı ortamlarda, kuru ve sıcak rüzgârların estiği yerlerde pozitif iyonlara bağlı olarak kişinin kanının "serotonin" denen bir maddenin artmasıyla da migren krizleri ortaya çıkabilir. bunların yanı sıra, migren hastalarında, mono - amin enzimlerinin eksik olduğu bulunmuştur. bu enzimler aminlerin parçalanmasını sağlarlar. hormonlar da enzimlerle etkileşim içinde olduklarından, migren hastaları, âdet dönemlerindeki ya da doğum kontrol hapı aldıkları sıradaki hormon değişikliklerinden etkilenirler (migren nöbetleri çok şiddetli geçer). migrene katkıda bulunan başka etkenler de vardır. migrene eğilimi olan kişiler, kan basınçları yükseldiğinde ya da baş ve boyun çevrelerini yaraladıklarında, nöbetlerinin sıklaştığını ve şiddetlendiğini görebilirler. bedendeki su ve tuz miktarının artması da böyle kişilerde (özellikle kadınların âdet dönemlerinde) nöbet oluşturabilir. bazıları ise belirli besinler başlatıcı etken olur.

belirtiler
belirtiler kişiden kişiye ve bir nöbetten ötekine büyük değişiklik gösterir. yine de migreni öteki baş ağrılarından ayıran belirtiler vardır: bir gözün ya da iki gözün üstünde ya da ardında ağrı; genellikle yarım baş ağrısı; görme bozuklukları; bulantı; kusma; uçuşan ışık noktaları görülmesi; ışık ve gürültüye karşı aşırı duyarlılık; titreme; baş dönmesi; konuşma bozuklukları.

"klasik" migren, genellikle uyarıcı bir belirtiyle (aura) başlar. aşırı rahatlık ya da görme bozukluğu biçiminde ortaya çıkar. baş ağrısının ve öteki belirtilerin ortaya çıkmasıyla aura yok olur. bu, genellikle gençlerde olur.

bazı belirtiler, sözgelimi aşırı ağrı ve görme bozukluğu hastayı korkutabilir; ancak bunlar bedende herhangi bir hasar yapmaz ve öldürücü değildir. hasta nöbet sırasında araç kullanmamalı, koordinasyon gerektiren işler yapmamalıdır, çünkü görme bozuklukları tehlike yaratır.

daha önce hiç migren geçirmemiş olanlar ve aniden yineleyici nitelikte baş ağrılarıyla karşılaşan kişiler, olasılık çok az da olsa, beyin tümörü ya da beyin damarlarında kan pıhtılaşması gibi rahatsızlıklar yönünden incelenmelidirler.

tedavi
korunmak tedaviden önemlidir. her şeyden önce kişinin migren yaptığını bildiği etkenlerden uzak durması gerekir. bu etkenler, bir "migren günlüğü" tutularak bulunabilir. migrenden önceki 24 saat içinde yenilenler, stres yaratacak olaylar gibi bütün ayrıntılar kaydedilip sonradan değerlendirilir. belirli besinler bir ay süreyle yenmeyerek etkileri araştırılabilir.

göz sorunu olanlar bir göz doktoruna giderek muayene olmalı, gözlüklerin değişip değişmeyeceğini anlamalı, gerekirse güneş gözlüğü takmalıdır. parlak ışıktan rahatsız olanlar, polaroid gözlükler deneyebilirler. aşırı yorgunluk ve kalabalık gibi migren nöbetini başlatıcı etkenlerden sakınmak da yararlıdır.

genellikle migren hastaları öteki kişilerden daha duyarlıdır; dolayısıyla bunu kabullenerek düzenli, stresten olabildiğince uzak bir yaşam sürmeleri gerekir. söz konusu kişilerin bol bol dinlenmeleri; düzenli yemek yeme alışkanlığı edinmeleri; evde, işte ve duygusal yaşantıda aşırı gerilim yaratacak durumlardan kaçınmaları gerekir. migrenliler genellikle dertleri içine atan insanlardır; bu yüzden sorunlarını paylaşabilecekleri bir konuşma ortamı yaratmak yararlı olur.

öte yandan düzenli olarak yapılan jimnastik ve yüzme gibi hareketler bedeni rahatlatır, gerilimi azaltır. koruyucu önlem olarak bazı doktorlar yatıştırıcı ve antidepresan ilaçlar önerirler. bazıları da kan damarlarının genişleyip daralmasını önleyen ilaçlar ya da serotoninin zararlı etkilerini engelleyen ilaçlar verirler. nöbet sırasında aspirin, parasetamol ve kodein gibi ağrı kesiciler de verilir. ancak, aynı zamanda mide bulanması da olduğu ve kusma durumunda ilaç dışarı atılacağı için, nöbetten önce bulantı ve kusmayı önleyici ilaçlar alınması daha iyi olur.

ancak birçok kişi için en rahatsız edici belirti baş ağrısıdır ve bu ağrı, basit ağrı kesicilerle geçirilemez. bu yüzden, nöbetin ilk dönemlerinde ergotamin gibi beyin damarlarını büzen ilaçlar alınabilir. ne var ki bu ilaç dikkatli kullanılmalıdır, çünkü hem birçok yan etkisi vardır, hem de fazla dozun kendisi de baş ağrısı yaratır. ayrıca hamilelikte kesinlikle alınmaz. kullanılan ilaçların hiçbir etki göstermemesi, yan etkilere yol açması ve zamanla bağımlılık yaratması da olası olduğundan, başka yöntemler de uygulanabilir (bunların çoğu nöbetin başlarında daha etkilidir). migrenin başladığı hissedildiğinde hasta, yastıksız bir yatağa uzanmalı, odanın sakin ve loş olması sağlanmalıdır. gerilimi azaltmak için baş ve boyun çevresine, karın ve omuzlara masaj yapılmalıdır. burun kemerine, şakaklara ve kulak ardına parmaklarla bastırmak ağrıyı azaltabilir. depresyon ve kaygı da migren nedenleri arasında olduğundan, rahatlamak, sıkıntıların paylaşılması, dertleşmek, birinin elini tutmak, teselli edilmek yararlı olur. derin soluk alıp vermek ve her soluk verişte sıkıntının gittiğini düşünmek iyi gelebilir.

migren nöbeti sırasında kol ve bacaklardaki damarlar ile kılcal damarlar daraldığından, el ve ayaklara az kan gider. el ve ayaktaki kan dolaşımını artırmak, dolayısıyla da genişleyen baş damarlarındaki kanı oralara yöneltmek için el ve ayakları sallamak ya da sıcak (ya da soğuk) suya koyarak rahatlatmak denenebilir. zonklayıcı baş ağrısı için ise başın üstüne buz torbası yerleştirilebilir. bazı insanların migrene eğilimi fiziksel olarak ötekilerden fazladır. bunun genellikle katılımla ilgisi vardır. eğilim ortadan kaldırılamaz ama nöbetlerin şiddeti kontrol altına alınabilir.

migrenin önlenmesi
migren günlüğü tutmaya bşalayın: nöbetten önceki 24 saat içinde yediğiniz besinleri ve stres yaratabilecek olayları not edin. göz doktoruna gidip muayene olun. gözünüzün kamaşmasını önlemek için güneş gözlüğü kullanın. düzenli yaşayın. zamanında yiyin, dinlenin. fazla yorulmamaya ve telaş içinde hızla yememeye çalışın. kalabalık ve havasız yerlerden kaçının. kendinize özen göstererek stresi azaltın. alabileceğiniz ilaçlar için bir doktora danışın.

migrenle başa çıkma
yastıksız bir yatağa uzanın. oda, sessiz ve loş olsun. boyun, sırt, baş, omuz, karın çevresine, şakaklara ve burun kemeri üstüne masaj yapın. sıkıntılarınızı birisiyle konuşun. soluk alıp verme egzersizi yapın. kollarınız ve ayaklarınızı sallayarak dolaşımın artmasını sağlayın; sonra sıcak ya da soğuk suya koyun. başınızın üstüne buz torbası koyun ya da duş yapın.

cerahat

independence
iltihap bedenin, yara ya da tahrişe yanıtıdır. nedenleri
bir doku zarara uğradığında, o bölgedeki hücreler "histamin" denilen bir madde salgılarlar. histamin bölgeye kan akımını artırarak, damarlardan dokuya sıvı geçişini çoğaltır. iltihap sıvısı, kan gibi pıhtı oluşturur. pıhtılar bir araya gelerek yabancı maddeleri engelleyip enfeksiyonun yayılmasını önleyecek bir tür doku oluştururlar. bu doku, aynı zamanda, zarar gören dokuların kenarlarını birleştirerek iyileşme sürecini başlatır. iltihap akut ya da kronik olabilir. akut iltihap çok daha ağır ve kısa sürelidir; kronik iltihap ise kişinin sağlığını bozacak kadar uzun sürebilir.

belirtiler
fazla sıvı şişmeye, artan kan akımı ise kızarıklığa ve sıcaklığa neden olur. iltihaplı bölgede, şişmenin sinir uçlarına yaptığı basınç nedeniyle ağrı duyulur. küçük iltihaplarda, sözgelimi bir parmak kesiğinde, genellikle başka belirti olmaz ve söz konusu kişinin sağlığı bozulmaz. başka durumlarda (sözgelimi nezlede) bedenin içinde iltihap olur. burundan akan fazla mukus ya da öksürükle çıkarılan balgam burundaki ya da akciğerlerdeki iltihaptan kaynaklanır.

iltihap enfeksiyona bağlıysa irin oluşabilir. akyuvarlar, bedene giren bakteri ya da yabancı maddelere saldırırlar. ancak "fagosit" denilen bu hücreler bakterilerce öldürülebilir ve sonuçta beyaz - sarı renkte bir irin oluşur. beden ayrıca, iltihapla savaşacak antikorları yapar. bazı iltihaplar, çocuklarda görülen akut eylem romatizmasında (romatizmal ateş) olduğu gibi, bedenin aşırı ya da ’yanlış’ antikor yapması nedeniyle gelişir. bazen de saman nezlesinde olduğu gibi, iltihap bedenin zararsız maddelere karşı antikor yapmasıyla oluşur.

tedavi
basit yaralar temiz tutulmalı ve antiseptik maddelerle pansumanları yapılmalıdır. aspirin, iltihap ve ağrıyı azaltabilir. iltihap nedeni bakteri enfeksiyonu ise, antibiyotik tedavisi gerekebilir. soğuk kompresler, kas incinmelerindeki ağrı ve zonklamayı giderir. yaşam için tehlikeli olan iltihaplarda, sözgelimi solunumu güçleştirenlerde kortikosteroit tedavisi uygulanabilir. egzama ile öteki inatçı deri iltihaplarında ise hidrokortizon verilebilir. önemli olan bedenin herhangi bir yerinde ortaya çıkan iltihabı tedavisiz bırakmamaktır. iltihap (sözgelimi bademciklerde ya da basit bir kesikte olduğu gibi) tedavi edilmediğinde ağırlaşabilir ve ileride ciddi sorunlar yaratabilir. geçmeyen ya da sık sık yineleyen iltihaplarda da kendi kendine tedavi etmek yerine doktora danışıp doğru tedaviyi uygulamak gerekir.

hodgkin hastalığı

independence
hodgkin hastalığı, lenf bezlerinden kaynaklanan, ama başarıyla tedavi edilebilen bir kanser türüdür.

hodgkin hastalığı, bedeni enfeksiyonlara karşı koruyan sistemde yani lenf sisteminde oluşan bir kanser türüdür. hastalık her yaşta görülse de, 15-30 yaş arasındakilerde daha yaygındır. bunun nedeni bilinmemektedir.

nedenleri
hodgkin hastalığı, bir akyuvar türü olan lenfositlerden oluşan lenf dokusunu etkiler. lenfositler kanda ve kemik iliğinde bulunurlar. ayrıca boyunda koltukaltında, kasıkta, göğüste, karında, karaciğerde ve dalakta, lenf bezlerini (düğümlerini) oluşturan kümelenmeler yaparlar. hodgkin hastalığınde lenf hücreleri çoğalır ve lenf bezleri büyür. önce bir grup lenf bezi etkilenir (çoğunlukla boyunda), daha sonra hastalık başka lenf düğümlerine de geçer ve bütün lenf sistemine yayılır.

belirtileri
genellikle lenf bezlerinin büyümesinden başka belirti olmaz. bazen ateş, gece terlemesi, kilo yitimi ve yorgunluk olabilir, ama bu da hastalığın yaygın olduğunu gösterir. belirgin belirtiler daha çok 40 yaşın üstündeki hastalarda görülür. tedavi edilmeyen hodgkin hastalığı çabuk ilerler ve hızla ağırlaşır.

tedavi sonuç
hasta bölgeden alınan biyopsi ile tanı konduğunda, hastalığın ne kadar yayıldığını saptamak için "lenfonjiyogram" denilen özel bir röntgen yöntemiyle ileri incelemeler yapılır. ayaktaki bir lenf damarına boya verilerek, lenf yollarının röntgeni çekilir. "laparotomi" ile, yani karın duvarı açılarak yapılan bir ameliyatla da karındaki lenf bezleri incelenir, karaciğerden biyopsi yapılır ve dalak çıkarılır.

tedavi hastalığın derecesine bağlıdır. yayılmamışsa, söz konusu lenf bezleri ve hasta hücreleri öldürüp normal hücrelere zarar vermeyen ışınlar verilir. daha yaygın olanlar, benzer etkisi olan sitostatik (hücre öldüren) ilaçlarla tedavi edilirler. ilaçlar, 3-4 hafta arayla, birkaç gün süren kürler halinde verilir. hastalar kürlerden sonra kendilerini biraz kötü hissedebilirler, ama çabuk düzelirler.

yirmi yıl önce hodgkin hastalığı tedavisiz, öldürücü bir hastalıktı. oysa günümüzde çoğu tedavi edilmekte, hastalar uzun süre normal bir yaşam sürdürebilmektedir.

hidatik kist

independence
köpeklerde bulunan şerit yumurtalarıyla oluşan hidatik kist, ciddi bir hastalıktır, ama önlenebilir.

hidatik kist yeni zelanda, avustralya, arjantin ve ülkemiz gibi koyun ve sığır yetiştiricisi durumundaki ülkelerde, ciddi bir sağlık sorunudur.

nedenleri ve belirtileri
hastalığa neden olan şeritin karmaşık bir yaşam çevrimi vardır: son konak olan köpeğin dışkısıyla dışarı çıkan yumurtalar, ara konaklarda larva oluşturur. ara konaklar genellikle koyun ve sığırlardır; ancak bazen insnalar da yumurtaları alabilirler. ara konağa giren yumurta, kan yoluyla bağırsaklardan karaciğere, kalbe ya da akciğerlere gider. daha sonra çevreleri ince bir zarla kaplanır ve böylece kist oluşur. bu kist içinde yumurta larva haline dönüşür. hidatik kist insanlarda alerjik tepkiler ve astım oluşturabilir, ancak kist büyümeye başlamadan önce hiçbir belirtinin görülmemesi de olanaklıdır. daha sonra ilgili bölgede, genellikle karında şişlik olur ve buna ishal ve ağrı eşlik eder. kist karaciğerdeyse, safra kanallarına basınç yaparak sarılığa neden olabilir. akciğerlerdeki ilk belirtiler ise, göğüs enfeksiyonunu akla getirir. kist büyümeyi sürdürür ve yırtılırsa, bedenin çeşitli yerlerinde yeni kistler oluşabilir. bu çok ciddi bir durumdur. beden enfeksiyonu alt ederse kistin büyümesi durur ve çevresi kireçli bir dokuyla çevrilir. bu yapı yıllarca gizli kalabilir, ancka her an yırtılma tehlikesi de vardır.

tedavi ve önlemler
son zamanlara kadar kistin içine girerek larvayı öldürebilecek bir ilaç bulunamamıştı. yalnız cerrahi tedavi yapılabiliyordu ve kistin yırtılma rismi çok yüksekti. günümüzde, kisti "sterilize" eden ilaçlarla ve gelişen cerrahi tekniğiyle tedavi daha tehlikesiz hale gelmiştir. yine de, hastalığın tedavisinden çok önlenmesine ağırlık verilmektedir. yapılması gereken, koyun ve sığır leşlerinin dikkatle yok edilmesi ve köpekler tarafından yenmelerinin önlenmesidir.

neden bekliyorsun?


bu sözlük, duygu ve düşüncelerini özgürce paylaştığın bir platform, hislerini tercüme eden özgür bilgi kaynağıdır.
katkıda bulunmak istemez misin?

üye ol